Coordenadora de Equipas de Normalización Lingüística de Ferrolterra


Xoán Antón Pérez Lema: Lingua e sentidiño común
Sermos Galiza



No sentimento xeralizado dunha ampla maioría o galego é unha lingua sentida como propria e aprezada como parte do legado trasmitido polos nosos devanceiros (como dicía Celso Emilio Ferreiro polos “abós que temos mortos”). Algúns quererán moito máis pulo normalizador e outros seica non perceban tan urxente unha actuación política decidida. Mais só unha moi pequena minoría olla ao galego como algo alleo, inconveniente ou, máis aínda, rexeitan a nosa lingua.

Xa que logo, habería existir un ambiente axeitado para acadar un amplo acordo sobre as políticas públicas a desenvolver a respecto do galego, como existe en Quebec ou en Catalunya. Mais, para a nosa desgraza, Feijoo decidiu introducir o galego na liorta partidista por unha presa de votos, cando non existía problema ningún. E, xa no Goberno, aprobou un Decreto de ensino que supuxo o práctico veto para o galego na aprendizaxe das Ciencias e na Educación infantil, mesmo fronte porcentaxes moi amplos de pais e nais das cidades que queren galego para os seus fillos na escola infantil e non o atopan.

Os sinais de alarma están a chegar ao conxunto da sociedade galega, cunha xuventude que abandona o uso da nosa lingua malia querela e valorala. Velaí que cumpra o meirainde consenso para arrincarmos o galego da loita partidaria e aprobarmos unha normativa de ensino baseada nunha inmersión tranquila que garanta que o alunado saia do ensino obrigatorio cun nível oral e lectoescrito abondo para manexar a lingua como propia.

Ademáis, cumpriría afortalar este consenso na sociedade civil para dinamizar o galego da mán dos axentes sociais, nomeadamente nos ámbitos da sanidade, da empresa, da administración de xustiza e na publicidade. E, sen entrarmos a curto prazo en lameiras normativas, usar da Iniciativa Lexislativa Popular “Valentín Paz Andrade”, de unánime aprobación parlamentaria, para dar nunha xeración ese grande achegamento ao mundo da lusofonía que partillan máis de 260 millóns de persoas e que supón, ao tempo, tantas posibilidades de negocio.

O galego non é un problema. É un sinal de identidade que vai no noso ADN que nos permite contar o relato do mundo cos nosos ollos e que nos fai máis cultos e atractivos, ademáis de nos abrir portas.
Comentarios (0) - Categoría: Opinión - Publicado o 18-05-2015 21:19
# Ligazón permanente a este artigo
Henrique Monteagudo: “A solución ao conflito lingüístico pasa por un pacto político”
Henrique Monteagudo, secretario da RAG, ten moi claros os principais problemas que aguilloan á lingua galega. Nesta entrevista fala da súa situación e tamén dun Filgueira Valverde que “prestou servizos moi relevantes á cultura galega".

Por Galicia Confidencial | Compostela | 17/05/2015 | Actualizada ás 08:00


“Seguramente a solución para este conflito viría dun pacto político, pero ese pacto debe estar protagonizado polos partidos e debe ser forxado no Parlamento”. Con contundencia manifesta Monteagudo a solución para un galego que é utilizado como dardo político.

Unha situación que se agudiza no 2007, cando “tanto os poderes de ‘Madrid’ como certos sectores das elites económicas e sociais de Galicia decidiron rachar ese consenso e emprenderon unha ofensiva para conseguir a marxinalización progresiva dos idiomas periféricos”. A isto tamén axuda a estratexia “suicida” dalgúns grupos nacionalistas de “avivamento do conflito lingüístico”. Nesta situación, o decreto do plurilingüismo vixente, segundo Monteagudo, “é contraproducente, inxusto e nocivo para o galego”.

Sobre a figura de Xosé Filgueira Valverde, o secretario da RAG destaca que “non é de recibo” o boicot que lle fan algúns sectores. “É unha condena sen matices do personaxe, unha actitude que revela un sectarismo incompatible cunha cultura normal”.

Neste sentido, destaca que a RAG, dentro dun criterio amplo, sempre “tendeu a escoller máis ben autores con inclinacións galeguistas e progresistas” e lamenta que haxa un sector que non entenda a escolla deste ano, ou a que no seu día se fixo de Ramón Piñeiro.

Un Día das Letras Galegas movido. Hai partidos e asociacións que están boicoteando abertamente os actos de Filgueira Valverde. Por que cres que hai este rexeitamento?
Persoalmente, entendo que determinados aspectos da traxectoria de Filgueira Valverde non sexan especialmente simpáticos, malia que sen dúbida prestou servizos de senlleira relevancia á cultura galega. Poderíase agardar que a súa conmemoración propiciase un debate intelectual de certa altura sobre as relacións entre certos sectores desta cultura e determinados sectores do franquismo –máis complexas do que semella a primeira vista–, aínda que igual isto é pedir de máis. O que non é de recibo é unha condena sen matices do personaxe, unha actitude que revela un sectarismo incompatible cunha cultura normal (e por tanto, plural) e que, ao meu parecer, revela escasa intelixencia política .

E cres que ten que ver coa proximidade das eleccións?
Coas eleccións? Non especialmente. Pensando en positivo, podería ter que ver co saudable reverdecemento da memoria histórica e coa crecente repugnancia ante os réximes ditatoriais, sobre todo por parte da xente nova. Sendo realista, pode estar máis relacionado coa fonda crise (política, social, cultural e nacional) que estamos atravesando, a conseguinte crispación ambiental e o desnorteamento progresivo de determinados sectores da política galega, que os leva a adoptar actitudes incomprensibles.

Entre os argumentos dos detractores está o seu pasado franquista. Ata que punto inflúe a política a hora de elixir a un homenaxeado das Letras galegas?
No que atinxe ao franquismo, xa respondín. Canto ao segundo, nada ou case nada. E nese case nada, eu diría que a RAG, dentro dun criterio amplo, tendeu a escoller máis ben autores con inclinacións galeguistas e progresistas, o cal responde á propia lóxica das cousas: a historia da nosa cultura é como é, e está bastante fielmente reflectida na composición da Academia . Foi basicamente a mesma Academia a que escolleu a Ramón Piñeiro –obxecto noi seu día dun boicoteo talvez máis discreto pero igualmente implacable-, Uxío Novoneyra, Lois Pereiro, Valentín Paz Andrade, Roberto Vidal Bolaño ou Xosé Filgueira. Como se bota de ver, un abano moi amplo e variado. Estaremos pendentes do que acontece cando volva elixir algunha figura próxima aos sectores que agora se mostran tan críticos.

E cres que habería a mesma reacción se o homenaxeado fora militante ou dirixente dun partido nacionalista ou da estrema esquerda?
É obvio que houbo escollas para as Letras Galegas que non eran cómodas para os sectores máis conservadores do país, e isto non necesariamente pola súa marcada definición política ou ideolóxica, senón tamén polos seus estilos de vida ou mesmo por razóns estéticas. En todo caso, todas foron aceptadas sen demasiados espaventos. Unha cultura grande esixe unha visión ampla, unha actitude tolerante, unha mentalidade flexible, afastada de todo partidismo. Nas súas escollas para o Día das Letras, este ano e os anteriores, a Academia manexou e manexa exclusivamente criterios culturais e literarios. E, por suposto, sempre actuou e actúa con total e irrestrita independencia.

Outro dos argumentos dos críticos é que a candidatura de Filgueira se impuxo só por un voto a de Carballo Calero e hai quen non quere homenaxes ao reintegracionismo
Esa información sobre as votacións é totalmente inexacta. Que a posición de don Ricardo Carballo como abandeirado do reintegracionismo non concita amplas simpatías na Academia parece obvio. Que o mellor camiño para conseguir que un día sexa designado para as Letras non é o que segue parte dos seus propugnadores eméllame evidente: sospeito que presionar con ostentación ou atacar virulentamente a RAG non axuda. Sempre tiven a impresión de que a venerable figura de Carballo arriscaba a devecer conforme algúns dos seus presuntos herdeiros se empeñaban en convertela en estandarte faccional. Como antigo alumno seu, gustaríame que se lle dedicase un Día das Letras Galegas para podermos recoñecer na súa xusta medida as súas variadas achegas en diferentes eidos –por caso, os valiosísimos estudos de historia literaria. Teño a convicción de que da análise obxectiva da súa traxectoria poría en evidencia que durante unha parte substancial desta foi o filólogo de Galaxia, parte integrante do seu núcleo duro, e que o apoio deste foi decisivo para a súa carreira universitaria como primeiro profesor de lingua e literatura galegas. Evidentemente, sen esquecer a importancia da súa traxectoria anterior a 1936 e sen silenciar o seu posterior posicionamento reintegracionista, que é un capítulo non menor do seu currículum intelectual.

En todo caso estas liortas non coidas que afectan á lingua e a imaxe do galego? Pregúntocho porque dá a sensación de que os 17 de maio están perdendo esa imaxe de unidade e de defensa da lingua que tiñan hai uns anos
Desque eu teño acordo, a cuestión da lingua nunca deixou de ser obxecto de debate. Certo que no período autonómico a tendencia se encamiñou cara a un certo consenso, fundando en que dunha banda, as institucións galegas, gobernadas maiormente polo Partido Popular, tomaban medidas a prol do idioma (que a moitos parecían tardías, insuficientes e carentes de pulo, pero en todo caso ían en senso progresivo) e doutra banda, o groso dos sectores pro-galeguistas (fundamentalmente, do nacionalismo, en lento pero imparable ascenso social e político) matizaban ou abandonaban discursos radicais que se elaboraran en tempos heroicos no marco da estratexia de agudizacion do ‘conflito lingüístico’.

Pola contra, desde 2007 para acó, tanto os poderes de ‘Madrid’ como certos sectores das elites económicas e sociais de Galicia decidiron rachar ese consenso e emprenderon unha ofensiva para conseguir a marxinalización progresiva dos idiomas periféricos (asociados aos diabólicos ‘nacionalismos’), mentres que os devanditos sectores pro-galego se revelaron incapaces de articular unha resposta eficaz. Pola contra, unha parte non pequena do nacionalismo se deixa tentar pola tentación de resucitar vellas esencias, recuperar antigas pulsións exclusivistas e reactivar a caduca estratexia de avivamento do conflito. Nas devanditas condicións é moi difícil reconstruír un consenso social amplo, de mínimos, que dea “imaxe de unidade e defensa da lingua”.

Falando de lingua... Algunhas enquisas non deixan en moi bo lugar a situación do uso do noso idioma. Que hai que facer para mudar esta situación?
Remítome á Declaración institucional da RAG feita pública no pasado mes de xaneiro, que eu resumiría en tres liñas de forza: 1) incrementar o prestixio do idioma, 2) asegurar os medios de reprodución da comunidade lingüística e 3) dar prioridade á infancia e a mocidade. En primeiro lugar, cómpre recuperar o acordo das principais forzas políticas, retomando o impulso con políticas proactivas, pero, asemade, é fundamental outorgarlle máis protagonismo aos distintos axentes sociais, nomeadamente, ás empresas. En segundo lugar, a transmisión familiar da lingua debe ser estimulada asegurando a posición do galego no medio educativo, no ámbito laboral e nos distintos eidos da vida social, moi especialmente nos medios de comunicación. Finalmente, o establecemento dun modelo educativo favorable ao galego é imprescindible, pero non é suficiente. O decreto de plurilingüismo vixente é contraproducente, pero para que as xeracións novas empreguen o galego hai que ofrecerlles motivacións e ocasións para usalo: cómpre incrementar a oferta de recursos didácticos e de produtos audiosivuais e de actividades de lecer para ese público vencellados ás novas tecnoloxías. Sen esquecermos que as Universidades deben xogar un papel moito máis activo tanto na formación de profesionais competentes para desenvolver o seu traballo en galego como na investigación aplicada á súa normalización nos distintos ámbitos.

E non cres que decretos como o do plurilingüismo axudan, precisamente, a ocultar aínda máis o galego?
Veño expresando publicamente as miñas críticas a este decreto desde o ano 2009. Sen poñerme a soñar cun decreto ‘ideal’, sigo pensando que o Partido Popular tiña e ten a posibilidade de elaborar unha norma legal que dea unha (relativa) satisfacción ás súas bases urbanas menos receptivas cara ao galego e ao mesmo tempo que non penalice á poboación galego-falante, tanto das cidades coma das vilas e o rural. Se non o fai é por razóns de ideoloxía e de táctica política, isto é, porque lle pesan os prexuízos contra o galego e porque a súa dirección considera que lle beneficia manter viva esta polémica. Tamén me consta que hai un sector máis ou menos amplo do PP de Galicia que non comparte esa ideoloxía e que se sente desacougado con esa estratexia, pero os feitos son os que son.

A RAG decidiu ir ata as últimas consecuencias cos recursos, cres que terán efecto?
O certo é que a Academia topou cunha actitude inflexible na Xunta en relación ao decreto. Coido que na RAG pesa a consciencia do deber de esgotar todas as posibilidades xurídicas, por coherencia institucional e por responsabilidade histórica. Por non entrar en miúnzas, limítome a salientar dous feitos innegables, digan os maxistrados o que dixeren: primeiro, o Decreto contravén a Carta Europea de Linguas Rexionais e Minoritarias e segundo, esta Carta obriga á Xunta de Galicia.

Lembremos que, no tocante aos niveis educativos non universitarios, a Carta daba aos estados asinantes a posibilidade de comprometérense cunha opción mínima (ofrecer unha parte da educación na lingua minoritaria ás familias que o desexaren), unha opción intermedia (ofrecer “unha parte substancial” da educación na lingua minoritaria) ou unha opción máxima (prever a oferta dunha liña educativa integramente na lingua minoritaria). Pois ben, o Reino de España elixiu voluntariamente a opción máxima. O goberno de Felipe González subscribiu a Carta en 1991 neses termos e o Parlamento español (gobernando Aznar con maioría absoluta do PP) ratificouna en 2001; pero todos sabemos que en Galicia non se cumpriu xamais. Tanto é así, que os sucesivos informes da Comisión de expertos encargada de avaliar o cumprimento da Carta veñen denunciando reiteradamente a súa flagrante violación. A que conclusión temos que chegar? Que as normas legais que nos amparan aos cidadáns e cidadás galegofalantes son papel mollado?

A solución semella que pasa por un pacto político. Hai posibilidades de chegar a ese acordo ao que se chegou coa Lei de Normalización?
Seguramente a solución para este conflito viría dun pacto político, pero ese pacto debe estar protagonizado polos partidos e debe ser forxado no Parlamento. Mentres as principais forzas, comezando pola maioritaria, continúen tensando a corda da polarización e considerando o idioma como pasto de tirapuxas partidarias, as circunstancias non serán as máis propicias. A Academia niso pouco pode facer; só pode reclamar a todos –moi especialmente a quen ten a responsabilidade de gobernar– altura de miras nun asunto cardinal, estratéxico para o país, e ofrecer a súa colaboración técnica como entidade competente neste asunto. Así o fixo reiteradamente e así, sen dúbida, o seguirá facendo, coa mellor das vontades, na medida das súas posibilidades e sempre que sexa requirida para facelo.

Unha recomendación para este 17?
Ler Quintana viva, recolla de pequenas e gorentosas prosas de Filgueira, e mais a súa Biografía intelectual, que acaba de publicar Xesús Alonso Montero. E lembrar que hai que defender e usar o idioma todos os días do ano.
Comentarios (0) - Categoría: Opinión - Publicado o 18-05-2015 09:55
# Ligazón permanente a este artigo
Luz Cures: Etiquetaxe
Filóloga e profesora. Gañadora do XI Premio a artigos xornalísticos de lingua Concello de Carballo

Sermos Galiza


O día que me volvín falante consciente non calculei que iso implicaría converterme en materia susceptible de etiquetaxe variada: catalogadora, simplificadora, descritiva pero, sobre todo, prexuizosa. [galegofalante]

Pola lingua que usaba supúxoseme unha orixe, unha filiación política e unha forma de ver a vida estereotipada. [nacionalista]

O dano que causan as etiquetas baseadas en prexuízos sófrese en moi variados ámbitos e todas mancan dun xeito ou doutro. [minusválido, feminazi, maricalla]

A min foi así como empezou a doerme a cuestión da lingua, sentíndome etiquetada.

A primeira vez que alguén me preguntou por que falaba galego, tras a miña estupefacción pola agresión á intimidade, respondín dando razóns polo miúdo. [prepotencia, intimidación]

E continuei dándoas ata que me decatei de que nunha cuestión en que entran en xogo os prexuízos é moi difícil non ter que estar a rebater falacias de maneira infrutuosa.

Os prexuízos non son racionais, polo que non se dan eliminado axiña, precísase de moito máis ca un argumentario intelixente e cómpre moito traballo de fondo para erradicalos, de aí a tan necesaria a implicación de moitos e moi variados ámbitos.

Cal pode ser o motivo de que calquera persoa racional saiba apreciar que os coñecementos suman, que dominar unha lingua é unha riqueza, e que esta non é un ser vivo que vai facendo o mal por aí… e, con todo, se constate tanta acritude cara á lingua? Como é que conseguen callar eses discursos da imposición? [bilingüismo harmónico, trilingüismo, imposición]

Nunha ocasión, unha alumna moi creativa confesoume que eu non lle resultaba nada gailana. Os gailáns son os pailáns que por riba falan galego. [neoloxismo, gailán]

As etiquetas sempre nos andan roldando aos galegofalantes. Hai por aí unha clasificación popular que acollín con humor, inda que sexa triste, que divide os falantes en paleos (de lingua materna) –entre os que se encontran os que mamaron a lingua pero que a usan de xeito diglósico, e os conscientes–; e os neos (de lingua aprendida) –nos que están os obrigados (radio, televisión, política…), que non o usan na vida cotiá nin se preocupan por un mínimo de rigor –os nonai, os choxuro e os ieu– e os neos combativos. [paleofalantes, neofalantes]

"Como é que conseguen callar eses discursos da imposición? [bilingüismo harmónico, trilingüismo, imposición]"

Os paleos conscientes e os neos combativos normalmente son os que máis reivindican os seus dereitos e os que aspiran a unha vida normalizada. [*repunantes]

Coa ampliación da familia decateime de que tamén acaba sendo materna a lingua da escola infantil, dos iguais, da veciñanza… Agora, ás veces cando as fillas me falan penso en como se debían sentir os emigrantes dos oitenta nesas pobres conversas interxeracionais en lingua estranxeira. [lingua materna, diglosia]

No meu caso a comunicación é efectiva, obviamente, pero non afectiva. E con isto gañei outras etiquetas. [radical, intolerante]

Mais inda con todo, o meu discurso cotián é positivo e traballo arreo para esborranchar etiquetas. Cada persoa que reflexiona sobre a súa actitude cara á lingua grazas aos meus esforzos é forza que sumo.

Ao final daquel curso a palabra gailana desapareceu do idiolecto do grupo e a min deume azos para seguir traballando por unha situación en que elixir vida en galego non teña que doer. [etiqueta, prexuízo, daniño]
Comentarios (0) - Categoría: Opinión - Publicado o 18-05-2015 09:51
# Ligazón permanente a este artigo
Xosé González: Galego con leite
O Foro E. Peinador vén pregoando dende hai anos a necesidade reformular a celebración do Día das Letras Galegas; mesmo lle propuxemos o ano pasado á Real Academia Galega que dedicase un mes das letras ao empresario, mecenas e filántropo galeguista, Enrique Peinador Lines do que se cumpre o próximo día 20 de xuño o 75º cabodano do seu pasamento; ou ao investigador e tamén empresario de minas, Isidro Parga Pondal a quen Foro Peinador lle dedicou o ano pasado o Día da Galeguidade Empresarial. Ambos os dous con perfís de galeguistas ben definidos.

Por Xosé Glez. | Redondela | 13/05/2015


Desde o ano 1963 vénse celebrando o Día das Letras Galegas dedicado á exaltación da obra de autores que cultivaron os xéneros litearios. Labor encomiable e que chegou a ter momentos de gran participación, sobre todo nos centros escolares, complementada co activismo cultural dos movementos asociativos, cando estes tiñan moita máis vida ca hoxe. Porén dun tempo para acó foi minguando a forza que noutrora tiveran as celebracións.

A creación literaria é unha mínima parte da nosa cultura.Únaselle a esta apreciación incuestionable a crise editorial e os índices de lectura que son moi baixos, sobre todo na poboación adulta. Hai, pois, que reformular o enfoque da celebración desta xornada que ten que proxectarse a todos os sectores sociais sen ningunha exclusión, superando as rotinarias programacións. Non abonda co ámbito educativo. A proposta que nós facemos é transversal, incorporando a franxas da sociedade tradicionalmente indiferentes á restauración dos nosos elementos identitarios, incorporando a un maior número de empresas; empresas que teñen a posibilidade de trasladar esta mensaxe regaleguizadora aos seus traballores e traballadoras e consumidores en xeral.

Neste empeño hai que situar a receptividade da Cooperativa Feiraco, que vén de colocar no mercado un millón de envases de leite etiquetados en galego co engadido dunha caricatura de Filgueira Valverde e un breve texto da súa autoría. Un exemplo dedgaleguismo empresarial que fará posible que en milleiros de fogares galegos empecen a familarizarse co noso patrimonio cultural e lingüístico. Se hai vontade política e imaxinación para argallar estratexias de comunicación novidosas, a Real Academia Galega e o Goberno galego deberán reorientar a próxima celebración do Día das Letras, elixindo un persoeiro coas características propostas polo Foro Peinador, facendo posible o comezo dunha nova xeira de miras máis amplas e participativas.

Procurar novos mensaxeiros e escenarios para que a convocatoria celebración dunha data tan importante no calendario festivo galego se revitalice con novos protagonistas. Vivimos tempos de grandes mudanzas que tamén afectan á lingua galega. Seguir programando a celebración fundamentalmente para os escolares é choer o discurso nunha parte da sociedade. As rotinas non son boas conselleiras para seguirmos acadandos máis receptores e novos escenarios.Se queremos avanzar hai que virar en redondo.
Xosé Glez.
Comentarios (0) - Categoría: Opinión - Publicado o 18-05-2015 09:45
# Ligazón permanente a este artigo
Xosé Manuel Pazo: 17 DE MAIO
Redacción Diario de Ferrol | Actualizado 12 Mayo 2015


A única lingua que corre perigo na Galiza é esta que eu estou falando...”

Velaí o resumo da situación na que se atopa a lingua propria de Galiza nas palabras da deputada ConsueloMartínez. Convén lembrar, ás portas dun novo 17 de maio, que na primavera de 1963, en plena ditadura, abríase unha xanela á esperanza. Porén, 52 anos despois da súa instauración, 40 após da morte do ditador e 34da aprobación do Estatuto de autonomía non se acadaron os obxectivos de parar a perda de falantes e da normalización da lingua galega. A día de hoxe, os usuarios do galego seguimos carecendo do mesmo status legal que os falantes de calquera outra lingua, o que impide que a poidamos usar libremente en todos os ámbitos.
Non será, pois, o momento de mudar e procurar un acordo nacional no que se vexa implicada unha ampla maioría social? O solpor adormece entre os arrolos que docemente cantaruxa o souto.
Comentarios (0) - Categoría: Opinión - Publicado o 13-05-2015 11:52
# Ligazón permanente a este artigo
Fernando Ramallo: “Non se pode pensar no futuro do galego sen os neofalantes”
O neofalantismo xurdiu, principalmente, nos anos oitenta e hoxe é xa unha variante e unha opción lingüística emerxente que, ás veces, entra en conflito co falante tradicional. E cun galego que corre moitos riscos, o futuro da lingua ten que contar cos neofalantes. Iso é o que opina nesta entrevista o profesor da Universidade de Vigo e especialista neste eido, Fernando Ramallo.

Por Xurxo Salgado - Galicia Confidencial | Vigo | 22/04/2015


Fernando Ramallo é, probablemente, o maior especialista galego en neofalantes. É profesor de Lingüistica na Universidade de Vigo e investigador en sociolingüistica, políticas lingüisticas e discursos analíticos e métodos de investigación lingüística. É membro do Comité de Expertos do Consello de Europa que se encarga de velar pola Carta Europea das Linguas Minoritarias.

Esta semana coordina en Vigo varias sesións de traballo e mesas redondas sobre o “Neofalante nunha Europa multilingüe: oportunidades e desafíos”, na que participan preto de 55 expertos europeos.

Cal é o obxectivo desta xuntanza?
Somos unha rede europea que financia a UE a través do proxecto COST. Trátase de crear redes que traballen durante anos para identificar problemas, temáticas relevantes da investigación en Europa, de todas os campos. O obxectivo desta rede, que se reúne dúas-tres veces ao ano, é poñer sobre a mesa os traballos dos seis 'working groups'. Estes días en Vigo analizaremos os avances de cada grupo. Non é un congreso, aínda que como organizador local que son pois organicei dúas mesas redondas, unha sobre neosignantes e outra sobre neofalantes en Galicia.

Entón, cales son os fins desta rede?
Uns máis académicos e teñen que ver coas linguas minoritarias, inmigrantes e traballadores transnacionais. Tratamos de identificar temáticas relevantes sobre estas tres perspectivas. Por iso, cando falamos de nefofalante falamos de cousas moi diferentes porque non é un mesmo un neofalante en Galicia que un en Euskadi. E nisto hai moitas posicións complementarias sobre o que entendemos por neofalante dentro da propia rede. A outra finalidade é levar a cabo unha análise comparativa de perfil de neofalantes tanto dentro das tres perspectivas anteriores como entre elas para tratar de identificar temáticas e marcos teóricos comúns. E logo, pois tamén producir publicacións e promover proxectos de investigación.

Falemos do fenómeno dos neofalantes, agora tan en auxe. Que supón en Galicia como materia de estudo?
Pois traballar cun perfil en si moi complexo e localizado en espazos urbanos. É moi diverso porque hai moita xente que leva sendo moitos anos neofalante e outros, desde hai pouco. E hai perfís; os que abandonan radicalmente o español e os que o seguen usando. E hai unha posición de cambio e crítica coa política lingüística. E falo dunha posición histórica. Asumen un rol de defensores da lingua. Por outro lado hai unha diversidade no dominio das competencias lingüísticas. Uns coidan moito a lingua e outros pois son máis despreocupados pero no fondo, a medida que a conversión se consolida e xa se consideran neofalantes plenos, pois hai un coidado máis da lingua. E non se pode dicir que todos os neofalantes son castelanizantes. Hai de todo. Hai xente que se esmera moito e coida moito a lingua porque toma unha posición consciente da situación do galego. E isto nos pasou a todos os neofalantes que comezamos cun galego pésimo e logo pois nos esmeramos. Pero a sociedade é complexa e o neofalantismo pois tamén. Hai perfís moi diferentes.

E fóra, como se ve este fenómeno noutros lugares?
A peculiaridade galega só se dá aquí. En Cataluña, por exemplo é diferente. Aquí a inmigración é escasa e o neofalante é galego. Unha persoa que decide abandonar o español como lingua principal e colle o galego. Este abandono do español é estraño para unha persoa de fóra e non se entende moi ben. E agora é moi habitual que unha persoa fale en español e outro en galego e non hai problema e isto hai vinte ou trinta anos non pasaba porque era o galego o que se tiña que acomodar ao español. E agora dous falantes poden comunicarse e ser monolingües en español e en galego sen distorsión lingüística. Tamén hai outros perfís de neofalantes, relacionados con ámbitos concretos.... o que o fala coa familia, no traballo ou cos amigos. Isto son usos selectivos da lingua.


En todo caso, hai unha diferencias entre os falantes, digamos tradicionais, e os neofalantes. Supón isto unha perda de identidade?
Somos conscientes de que o galego tradicional está en decadencia xa que a transmisión interxeneracional debilitouse moito nas últimas décadas e xa supera os 100 anos. Pero acentuouse nas últimas épocas. Pero hai que distinguir. Os falantes tradicionais manteñen unha tensión coas variedades dos neofalantes. Dinnos que falamos como os da tele e teñen logo pouco aprecio polas súas propias variantes. E o neofalante tamén ten os seus propios conflitos internos porque non entenden ese rexeitamento e tamén porque están permanentemente buscando o seu espazo. Hai un problema de lexitimación, de recoñecemento social e que as políticas lingüísticas apenas tiveron en conta aos neofalantes e, por iso, é un esforzo da propia persoa por abandonar o español e pasarse ao galego. O neofalantismo xorde nos oitenta e é xa unha variante emerxente. Así que veremos a súa evolución e como axuda a manter o galego do futuro porque a transmisión do galego tamén se está perdendo. O futuro da lingua ten que contar cos neofalantes. Non se pode pensar o futuro do galego sen os neofalantes, aínda que é certo de que hai certos temores elitistas, desde certos organismos académicos, que falan de que se trata dun galego deturpado. Pero se somos moi esixentes pois igual podemos provocar reparos aos que ven no neofalantismo unha forma de defender a nosa lingua e a nosa cultura.

Ante aludías ao plurilingüismo. Cres que o decreto do Pluriliongüismo aprobado polo Goberno Feijóo afecta tamén aos neofalantes?
Está afectando a varias cuestións. No tema do neofalantismo, ao baixar a presenza do galego na educación, fai que haxa máis xente que se pode sentir desmotivada. Pero tamén é certo que hai quen chega ao galego ao darse de conta de que a Administración non está facendo moito pola defensa da lingua.

Habitualmente identificase aos neofalantes como activistas políticos, principalmente, no mundo do nacionalismo. É isto certo?
Hai un perfil claro de neofalantes que son nacionalistas, pero hai tamén outra tipoloxía. Houbo unha época na que o neofalante non tiña preocupación pola política e outra na que era un suxeito moi politizado. Moitos neofalantes, cando falamos con eles, pois tamén rexeitan que lle asignen un valor político que din que non é real. Tampouco lles gusta que digan que son nacionalista por falar en galego. Cando se fan neofalantes toman conciencia do que é a súa lingua, aínda que voten ao PPdeG. Pero non creo que haxa unha maioría de nefoalantes que poidan ser activistas políticos do nacionalismo neofalante.

Neste eido tamén é moi importante o papel dos medios en galego. E, nun país coma o noso, onde case non existen, aínda máis. Cal cres que debe de ser a súa función?.
Pois é capital na dignificación do valor social e recuperación da lingua. Cada vez se lé menos e cada vez os medios de comunicación tradicional teñen menos visitas. Pero teñen unha función social fundamental. Cantos menos medios en galego, peor, xa que afecta seriamente ao enriquecemento e mantemento da lingua e, tamén, á pluralidade informativa.

Ti es tamén membro do Comité de Expertos do Consello de Europa que se encarga de velar pola Carta Europea das Linguas Minoritarias. Como está a situación actual das linguas minoritarias en España?
Pois o Comité de Expertos acaba de aprobar o informe hai tres semanas e en breve lle chegará ao Goberno para facer alegacións.

Pero haberá algo que me poidas adiantar?
Pois o informe diferencia claramente a situación das linguas oficias e non oficiais e dentro das oficiais tamén hai diversidades. Máis ou menos o informe é parecido ao do ano anterior e as comunidades que máis recoñecemento teñen son Euskadi e Cataluña e as outras pois teñen dificultades que teñen que abordar. O informe é confidencial e non podo avanzar moito. Logo hai tamén un campo para as linguas sen recoñecemento. Aínda que o informe non cambie con respecto a outros anos, e iso a pesar de que España firmou o nivel máximo desta carta, o caso é que ten que cumprir coas esixencias destes informes particularmente no ensino, medios e xustiza. E por iso cremos que se debe facer máis por parte das administracións nestes campos.

E como está a situación no resto da UE?
Pois hai lugares que nivel de esixencia son moi baixos. España asinou para a Educación niveis moi altos e isto indica que na educación básica ten que haber inmersión lingüística en linguas minoritarias, independentemente, da elección dos pais. Noutros lugares de Europa pois é diferente. Nalgúns puntos os niveis de esixencia son como os de España e noutras aínda peor. Pero noutros puntos de Europa a cuestión lingüística está moi territorializada e e moi fácil de actuar.

Entón, cúmprense ou non as vosas recomendacións?
Nós non somos policía. Nós recomendamos pero son os estados os que teñen que cumprir os seus compromisos. En todo caso, outros estados tamén lle poden esixir a España que cumpra eses compromisos.
Comentarios (0) - Categoría: Opinión - Publicado o 23-04-2015 08:59
# Ligazón permanente a este artigo
Ângelo Cristóvão: Lei Paz-Andrade, tudo por fazer
José Ângelo Cristóvão Angueira (Santiago de Compostela, 1965), licenciado em Psicologia pela Universidade de Santiago, especializou-se em Psicologia Social. É empresário (faz parte da Junta Diretiva da Associação de Empresários de Padrão) e atualmente preside a Associação Cultural Pró AGLP. Também é académico e secretário secretário da Academia Galega da Língua Portuguesa desde a sua fundação (2008).
UM ANO DA ENTRADA EM VIGOR DA LEI PAZ-ANDRADE

É o momento de expor alguns interrogantes, advertir alguns pontos fracos que dificultam a sua aplicação, e indicar algumas linhas de atuação que julgamos necessárias


PGL.gal - Por Ângelo Cristóvão a 9 de abril de 2015


Costumamos ver em artigos de diversos autores a reivindicação do galego como “lingua propria” conforme é indicado no “Estatuto de Autonomía para Galicia”. Caberia perguntar-se o que isto acarreta em termos semânticos e políticos. Poderia pensar-se que reclamar a qualidade de “próprio” assegura uma espécie de privilégio ou condição melhor em relação ao castelhano. Porém é o contrário, porque neste caso a reivindicação do próprio é sinónimo de especial ou particular, e acarreta a necessidade de outra língua, comum ou nacional, a castelhana, o que assinala já no texto legal uma desigualdade hierárquica, garantindo a superioridade legal da outra língua.

Sirva isto como exemplo de alguns lugares-comuns convertidos em pretensas qualidades que, com frequência, vemos atribuir ao galego como língua, caraterísticas que parecem ser especiais ou exclusivas como a “autenticidade”, “identidade”, “originalidade” ou “diferenciação” o que, por razões não especificadas, parece excluir ou rejeitar outras qualidades imprescindíveis para o normal desenvolvimento das denominadas “línguas modernas”, como a de se converter em instrumento de comunicação eficaz. Alguns chamariam a isto “sentido de utilidade”.

Não é preciso ir muito longe para perceber esta carência. Basta ler os discursos institucionais sobre o galego produzidos nas últimas quatro décadas, ou dar uma vista de olhos aos manuais escolares de uso obrigatório nos centros escolares da Comunidade Autónoma Galega. Os alunos conhecem argumentos étnicos, históricos ou filológicos do “por que” falar galego. Porém carecem em geral de discurso ou motivos do “para que”. Precisamente com o intuito de desenvolver o sentido instrumental, comunicativo do galego, promovemos em 2012 a Iniciativa Legislativa Popular que conduziu à aprovação da «Lei Paz-Andrade para o Aproveitamento da Língua Portuguesa e Vínculos com a Lusofonia».

A ILP foi promovida por pessoas e associações culturais do Movimento Lusófono Galego.
As mesmas que foram excluídas dos âmbitos oficiais e para-institucionais durante as últimas décadas.

Cabe advertir, especialmente aos leitores pouco informados, que a ILP foi promovida por pessoas e associações culturais do Movimento Lusófono Galego. As mesmas que foram excluídas dos âmbitos oficiais e para-institucionais durante as últimas décadas. Entidades que desenvolveram um trabalho continuado criando relações sociais no interior e o exterior da Galiza, constituindo e um tecido cultural e cívico sem o qual seria impossível a aprovação da Lei Paz-Andrade pela unanimidade dos deputados do Parlamento Galego.

Também foi dito publicamente que a lei, em vigor desde o dia 9 de abril 2014, precisou de vários meses de diálogo para chegar ao acordo entre os grupos políticos do parlamento autónomo. Ficou patente que os promotores fomos agentes ativos e necessários neste consenso, tendo muito em conta as opiniões de sectores contrários à ideia de lusofonia galega, exprimidas por várias pessoas qualificadas em outubro de 2013 em reunião presencial, por forma a integrar o maior número de vontades neste projeto comum.

Agindo desta forma, as pessoas que negociamos a lei em nome dos 17.000 assinantes da ILP Valentim Paz-Andrade, confiávamos em que a dinâmica do diálogo iria minimizar as possibilidades de atuações unilaterais de um ou outro lado, que pudessem pôr em risco este consenso, inédito na legislatura atual e infrequente em toda a história recente do autogoverno da Galiza. Um acordo que, visto de uma perspetiva mais ampla, abria expectativas para ultrapassar divisões e confrontos que vêm de longa data.

Posteriormente à aprovação do texto legal,
expusemos uma série de propostas articuladas
e justificadas para a sua implementação
no terreno do ensino, a comunicação social
e as relações internacionais

Na sequência desta lógica e com a previsão da sua aprovação no Parlamento, apresentamos, já em outubro de 2013, um Parecercontendo uma série de medidas concretas, detalhadas, para o desenvolvimento da futura Lei nas distintas áreas de aplicação. Posteriormente à aprovação do texto legal, em diversas reuniões com membros do Governo galego, expusemos uma série de propostas articuladas e justificadas para a sua implementação no terreno do ensino, a comunicação social e as relações internacionais. Foi precisamente neste último âmbito que a Academia Galega da Língua Portuguesa realizou as gestões para que o governo fosse convidado, pela primeira vez, a intervir numa Conferência da Comunidade de Países de Língua Portuguesa, concretizando-se em 9 de outubro de 2014, em Braga, com a presença de representantes de todos os países dessa organização internacional.

Chegados a este ponto, um ano após a aprovação da lei, cabe expor alguns interrogantes, advertir alguns pontos fracos que dificultam a sua aplicação, e indicar algumas linhas de atuação que julgamos necessárias.

Em primeiro lugar, é evidente que a credibilidade da lei, a do governo que a tem de aplicar, e a das instituições que pretendem participar ou beneficiar desta linha de trabalho, é proporcional à sua implicação em ações práticas. As declarações de intenções são credíveis na proporção em que passam do papel à realidade quotidiana.

Em segundo lugar, a ninguém surpreende que instituições promotoras de um galego concebido como língua divergente do português não tenham feito referências públicas à Lei Paz-Andrade, provavelmente porque se trata de uma “língua estrangeira”. Por isso resulta curioso receber notícia dos esforços de alguns por impedir a sua aplicação, como se o acesso dos cidadãos ao conhecimento da língua portuguesa, mesmo com o seu caráter voluntário, pudesse ter algum efeito sobre a fé no galego como língua independente.

Conhecida esta situação cabe perguntar-se publicamente se o interesse geral do país, representado pelos deputados do Parlamento e o governo eleito, deve submeter-se ao escrutínio de um grupo de filólogos que não estão de acordo com a referida lei, e levam um ano a boicotá-la. Cabe questionar se o currículo mais ou menos abundante de um grupo de professores universitários vale mais, ou pesa mais, que todos os votos recebidos pelos deputados que aprovaram o texto legal por unanimidade em março de 2014. Já o dizia Eça de Queirós n’A Catástrofe: Já que não há pátria, há família.

Em terceiro lugar existe o risco, ou a tentação, de organismos oficiais usarem o cenário internacional como extensão da política interna, transladando a foros lusófonos alguns problemas e divisões da cultura galega. Dificilmente poderão resolver fora da Galiza o que não conseguiram solucionar dentro. Esta linha de atuação, de que temos visto algumas amostras, especialmente em Lisboa, só consegue pôr em risco o trabalho realizado até ao momento. Algumas pessoas não acabam de entender que é a Galiza quem quer integrar-se no espaço lusófono, e não ao contrário. Situa-se aqui um dos retos mais urgentes do que se poderia chamar a “posição institucional galega” no espaço da lusofonia: conseguir um entendimento entre as partes implicadas, criando o contexto para uma necessária fórmula de colaboração entre instituições públicas e privadas. Naturalmente isto não é possível enquanto a política linguística tiver como prioridade manter o “monopólio da verdade” e continuar a ignorar a lusofonia galega.

Intervenção de Valentín García Gómez na conferência 'Perspetivas da Língua Portuguesa'
Intervenção de Valentín García Gómez na conferência ‘Perspetivas da Língua Portuguesa’

Em quarto lugar, os organismos públicos têm uma responsabilidade na adaptação das suas políticas à lei Paz-Andrade. Um ano depois da sua entrada em vigor esta tarefa está inteiramente sem desenvolver. No âmbito económico não se observou nenhum esforço destacado, apesar de diversas oportunidades. A Galiza não participa, nem em qualidade de observadora, de nenhum dos foros económicos, desportivos, da comunicação social, das pescas, da agricultura, etc, do âmbito da Comunidade de Países de Língua Portuguesa. A Companhia de Rádio e Televisão da Galiza tem adotado alguma iniciativa com boa intenção, mas resulta completamente insuficiente em relação ao encomendado no texto da lei. As possibilidades de negócio que se abriram recentemente em países em desenvolvimento como Angola e Moçambique, principalmente, passam ao lado das políticas públicas galegas. E não estamos numa altura histórica que nos permita desaproveitar as oportunidades. As ocasiões perdidas não se recuperam, e o mundo não aguarda por nós.

Aos 12 meses da entrada em vigor da Lei Paz-Andrade o âmbito da cultura institucionalizada continua a manter, salvo raras exceções, o tradicional veto à produção cultural em português. É exigível a entidades como o Conselho da Cultura Galega e outros órgãos públicos com orçamento de todos os contribuintes, manter um papel equilibrado e representativo do conjunto da sociedade. Seria útil saber se o CCG publicou algum livro em português padrão, nem que fosse como “tradução do galego”. Por enquanto o seu portal culturagalega.org, continua a esquecer-se de divulgar toda produção cultural que utilizar a norma internacional da nossa língua, seja produzida na Galiza ou além da Raia. A coleção “Vento do Sul” da editora Laiovento, com 22 volumes, parece não ter merecido uma notícia nesse portal. Os livros e revistas da AGAL publicados de 1980 até hoje apenas tiveram reflexo nessa entidade. Tendo em conta os factos, conhecidos por todos, o interesse muito recente do CCG em assumir um papel de “embaixada” da cultura galega no espaço lusófono tem uma credibilidade duvidosa, por dizê-lo diplomaticamente. O mesmo poderia ser interpretado de outros organismos que partilham a mesma “política cultural”. Todavia, com recursos suficientes e pessoal competente, faltam só as decisões adequadas para corrigir o rumo.

Finalmente, no caminho que é preciso percorrer para levar a termo o previsto nos artigos da lei Paz-Andrade, uma atuação sugerida no Parecer antes citado poderia constituir um passo positivo:

«Estabelecer um Órgão Consultivo específico ou, alternativamente, um grupo de trabalho do Conselho de Ação Exterior da Galiza (CAEX), centrado no relacionamento internacional lusófono, com o objetivo de definir prioridades, gerar ideias e contribuir para o desenho e desenvolvimento da ação lusófona galega, incorporando para isso as entidades da sociedade civil que tenham entre os seus objetivos a promoção deste relacionamento».
Comentarios (0) - Categoría: Opinión - Publicado o 09-04-2015 18:36
# Ligazón permanente a este artigo
Xosé María Dobarro: DON RICARDO CARVALHO CALERO
Redacción Diario de Ferrol |22 Marzo 2015


En tres días, este próximo mércores, o primeiro da recén inaugurada primavera, cumpriránse vintecinco anos do falecemento do profesor Carvalho Calero, unha das figuras más relevantes do mundo cultural galego nadas neste noso Ferrol, mírese por onde se mire, cada día máis desnortado e decadente. Do Ferrol deprimido dos comezos do século XX, pagando as consecuencias do final do desastre colonial decimonónico (“Más se perdió en la guerra de Cuba”, aínda se di hoxe para referirse a importantes perdas), fálase na novela Días turbulentos de Ángel Oliver, novela finalista do premio Nadal de 1954. E traio aquí esta obra e esta autor porque cando, nesta mesma columna, hai quince días recordaba os nomes de dous escritores e dunha escritora ferrolás que foran finalistas deste prestixioso premio esqueceume citar este outro paisano noso que, segundo manifestaba cando obtivo o galardón, contaba “la vida de un señorito de pueblo que navega por todas las esferas sociales”. Informoume dese despiste –e iso que teño a primeira edición da novela e que recordo tela lido hai tempo–, que hoxe quero corrixir, o meu querido amigo de case seis décadas Vicente Araguas, quen, no seu día, entrevistou o autor para este noso xornal. Detalle que tamén lembro. E falando de narrativa e volvendo a don Ricardo, se cadra non estaría de máis recordar, que o ilustre catedrático na lonxeva Universidade de Compostela, poucos anos antes, concretamente o 22 de abril de 1950, gañara, con A Xente da Barreira, o primeiro concurso de novela de asunto galego convocado pola Editorial dos Bibliófilos Gallegos. Nesa altura residía en Ferrol, impartindo docencia aquí e acolá, onde se arriscaban a contratalo, dado que estaba inhabilitado para ocupar postos de carácter oficial. Compre dicir que A xente da Barreira, foi a única das sete novelas finalista que se presentara redactada en idioma galego e que o poliédrico xurado, presidido por Ramón Cabanillas e formado ademais por Ramón Otero Pedrayo, Francisco Fernández del Riego, José Guerra Campos, Francisco Serrano Castilla e Raimundo García Domínguez “Borobó”, declarouna gañadora con catro votos a favor, un en contra e unha abstención. Segundo se le no albaroque, acabouse de imprentar “o día 7 de xaneiro de 1951, festa de San Xulián, padroeiro de Ferrol”, indicación que, penso que non é moito aventurar, debeu ser recomendación do propio autor. A súa posta á venda inauguraba a narrativa galega de posguerra. Non é, nin de lonxe, o mellor que nos ten legado o creador Carvalho Calero, mais é un fito que aí vai quedar de xeito perenne como iniciador dunha andadura.
Os asuntos que trata nada teñen que ver coa nosa e a súa cidade, pero si encontramos exemplos abondos de presenza de Ferrol noutras obras súas. Nestes días estáselle a dar moito bombo á descuberta duns posibles restos de Cervantes -que nunca se saberá se son ou non son- buscados principalmente co ánimo de gañar turismo cultural en Madrid. Non é mala cousa, aínda que non estou moi seguro do bo emprego de tanto carto para tan pequenos logros. Vexo excesivo protagonismo e afán de ficar para a posteridade. Mais... Salvando as distancias, e, por suposto, cun mínimo investimento, creo que o establecemento dalgún tipo de roteiros dedicados a recoñecer e divulgar os valores dun grupiño de escritores que aquí naceron ou desenvolveron toda ou parte da súa actividade literaria non sería mala cousa. Mais ben todo o contrario. Don Ricardo morreu, como xa dixen e é máis que sabido, hai vintecinco anos, un bonito número e unha cifra redonda para conmemoracións de todo tipo. Penso, como tanta outra xente, que a Academia Galega volve ter unha magnífica ocasión para non deixar pasar este ano sen o honrar debidamente dedicándolle o Día das Letras Galegas.
Comentarios (0) - Categoría: Opinión - Publicado o 23-03-2015 11:37
# Ligazón permanente a este artigo
Xosé Lois García: A Divina Comedia en galego
Sermos Galiza


Dante Alighieri toma de novo repercusión e autoridade no noso idioma, nunha elaborada edición desas que impactan ao bo lector e que aporta Edicións da Curuxa (2014). De renovada tradución de Darío Xohán Cabana, cunha ampla e profunda introducción, partillada en dúas temáticas: “Vida de Dante” e “A Divina Comedia”, con extensas notas a lado de páxina, creando un ordenamento estético que define a este libro dentro dun cadro espacial moi definido dando rigor e singularidade a unha edición ben pensada e estructurada.

"Un extraordinario e doloroso traballo que cando se asume e verificamos seus logros e resultados convértese en legado permanente para futuras xeracións asentadas na nosa fala".

Cando dicimos nova tradución da Comedia de Dante ao galego referímonos á superación daqueloutra, a primeira que traduciu Darío Xohán Cabana, cuxo formato non era dos mais manexábeis para o lector. Nestas lides, Darío é un excelente conductor dos grandes monumentos da poesía clásica como é Dante, Petrarca e outros grandes poetas italianos que foron traducidos por el ao galego. Un extraordinario e doloroso traballo que cando se asume e verificamos seus logros e resultados convértese en legado permanente para futuras xeracións asentadas na nosa fala.

O mundo editorial galego tan descoidado en traduccións, Edicións a Curuxa asume e transcende na superación destas carencias. Sen tradución de linguas orixinais cara o noso idioma a normalización lingüística non é posíbel sen percibir as grandes e universais obras sen espallalas entre o lector galego. No campo das traduccións cara o galego, comeza agora unha xeira nada tímida de obras universais, por parte de persoas que se decatan que o idioma galego se continúa ausente na recepción de obras e autores con impacto global. Esta ausencia significa non só un agravio senón unha desconxuntura que descontextualízanos das esixencias que os novos tempos requiren.

Nesta cuestión, as administracións implicadas na normalidade idiomática miraron cara outros horizontes, desentendéndose do vital que representan as traduccións para un país como o noso, que precisa dun renacer vital e intenso. Unha literatura creativa e ordenada precisa doutras experiencias creativas onde a tradución pode e debe ampliar varios campos literarios. Lamentablemente, os lectores en galego temos que pasar polo aro do castelán cando leemos a un autor noutra lingua. Esta especie de colonialismo se non se percibe ocúltase para intensificar a desfeita, por parte de consabidas administracións. Nesta dirección, as editoriais galegas non foron capaces de crear estructuras nen fomentar un ambiente propicio para ofrecer ao lector esas grandes obras ao noso idioma.

"Sen tradución de linguas orixinais cara o noso idioma a normalización lingüística non é posíbel sen percibir as grandes e universais obras sen espallalas entre o lector galego".

As traduccións de Darío Xohán Cabana veñen a cubrir un espacio esquecido e deostado, cuns autores e cunhas versións que nos colocan no inicio dos inicios que non deben ser vulnerados polos que estamos nas trincheiras defensivas da lingua. Cabana é dos primeiros que nos trouxo os clásicos do Renacemento italiano ao idioma galego. Un traballo incansábel e esgotador que, necesariamente, precisa das dádivas do lector para fomentar outras entregas que, tal vez, o Darío teña en mente.

No eido dos desequilibrios de traduccións que temos os galegos, a tradución de A Divina Comedia en galego leva seiscentos anos de atraso con respecto ás edicións en catalán, velaquí algunhas referencias: Bernard Fabrer traduciu e publicou no século XV A Divina Comedia por primeira vez en catalán, en 1878 Cayetano Vidal aporta outra tradución, en 1908 Antoni Bulbena-Tosell publica outra tradución, en 1921 aparece a de Narcís Verdaguer i Callís, en 1950 sorprende a versión de Josep Maria de Segarra. Acompañan a estas traduccións, xa míticas, outras tantas de actualidade que encontramos nas librarías catalanas. É así como se engrandece unha lingua e un país. Digamos de paso, que as editoriais catalanas, nos inicios do Modernisme e do Noucentisme, publicaron a tódolos clásicos, gregos e latinos; os grandes clásicos e modernos europeos e, aínda, a tódolos autores cristiáns da Patrística. Toda unha referencia para ser entendida en clave de país normalizado.

Os que leemos A Divina Comedia en versión castelán e portuguesa, cando un lee a versión galega de Darío Xohán Cabana non deixa de admirar todo ese tecido que non se desfigura do texto orixinal, engrandecendo a este. Un texto que nos fai comprender os tempos e os espazos polos que Dante Alighieri concentrou apoteóticos conceptos sobre as adversidades e conflictos da última metade do Século XIII e das primeiras décadas do XIV –período en que compón a Divina Comedia-. Nos tres iniciais versos do Canto Primeiro do “Inferno”, na versión de Cabana leemos: “No medio do camiño desta vida // acheime dentro dunha selva escura, // que a recta vía fora confundida”.

"Unha tradución inxente que nos vén dun poeta notábel e escritor que cultiva diversas xéneros expresivos na literatura galega".

Como vén anota Darío, sobre estes versos: “A selva escura figura un período de extravío moral”. Versos que anuncian a decadencia medieval e o renacer dunha nova e esplendorosa época. Estas adversidades que anunciaban cambios as detectaron os grandes poetas, mais que os belixerantes dirixentes políticos e relixiosos. Na lírica galega medieval do século XIII, Airas Nunes, case contemporáneo de Dante, detectou eses tránsitos na vida social e moral que lle tocou vivir en Compostela, neste anunciado: “Porque no mundo mengou a verdade // puñei un dia de a ir buscar, // (...) Nos mosteiros dos frades regrados // a demandei, e dis[s]eron-m assi: // “Non a busquedes vós a verdade aquí// (...) outro camiño conven a buscar, // ca non saben aquí d’ela mandado”. Dúas versións ben concertadas sobre o cambio de época, a nova verdade de Nunes e o camiño escuro e temeroso de Dante anunciaron novas vías: axuste e renovo de época.

Unha tradución inxente que nos vén dun poeta notábel e escritor que cultiva diversas xéneros expresivos na literatura galega. A Comedia de Dante, en versión galega, achéganos ás grandes obras universais que deben ter presenza e cabida no noso idioma. Volver a Dante non deixa de ser un renovo gratificante.
Comentarios (0) - Categoría: Opinión - Publicado o 19-03-2015 14:18
# Ligazón permanente a este artigo
Suso Acevedo: Galego, lingua por defecto
Ideas.gal

13 de marzo de 2015


Empezarei por unha triste anécdota:

Hai xa uns cantos anos, tiven que acudir como testemuña ó xulgado de Mondoñedo por un preito entre veciños. A xuíza preguntoume en castelán e eu respondinlle en galego con toda naturalidade. Non notei nin o máis mínimo reparo. Cando me deron a miña declaración para asinar vin que todo estaba en castelán. Por arte de maxia e dunha funcionaria que tecleara, a nosa lingua desaparecera da acta do acto. Díxenlle, con cordialidade pero con firmeza, que non asinaba porque aquelas palabras, reproducidas en estilo directo, non eran as miñas.

- Es que me parece una tontería tener que traducirlo para que lo firmes– chegou a dicirme.

Traducirme do galego para o castelán non fora parvada pero volver a cousa ó seu, si que o era, seica.

Eu creo que algo parecido está a suceder ultimamente co Decreto do Plurilingüísmo: modificar o anterior Decreto para darlle un trancazo na cabeza ó galego parecía unha emerxencia nacional, pero modificalo para favorecer o galego seica non é importante, que a clave está nas familias e non no ensino. Non entendo, logo, por que fixeron depender de novo a Secretaría Xeral de Política Lingüística da Consellería de Educación e non de Presidencia, como estaba antes.

Tamén se di que non hai que facer política co idioma. Non sei entón para que existe un organismo que se chama precisamente Secretaría Xeral de Política Lingüística. Coa lingua hai que facer política, igual que hai que facer política ambiental para gobernar e salvar bolboretas e culleretes ou política pesqueira para gobernar e salvar sardiñas e zamburiñas. Coa lingua hai que facer política; o que non hai que facer son parvadas.

Tamén cómpre facer política no sector privado, e pódese, porque o sector privado, en sentido estrito, non existe, especialmente nestes tempos de privatizacións. Privada é a propiedade, pero polo medio das empresas, das Fundacións, dos colectivos culturais, deportivos ou do tipo que sexa andan os cartos de todos en forma de subvención, exención, doazón, axuda ou contratación. A idea tampouco é miña: estamos cansos de oír como desde a Administración lle atribúen o adxectivo de “pública” á ensinanza ou á sanidade concertada, porque se financia con fondos públicos aínda que a xestión sexa privada.

Non me parecen mal as axudas, pero tamén se poden condicionar ó uso do galego. E non lle había parecer mal á maioría da poboación, porque hai xente con actitudes negacionistas, pero tamén hai un amplo sector ó que, cando menos, o galego non lle estorba, aínda que non teña un compromiso activo nin militante a prol da lingua. Iso habería que aproveitalo.

Nos últimos tempos lin algún estudo sobre a “paisaxe lingüística”, ou sexa, os usos idiomáticos en todo iso que lle entra polo ollos a calquera cidadán na súa vida cotiá. O habitual, nada máis saír pola porta, é que nos atopemos cun DERECHA ou IZQUIERDA encima da nosa propia entrada ou da do veciño. Despois entramos nun ascensor que, se é moderno e listiño, dirá CERRANDO PUERTAS, BAJANDO, ABRIENDO PUERTAS ou algo polo estilo. Atravesaremos a zona das caixas do correo cun novo lote de DERECHA e IZQUIERDA. Á saída da porta, non é raro atopar esa papeleira privada que se rotula co eufemismo de PUBLICIDAD. Despois botamos a andar, camiño do traballo, do bar ou dun destino incerto e imos vendo máis e máis letreiros en castelán: ABIERTO, CERRADO POR VACACIONES, SE VENDE, SE ALQUILA, NOS TRASLADAMOS A..., nomes de locais, anuncios publicitarios en folletos e valados, coches de empresa rotulados...

En todo isto o galego é excepción, pero existe. Existen e subsisten sen máis problemas cós que teñen os que usan o castelán, o cal demostra que facerse ver en galego é posible, non causa rexeitamento e, ademais, dános dignidade. Se algúns negocios teñen en galego o nome, a carta, a rotulación, etc. sen ningunha consecuencia negativa, nada malo pasaría se os outros tamén os tivesen. E xa nin vou lembrar aquí estudos nos que se conclúe que o galego vende máis. Confórmome con que se teña a certeza de que non vende menos.

Probablemente, o promotor do edificio ou o emprendedor que montou o negocio contou con algún tipo de axuda pública e podería pedírselle a cambio o uso do galego nestes pequenos detalles. O asunto xa nin debería discutirse se se trata dun edificio público, onde tamén chega o desleixo. Eu traballo nun centro de ensino no que recentemente se acometeron importantes obras de ampliación. Un día observei como un obreiro estaba rotulando unha das portas: COCINA. Pregunteille se non tería por alí un rabiño para poñerlle encima ó N e, para que non parecese un capricho meu, indiqueille que a lexislación establece que os letreiros dos centros teñen que estar en galego. Aquel home miroume con cara de extraterrestre, pero uns días despois estaba posto un COCIÑA. Non cheguei a tempo, pola contra, para evitar tamén varios SALIDA que nos deixaron polas paredes ó rematar a obra. Tivemos que acabar mercando uns SAÍDA, con cargo ós fondos do centro, que pegamos por encima dos outros, por se no futuro os arqueólogos queren dar conta do proceso.

Tamén nos puxeron un ascensor moi moderno que fala e di SUBIENDO, BAJANDO, PLANTA PRIMERA... Un día cadrei co técnico de mantemento e pregunteille se non o podía poñer a falar en galego.

Se queres, déixocho agora mesmo falando en polaco, húngaro, alemán ou nunha ducia de linguas máis, pero en galego non, que cómpre instalarlle un chip que non ten.

Vaia, ho...!

Estou seguro de que encher o País de DEREITA e ESQUERDA ou de ascensores que falen en galego non provocaría que se vendesen peor as vivendas. Seguro que a maior parte dos compradores nin reparan nese detalle e o galego quedaría aí para sempre, porque haberá pouca xente disposta a gastar cartos na defensa do idioma, pero son menos aínda os dispostos a gastar cartos contra o idioma.

Pola contra, se de entrada se usa o castelán e alguén propón cambialo para o galego, o asunto xa terá que ir á reunión da comunidade e aí xa vai aparecer alguén que diga que iso é un gasto inútil, e haberá probablemente un troglodita que aproveite para caldear o ambiente chamándolle radical ou cousas peores a quen propoña o cambio.

Ben sei que o problema da lingua móvese noutra dimensión, pero precisamente por iso toda axuda é necesaria, que “un gran non enche celeiro, pero axuda ao compañeiro”. Con detalles tan pequenos, a Administración non perdería cartos e o País gañaría moito. Cómpre conseguir que o galego sexa a lingua que, con naturalidade, apareza por defecto na paisaxe ante os ollos da sociedade. Moitas veces non está por rutina, por tradición ou desleixo. Non é por que a xente teña posturas belixerantes na súa contra. Existen, pero son catro gatos mal encarados, unha minoría negacionista que adoita agacharse diluída nunha maioría que non existe.

Cómpre coñecer e recoñecer o mérito da xente que leva anos loitando pola dignidade do idioma, pero tamén cómpre aproveitar a actitude non contraria daqueles e daquelas que non acoden ás rúas de Compostela cando tocan a rebato as campás da indignación, pero que tampouco teñen nada contra a nosa lingua e que teñen boa disposición para convivir con ela ou para tela, cando menos, á entrada da casa. Se cadra, cando a teñan alí algún tempo, acaban abríndolle as portas da vivenda e tamén do corazón.
Comentarios (0) - Categoría: Opinión - Publicado o 19-03-2015 14:12
# Ligazón permanente a este artigo
Caderno da Coordenadora de Equipas de Normalización Lingüística de Ferrolterra








clocks for websitecontadores web


anuncia o portal na túa web




O meu perfil
cequipnormalizacion@gmail.com
 CATEGORÍAS
 FOTOBLOGOTECA
 RECOMENDADOS
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES

© by Abertal