Coordenadora de Equipas de Normalización Lingüística de Ferrolterra


“A democracia xa nos deixou ben claro que, para o pobo, o galego non importa en absoluto”
Dioivo


Elías Portela propuxo unha viaxe manuelantoniana á procura de novos horizontes no seu poemario ‘O mariñeiro con cabalos matutinos baixo o vestido’, orixinalmente escrito en islandés e traducido despois ao galego. E conseguiu ser recoñecido como un dos tres autores máis destacados da poesía islandesa, na que se presentou baixo o pseudónimo de Elías Knörr. Non só iso: é que abriu novos camiños para a nosa literatura. Respondeu as nosas preguntas por mail desde Islandia, país ao que emigrou hai xa uns anos.

Hai moito en 'O mariñeiro' de reflexión sobre a escrita. Unido isto ao teu obxectivo de investigar coas palabras, é toda unha definición do teu xeito de entender a poesía: un reto no que nunca deixaremos de perdernos. É así?
Si, a verdade é que a metapoesía é unha obsesión adolescente. No caso do Mariñeiro hai que ter ademais en conta que foi concibido dentro dun sistema literario, o islandés, onde non existiron as vangardas, así que tiña moitas propostas teóricas que facer dende a miña poesía, e xa tiña a experiencia de ‘Imaxes Na Pel’... As reflexións sobre os traballos do poeta véxoas como algo indispensable, xa que non existe un manual para a poesía. O inicio da creación poética é unha viaxe instintiva. E sempre hai momentos nos que un se vai perder.

A obra foi escrita en islandés. Como foi a tradución entre dúas linguas tan distintas?
Traducir poesía é unha tolería. Ser autor e tradutor tamén é perigoso porque o texto orixinal está demasiado presente na cabeza e non resulta doado ser obxectivo... Mais tamén xogaba ao meu favor o feito de coñecer a inspiración de cada poema. É natural que se perdan as características sonoras e sobre todo o punto de vista islandés... mais a literatura ten un carácter universal e cunha nova lectura noutra lingua tamén se gañan novos valores. A cadencia é o que me causou máis crebadeiros de cabeza. Un texto natural e fluído en islandés pode volverse tosco ou empalagoso en galego.

Abrícheste camiño en Islandia como emigrante que escolle o islandés como lingua de escrita. E, curiosamente, o libro podía ter sido escrito desde Galiza e para Galiza. Como o explicarías?
Si, o libro é moi islandés en si e aínda que mesture unha visión intercultural, o certo é que para min a referencia sempre vai parar a Islandia... Mais volvemos ao carácter universal da literatura. Despois, nas rexións periféricas sempre se atopan similitudes, e ademais a nós únenos a cultura do Atlántico e a vida mariñeira, unha sociedade aínda en contacto co rural, un pasado medieval importante e un substrato precristián moi semellante e moi importante na cultura popular. Islandia, de feito, é moitísimo máis galega que o resto de Escandinavia. Tamén hai que aclarar que o material que usei para o libro foi internacional, non só islandés. E, claro, o factor máis importante é que o autor é galego e que a súa perspectiva ten unha bagaxe literaria e social completamente galegas, o cal determina moito o traballo. A visión emigrante e manuelantoniana resultaron moi novidosas na Islandia actual.

Como é, en Galicia, a recepción da túa obra, en comparación con Islandia? Cres que estar fóra che da outra perspectiva da literatura que se fai aquí?
A recepción foi moito mellor do que eu esperaba. O Mariñeiro explica moitas cousas de 'Cos peitos desenchufados’, así que o libro ten certos valores intertextuais en galego que non ten só en islandés, e despois de publicar unha escolma en 'PoesíaGalega.org' era unha tradución esperada. O que máis notei foi un cambio moi grande na actitude cara o meu traballo. Antes o que máis pesaba eran as curiosidades anecdóticas da vida do autor ou en pronunciar “Eyjafjallajökull”, e non a obra en si. Tamén hai que contar con que en Islandia só se me coñece por unha única obra. En islandés comecei publicando poemas soltos nunha revista de prestixio, e tiven a sorte inmensa de que Úlfhildur Dagsdóttir publicou un artigo estupendo en ‘Literature.is’. Se a isto lle unimos o da ‘UK Poetry Review’, de repente déuselle un valor á miña poética que non esperara. Na Gz sigo desenchufado, o cal me proporciona máis liberdade creativa e non teño que escribir pensando en ninguén. Incluso podo chegar a ser irreverente, máis ca en Islandia.

O poeta non quere ser monxa, senón mariñeiro á busca de novos horizontes. E nesa procura atópase coas vangardas. Esa busca xa comezara en 'Cos peitos desenchufados'. Como situarías estes dous poemarios un en relación co outro? (A retranca, por exemplo, está nos dous, ou a ambigüidade de xénero. Por que?
Digamos que esta monxa-mariñeiro supón unha contraposición con 'Imaxes na Pel’, xa que a redacción do Mariñeiro é inmediatamente posterior a esta, e máis tarde chegou 'Cos peitos desenchufados’. O certo é eu nunca marchei das vangardas. Ando sempre cun pé no medievo, mais sempre estiven alí. O texto ao que alodes é único texto en prosa do Mariñeiro e rematou converténdose nunha declaración de principios do libro. A viaxe poética desta personaxe nace realmente do galego, ou do latín. Apareceu ao utiliza-lo topónimo Finis Terræ coma un heiti, ou apelativo lírico, para o poeta. Deste xeito, un mariñeiro “galego” pode ser aludido nun poema como “mariñeiro da fin do mundo”. Un mariñeiro que navega alén do mar, atravesando horizontes, abríndose ao mundo en xeral, mais tamén unhas ruínas poéticas entre o apocalíptico e a fantasía de Michæl Ende. Dende o punto de vista do autor, todo son ruínas, categorías rotas e imaxes á deriva. Non existe nada real, definido ou enteiro. Os textos nacen tamén dun contraste entre a cultura elitista e a cultura pop, o trash, a contracultura... No tocante aos xogos co xénero, estes obedecen á miña poética de sempre, ao xogar con categorías difusas e dislocadas. En Islandia, ademais, existe unha cultura moi sexista, polo que a contraposición levoume directamente á transexualidade, ao transgender, e a contestar o feminismo tipo “Barby executiva” con mulleres barbudas. No tocante á retranca... é un misterio. Se cadra importa o feito de que eu comezase a escribir en islandés coma quen xoga.

"A Democracia pagará/ un psiquiátrico para as Damas da Montaña", (personificación da nación), di 'O mariñeiro'. "Iluminando os meus xenitais/ non atopo a miña nación", dicía 'Cos peitos'. Escribiches que Islandia ten o aspecto bo de non ser "unha sociedade e unha lingua abocadas á eutanasia cultural". É iso ao que te refires cando problematizas a nación?
Os problemas islandeses son doutra natureza e teñen que ver máis que nada co sistema de valores socioculturais. No caso da Gz, a problemática é moito moito máis profunda, e acho que a lingua é o elemento que máis síntomas reflicte. Xa sei que en Gz se poden facer moitos números moi positivos sobre a cantidade de falantes e de publicacións en galego e bla bla bla... mais cando che resulta imposible que un galegofalante nativo che fale en galego nun bar, nunha tenda ou na rúa, simplemente polo feito de seres máis novo, vir doutra área, ser un cliente... ou vai saber que outros absurdos sociais, o status da lingua xa é pésimo. Isto pasa constantemente. E a democracia xa nos deixou ben claro que, para o pobo, o galego non importa en absoluto. De feito, a efectos prácticos, é unha lingua completamente ignorable, non se usa, non se defende, non se transmite, e por moi bonito que sexa dende un punto de vista postaleiro, o certo é que resulta un incordio, é caro e ademais unha vergoña. En definitiva, se da maioría dependese, o galego xa estaría morto. A iso me refiro co da eutanasia. Claro que teño a convicción de que a nosa lingua se pode conservar e confío no galeguismo, aínda que só sexa porque hai xente que vive diso. Mais tamén resulta irónico que mesmo os falantes nativos menosprecen a súa lingua e que, a día de hoxe, lle debamos máis aos neofalantes. Así que espero que se multipliquen. O “bilingüismo harmónico”, ademais de ser unha combinación terminolóxica ridícula, non existe. Eu defínome como diglósico. E dende a diglosia único que podemos facer é tomar conciencia e facer un uso coherente e responsable das linguas que coñezamos. Eu fago o que podo.

Tamén hai un fondo social: as miserias da Igrexa, por exemplo. Explicas no epílogo que 'O mariñeiro' ten que ver coa desfeita ecolóxica que albiscabas en Islandia. Pero que puido resultar premonitorio da desfeita económica. Cales son esas preocupacións sociais e políticas que alicerzaron o poemario?
O que resultou premonitorio en Islandia foi a absoluta falta de responsabilidade que amosaban goberno e pobo. Os gobernantes por tomaren decisións segundo intereses persoais cuxas consecuencias recaían no pobo. E o pobo por facerse consumista, subirse ao carro do snobismo, apoiar a sobreexplotación dos recursos naturais e esquecer por completo a cultura nacional. Neste caso, coma na nosa cultura, todo o que sucedeu sucedeu co beneplácito da democracia. Mais tampouco se pode esperar que un sistema democrático funcione xustamente cando non nos preocupamos por investir en cultura, en educación, en civismo, en igualdade... Non temos unha nación preparada ética e culturalmente, polo tanto non podemos pretender que a democracia funcione dun xeito xusto. Por iso o poemario sempre está tocando os valores da nación, e abre cuestións ecoloxistas e antisexistas. Supoño que todo isto é aplicable ao contexto galego e á cultura occidental en xeral. No tocante á Igrexa, non podo negar que a miña poesía ten moitas afinidades históricas con ela. Eu forxeime na medievalística, polo que é algo que sempre estará presente. Mais tamén salta á vista que as categorías e a ética dos meus poemas non encaixan co formulario xudeocristián ou musulmán. Estas institucións relixiosas, no mundo no que vivimos só implican poder, corrupción e falta de dignidade. Pode haber algunha alma caritativa que se salve, mais debe ser alguén moi cego con tanta inocencia.

Un dos teus obxectivos é escribir desde a polifonía. Como foi o proceso, nese aspecto, en relación con estes dous poemarios?
A polifonía xa me ven dende sempre. Penso que a voz do autor xa ten dabondo coa vida diaria como para repetila en libros. Eu o que fago é ir tomando mostras coma se fose un biólogo... Ata o de agora, todo o que publiquei caracterízase pola polifonía.
No Mariñeiro faise moi evidente, xa que é unha ronda de voces dende a primeira páxina ata a última. Para organizar todo este material, tiven que pensa-lo libro coma unha peza musical. Salvando as diferencias, a estrutura do poemario está inspirada nunha obra de Arvo Pärt chamada 'Arbos’ que, igual que o Mariñeiro, comeza con campás, ten un punto épico e remata cunha estocada. Con todo, no medio do poemario quixen cambiar un pouco o ton do libro e repetir algunhas estruturas, creando unha especie de paréntese... mais esta especie de división, non fai máis que contrastar unhas voces con outras. A polifonía écheme algo inevitable, porque me resulta máis cómodo e mellor buscar a inspiración fóra de min.
Comentarios (0) - Categoría: 00-Xeral - Publicado o 06-03-2012 23:50
# Ligazón permanente a este artigo
Chuza! Meneame
Deixa o teu comentario
Nome:
Mail: (Non aparecerá publicado)
URL: (Debe comezar por http://)
Comentario:
Caderno da Coordenadora de Equipas de Normalización Lingüística de Ferrolterra








clocks for websitecontadores web


anuncia o portal na túa web




O meu perfil
cequipnormalizacion@gmail.com
 CATEGORÍAS
 FOTOBLOGOTECA
 RECOMENDADOS
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES

© by Abertal