Coordenadora de Equipas de Normalización Lingüística de Ferrolterra


Manuel Ferreiro: “A autoestima é fundamental para unha nación e as cantigas medievais poden contribuír a elevala”
Sermos Galiza - Cuarta feira, 03 de Decembro do 2014

O Glosario da poesía medieval profana galego-portuguesa acadou premio Concepción Arenal de Investigación. O seu director, Manuel Ferreiro, destaca a relevancia para a cultura e mesmo para a conciencia nacional das cantigas e a súa investigación.


Se o Glosario da poesía medieval profana galego-portuguesa fose publicado en papel andaría polas cinco mil páxinas. A través da páxina web (http://glossa.illa.udc.es/) móstrase o monumental traballo desenvolvido pola equipa de investigación dirixida polo profesor da Universidade da Coruña, Manuel Ferreiro, co que acadaron o premio Concepción Arenal de investigación.

- Cando se abre o Glosario da poesía medieval profana galego-portuguesa a sensación é a de estar diante dun traballo de moito tempo.

Desde hai anos estou centrado no estudo lingüístico-filolóxico das cantigas medievais, un monumento literario da nosa historia e do occidente europeo. Trátase da nosa carta de presentación inicial do século XIII e XIV. As cantigas foron sempre estudadas desde Portugal e Italia mentres a dimensión de investigacións desde Galiza eran reducidas. Algúns eruditos como Xosé Luís Méndez Ferrín, Cotarelo Valledor ou Filgueira Valverde achegáronse a súa edición ou investigación con mellor ou peor sorte mais a erudición portuguesa e a escola italiana impuxéronse no seu estudo.

-Que relevancia ten entón achegarse ás cantigas medievais desde unha visión galega?

Estou convencido de que cando os galegos nos achegamos ao noso patrimonio medieval lemos os textos doutra maneira porque forman parte de nós, non é pasto filolóxico, é o noso pasado, o que falaban os nosos devanceiros. Nesa liña de dedicación é na que compre situar este proxecto. Desde a Galiza non nos achegamos a estes textos como arqueoloxía. Son os nosos clásicos e temos que reivindicalos, actualizalos e interpretalos desde nós mesmos.

"Son os nosos clásicos e temos que reivindicalos, actualizalos e interpretalos desde nós mesmos".

-Que supón a publicación deste dicionario do léxico das cantigas?

Detrás hai toda unha prehistoria importante. O texto das nosas cantigas foi transmitido por manuscritos e a lectura é diferente segundo quen a faga. De aí tamén a importancia deste traballo. Onde un filólogo le unha palabra outro le outra. Non é como coa imprenta, que non hai dúbida da interpretación. Para este traballo collemos todos os textos, revisáronse todos os manuscritos e todas as lecturas que fixeron os diversos editores desde 1900 até hoxe, confrontáronse as máis importantes edicións de texto. Revisei e corrixín millares de lecturas que considero que estaban erradas e a partir de aí organizouse un glosario convencional mais que é exhaustivo, non deixa fóra ningún contexto. Non fai só relación de palabras e aparicións senón que en cada unha distínguense acepcións e usos, locucións, construcións, rexencias... un traballo complexo. Calquera persoa que investigue ou calquera persoa con interese pode consultar calquera palabra dado que é accesíbel na páxina web.

-Polo que di, será unha ferramenta útil para futuras edicións?

Considero que pode ser un material de consulta para unha futura edición, alén de poñelo a disposición dos galegos e galegas ademais de contribuír a traballar con máis seguranza na fixación dos textos dos nosos devanceiros. Ao noso ver era tamén a única maneira de publicar o traballo. Se fose en papel andaría arredor das cinco mil páxinas co que a súa difusión noutro soporte sería moi difícil.

-Suporá tamén unha nova plataforma para a difusión das cantigas, á maneira da da Universidade de Lisboa ou da do Centro Ramón Piñeiro?

A plataforma é un instrumento posto ao servizo dos investigadores e de quen se queira achegar. Internet fai que moitos resultados das investigacións se podan difundir con rapidez e se democraticen e nós temos a obriga de devolverlle á sociedade o que ten investido en nós. A páxina da Universidade de Lisboa inclúe as imaxes dos manuscritos ademais de informacións relacionadas coa música ou aspectos literarios. A do Ramón Piñeiro é máis erudita, inclúe os textos e ferramentas de tipo técnico. Xunto co Glosario constitúen, ao meu ver, as tres páxinas máis relevantes de difusión das nosas cantigas.

-No equipo da Universidade Nova de Lisboa sorprende ver nomes como o de Nuno Júdice, escritor consagrado na actualidade. A nova literatura ten que ser debedora da riqueza das cantigas?

Son dos que penso que escritores e escritoras teñen que beber da tradición e a primeira son as cantigas que son os primordios da literatura galega. Non concibo un autor ou autora de hoxe que non teña lido a Rosalía, a Pondal, a Curros ou as principais mostras da nosa literatura medieval. Somos o que fomos. Está moi ben o contacto con todas as culturas do mundo, mais antes que nada temos que mirar para nós mesmos, para a nosa tradición. Cada vez que rehabilitamos unha forma correcta e eliminamos un castelanismo moi probabelmente estamos a utilizar unha palabra que aparece xa nos textos do século XIII. Lelos e recorrer a eles só pode traer beneficios para a lingua e para a escrita.

"Non concibo un autor ou autora de hoxe que non teña lido a Rosalía, a Pondal, a Curros ou as principais mostras da nosa literatura medieval".

-De que nos fala ese léxico da lingua dos cancioneiros?

Ademais de que os sentimentos expresados son os de hoxe, que senten e padecen polas mesmas cousas, se nos achegamos sen prexuízos comprobamos tamén que falaban coma agora. Mesmo as palabras consideradas nesta altura como obscenas están xa todas neses textos. En especial nas cantigas de escarnio e nas de amigo atopamos unha lingua rica, variada e expresiva. Naceron na Galiza histórica que chegaba ao río Douro e representan o que era unha unidade lingüística obvia e indiscutíbel que existiu até finais do século XIV mais que a deriva histórica levou a se separaren, Portugal independente e Galiza sometida a Castela primeiro e logo a España.

-Da mesma maneira que desde o nacionalismo se reivindicou o Reino de Galiza, compre defender as cantigas como expresión literaria para a construción nacional?

É unha das glorias nacionais e, despois da provenzal, en todo o occidente europeo a lírica máis importante era a nosa. Nesa altura, na Península, foi a única escola lírica. Son un patrimonio indiscutíbel, non só de Galiza senón tamén de Portugal. Compre convencelos de que teñen que mirar máis para o norte e nós tamén máis para o sur. As cantigas son a expresión máis brillante do Reino de Galiza. Desde o punto de vista nacional é fundamental a autoestima e as cantigas poden contribuír a elevala.

(Esta entrevista foi publicada no semanario Sermos Galiza)
Comentarios (0) - Categoría: Opinión - Publicado o 03-12-2014 20:54
# Ligazón permanente a este artigo
"O A Fondo aborda as claves para entender mellor a novela e o filme"
Sermos Galiza

Poida que, a partir de agora, sexa difícil percibir por separado A Esmorga como novela e como filme, porque ambas as dúas se reforzan.


-Que te levou a animarte a coordenar un A Fondo sobre A Esmorga? A tarefa impoñía.

-(Risos) Eu veño facendo un seguimento dos filmes de Ignacio Vilar, tanto de Pradolongo como de Vilamor, e da súa maneira de construír un cine de noso, con esas campañas tan necesarias de promoción previa, e creo que debemos participar todas as persoas que queremos que haxa unha filmografía galega. Por outro lado, A Esmorga trátase dun dos clásicos máis relevantes da nosa literatura, e paréceme que os dous produtos saen moi reforzados desta experiencia. A película, dunha novela que é un clásico, e a novela dunha película que lle vai dar aínda máis proxección.

-Cal é o enfoque deste A Fondo?

-O que se pretendeu foi dar unhas claves básicas para mellor entender cal foi a motivación de Blanco Amor ao escribir esta novela, esa violencia interiorizada que quería purgar dalgunha maneira, relacionándoa cunha realidade social determinada. O A Fondo persegue determinar cales son esas claves para entendermos mellor o significado da novela e do filme. Ten os perigos de verse de maneira trivializada, como unha traxedia provocada por condutas desaforadas. Queremos contextualizar todo o que hai ao redor d´A Esmorga, que son moitas cousas, e hai algunhas máis importantes ca outras. Por iso Blanco Amor non se sentía satisfeito da versión La Parranda, levada ao cinema hai anos en castelán.

-Preténdese, polo tanto, ir alén os tópicos e as lecturas trivializadas…

-Claro, a propia novela editada por Galaxia, na capa das edicións que circularon durante moito tempo, aludía a esa idea de que era non máis ca unha novela picaresca, onde se reflectía o pobo trouleiro e o humor e pouco máis, e non creo que iso fose a intención de Blanco Amor.

"A Esmorga ten unha profundidade humana moi grande en canto a sentimentos, a tenrura, a todo, e a película ten outras moitas outras cousas que complementan a novela."

-Que diferenza hai entre ler A Esmorga e ver A Esmorga?

-A Esmorga é un clásico, unha obra de arte, e como toda obra de arte ten moitas lecturas posíbeis, superficiais e máis profundas. Eu percibín algunha incomprensión sobre todo nos adolescentes que foron ver a película, e esas pequenas lagoas cóbrense moi ben lendo a novela. Aínda que eu entendo que a película é autosuficiente por si, non precisa máis texto. A Esmorga ten unha profundidade humana moi grande en canto a sentimentos, a tenrura, a todo, e a película ten outras moitas outras cousas que complementan a novela. A partir de agora case concibo indisolublemente a novela e a película. Recomendarei sempre ler A Esmorga e ver despois A Esmorga.

-Cando falas de adolescentes, imaxínome que te refires ao teu alumnado de instituto… Como reaccionou ante A Esmorga?

-Refírome a alumnado de primeiro e segundo de Bacharelato. Seguramente teñan un hábito de ver películas de ton agradábeis, comedias fundamentalmente. Aquí recíbese unha realidade moi dura, tanto na novela coma na película, o mundo dos oprimidos, e iso fai pensar. E moita xente non ve o cine nun produto artístico para pensar, senón para desconectar, función que tamén debe cumprir.

"Blanco Amor optou por converter a novela en algo universal. Iso fai que a novela sexa moito máis atractiva, porque todo o mundo pode ver seguramente reflectida a súa sexualidade ou as súas tendencias afectivas."

-Falas da profundidade das relacións humanas e iso tamén se aborda neste A Fondo. Un dos artigos, o de Paco Rodríguez, fala sobre todo dos problemas das identidades sexuais á marxe…

-Eu creo que Blanco Amor non actuou por capricho. Blanco Amor era moi consciente de estar elixindo tres individuos que, sendo galegos, representaban tres condutas, tres tipos de afectividades diferentes, con todas as súas problemáticas e con todos os seus medos por cuestións de represión social. El optaba por converter a novela en algo universal. Iso fai que a novela sexa moito máis atractiva para todo o mundo, porque todo o mundo pode ver seguramente reflectida a súa sexualidade ou as súas tendencias afectivas. Ignacio Vilar captou moi ben a mensaxe e fixo un esforzo moi grande á hora de reflectilo nas relacións dos tres personaxes entre si, e non debeu ser un labor de poucos días recoller todas as matizacións que poden ter relacións tan complicadas.

"Blanco Amor seguramente con esta nova A Esmorga se sentiría completamente satisfeito. Ignacio Vilar captou ben a idea de facer unha película interpretándonos dende dentro"

-Outro dos artigos deste A Fondo fálanos doos guións cinematográficos de Blanco Amor, e da primeira versión no cine de A Esmorga, La Parranda…. Coidas que esta nova versión axudaríalle a Blanco Amor a superar a frustración que sentiu con La Parranda?

-Eu creo que Blanco Amor seguramente con esta nova A Esmorga se sentiría completamente satisfeito. Ignacio Vilar captou ben a idea de facer unha película interpretándonos dende dentro, a nosa realidade social, os nosos problemas humanos, que poden ser moi universais, mais dende unha perspectiva galega. En La Parranda o que podía haber de galego desaparece. Nós temos unha potencialidade moi grande en moitas cousas, a empezar polos marcos especiais, pola filmografía, e iso na película de Ignacio Vilar aprovéitase moi ben. E pódese pensar que no futuro haberá máis proxectos deste tipo. Blanco Amor seguramente tiña a idea de que a súa película se realizaría algún día nas claves precisas que el entendía.

-Cal é a relación das persoas que colaboran neste A Fondo con A Esmorga?

-Considero relevante, en primeiro lugar, a escolma de colaboradores que temos neste A Fondo, tanto pola súa investigación a respecto de Blanco Amor como polo seu coñecemento de Blanco Amor e pola difusión que se está facendo da súa obra no ámbito do ensino. Francisco Rodríguez coñeceu a Blanco Amor estando na cidade de Ourense, nos círculos nos que se movía, na Asociación Cultural Auriense. Realizou dende finais dos 70 unha investigación pormenorizada, detallada e en profundidade, alén o picaresco ou o trouleiro. De Pilar Gascón Rus resalta o seu estudo sobre a obra de Blanco Amor e a súa imaxe social. Luís Pérez está relacionado co estudo do teatro de Blanco Amor e dos guións cinematográficos. E nos casos de Xosé M. Millan Otero e meu, a parte de pequenos estudos, fixemos ese labor divulgador no ensino.

-Tamén se entrevistará neste A Fondo a María Xosé Queizán, que vén de presentar a novela A boneca de Blanco Amor.

-Paréceme unha figura moi importante dentro da literatura, unha figura feminina de relevancia, dende a súa pertenza á nova narrativa galega e a súa visión da muller, ineludíbel no noso panorama literario. Congratúlome de que participe neste A Fondo.
Comentarios (0) - Categoría: Opinión - Publicado o 03-12-2014 09:37
# Ligazón permanente a este artigo
Goretti Sanmartín: "Begoña Caamaño. Palabras como esporas"
Profesora da UdC e membro da Executiva Nacional do BNG.

Sermos Galiza


Cheguei á casa devagar, case sen saber onde ir pousando os pés. Había algo que facía forza desde o interior e non me permitía abrir a porta facilmente. As xanelas estaban abertas e tiña aos meus pés ducias de folletos. Festas no barrio de San Pedro, teatro na cidade, anuncios de concertos, romaría no Parque de Belvís... No medio destacaban varios xornais da Marcha Mundial das Mulleres na súa primeira etapa. A táboa reivindicativa da folga de mulleres! Recollín do chan os números de Ar, revista antimilitarista, e lembrei os anos da insubmisión. Detrás dun daqueles folletos anotacións para pór en funcionamento un sindicato de mulleres. Reunións polos pubs de Compostela. Recomendacións para a marcha a Bruxelas (Sol-, sol-, sol-, solidarité, avec les femmes du monde entier...).

"Si, iso era, os libros da casa tornaranse lilás, un lilás intenso, que a min apenas me deixaba ver. Foi por iso que tardei en me decatar que nada ficaba xa no seu lugar".

Deime conta de que había algo estraño no ar. Pairaba no ambiente unha luz que me cegaba. Non sabía de onde viña, pois a pesar de ser un magnífico día de sol, Lourenzo resistíase a visitarme. Pouco a pouco notei que todos os volumes que andaban polos andeis, nas mesas e polo chan tiñan unha cor especial, diferente da habitual. Si, iso era, os libros da casa tornaranse lilás, un lilás intenso, que a min apenas me deixaba ver. Foi por iso que tardei en me decatar que nada ficaba xa no seu lugar. Os discos, esparexidos polos recunchos. As novelas, desordenadas. Volumes deitados no chan no medio do cuarto, atravesados nas portas, nos corredores, fuxindo cara a algures...

Seguín os seus pasos, pois no medio daquela desorde, reparei nun lugar especial. Alí estaba a inmensa maioría das palabras con que tantas persoas nos agasallan, alí, si, libros e libros amoreados antes do andel dedicado a Cunqueiro, xusto ao comezo da letra C. Descubrín que todos foran renderlle homenaxe á autora de Circe ou o pracer do azul e de Morgana en Esmelle. E mesmo observei como ían regresando para os seus lugares cun magnífico agasallo. Estamos no tempo dos cogomelos. Así como as persoas que os ben recollen deixan que solten as esporas para podermos ter novos froitos no futuro, así Circe e Morgana, convertidas en garrafas letradas decidiron liberar as súas palabras e depositar algunhas delas en cada un dos volumes que se lles achegaban.

"Orfas Circe e Morgana, como hoxe todas as boas e xenerosas desta cultura que Bego tanto amou".

Cada libro, tanto tiña tema, autoría, época, xénero, levaba a súa nova presadiña de palabras para mesturar coas súas e compor novas obras, para ofrecer receitas saborosas tinguidas coas cores do arco da vella. Fixeime ben en que deitaran á mantenta bastantes máis parágrafos nos volumes feministas, cuxas ansias de continuar a obra fanada eran máis que evidentes.

Detívenme na escena. Pasaran horas nun espazo que transcorreu en segundos. Agora xa, sen o poderen remediar, os meu volumes de Circe e o pracer do azul e Morgana en Esmelle estaban completamente en branco, no mesmo silencio en que ficara tamén a dona das súas palabras. Orfas Circe e Morgana, como hoxe todas as boas e xenerosas desta cultura que Bego tanto amou. Arroupadas todas nós coas palabras dos volumes que aínda fican nas bibliotecas, nas librarías, nas casas particulares, a agardaren o momento de se entrelazaren con tantas outras obras e persoas. Porque persoas e esporas conteñen as mesmas letras, andamos xa neste tempo a esparexer a riqueza do seu legado.
Comentarios (0) - Categoría: Opinión - Publicado o 30-10-2014 16:30
# Ligazón permanente a este artigo
Xosé González Martínez: Alcaldes que dignifican a lingua
La Región - 25/10/2014


O que lles conto aconteceu non hai aínda moito tempo na parroquia de San Facundo do Concello de Paradela (Lugo). Para facer unha rehabilitación do exterior dunha igrexa románica exhumaron os restos mortais soterrados no adro e trasladáronos a un novo cemiterio construido noutro lugar. A comisión parroquial decidíu algo que deica hoxe era insólito: puxeron nos respectivos nichos cadansúa lápida cunha inscrición en lingua galega. Este feito non foi comentado en ningún medio de comunicación. Eu quero renderlle a esa comunidade parroquial o merecido recoñecemento por ter restaurado a memoria lingüística da parroquia.

Este relato conteillelo aos alcaldes e alcaldesas ourensás que o pasado día 23 de outubro foron convocados pola Asociación de Funcionarios para a Normalización Lingüística de Galicia en Ourense, para conmemorarmos o Día da Restauración da Memoria Lingüística de Galicia. Unha efeméride que tenta chamar a atención das institucións e dos cidadáns para visibilizar unha contradición que debemos superar: mentres as parroquias dos vivos se expresan maioritariamente en galego, unha vez que atravesan o portalón do cemiterio para dormiren o sono eterno, son lembrados no idioma que nunca falaron, o castelán.

Os rexedores municipais asinaron un documento que recolle estes fundamentos e algunhas medidas prácticas: colocar na porta dos cemiterios unha placa que diga “na memoria de todos os que aquí xacen porque grazas a eles Galicia segue a ter cultura e lingua de seu” e a posibilidade de substituír unha lápida en castelán por outra en galego dalguén que fose unha persoa senlleira na parroquia (gaiteiro, canteiro, mestre…).

Os alcaldes teñen agora a posibilidade de celebraren un Día de Defuntos distinto, participativo e con significado cultural organizando actos nos cemiterios, municipais ou parroquiais, no que a música, a poesía e as sentidas intervencións de mozos e vellos sexan un canto á esperanza en aras da galeguización deses espazos nos que está depositada a memoria lingüística de homes e mulleres anónimos que deixaron unha forte pegada na vida transmitíndolles aos seus a nosa cultura. Eles foron os creadores da nosa identidade, da nosa música popular e tradicións que nos transmitiron a través do relato oral. Un pasado que debe ter futuro.

O próximo día 1 de novembro, Día de Defuntos, que tanta tradición ten na nosa cultura popular, volveranse encher os camposantos de xentes que acudirán con flores a lembrar a memoria dos seus defuntos. Reviviranse anécdotas, ensinanzas e o bo facer dos nosos devanceiros que nos legaron un patrimonio cultural e lingüístico que hoxe nos define como pobo.

A mellor homenaxe que se lles pode facer sería restituír a verdade da súa existencia substituíndo a lápida en castelán por outra en galego na que se enxalcen as súas virtudes.
Comentarios (0) - Categoría: Opinión - Publicado o 28-10-2014 08:52
# Ligazón permanente a este artigo
A posição galega no contexto da língua portuguesa
Sermos Galiza

Ângelo Cristóvão -Secretário da Academia Galega da Língua Portuguesa


A recente aprovação da lei 1/2014 de 8 de abril, Lei Para o Aproveitamento da Língua Portuguesa e Vínculos com a Lusofonia, ou Lei Paz-Andrade, pela unanimidade dos deputados do Parlamento Autónomo da Galiza, representa uma mudança significativa na orientação da política linguística e na estratégia global da Comunidade Autónoma galega, que precisa de concretização através de ações do governo e da imprescindível colaboração da sociedade civil.

"Durante os últimos séculos, todo o esforço de relacionamento e aproximação linguística e cultural da Galiza em relação aos países de língua portuguesa foi realizado por personalidades e entidades da sociedade civil"

Durante as últimas décadas, e poderíamos dizer durante os últimos séculos, todo o esforço de relacionamento e aproximação linguística e cultural da Galiza em relação aos países de língua portuguesa foi realizado por personalidades e entidades da sociedade civil, em condições de escasso ou nulo apoio político. Estamos agora numa nova etapa em que essa experiência, esse caminho e discurso de integração no espaço lusófono é recolhido e legitimado institucionalmente, politicamente.

A base deste sucesso reside no trabalho do movimento lusófono galego, e mais recentemente nas mais de 17 000 assinaturas de cidadãos que apoiaram a Iniciativa Legislativa Popular Valentim Paz-Andrade. Apresentada com grande sucesso pelo porta-voz da Comissão Promotora da ILP, José Morell, foi aprovada pela unanimidade dos deputados para tramitação no Parlamento da Galiza, em 8 de março de 2013. Aceite o texto inicial, num segundo momento foi preciso chegar a um entendimento sobre a redação definitiva da lei. O governo e o grupo parlamentar do Partido Popular que o sustenta decidiu, em outubro de 2013, negociar o texto diretamente com os promotores da iniciativa em representação dos assinantes, da sociedade civil. Nesta negociação procurou-se recolher, quanto possível, as propostas dos grupos da oposição, PSdeG, AGE e BNG, apresentados formalmente através de emendas ao texto originário. Também foi tido em conta o ponto de vista dos representantes de algumas instituições culturais tradicionalmente contrárias à lusofonia galega, de forma que não ficassem excluídas do acordo político.
Desta forma, num processo de consultas e diálogo que se prolongou durante vários meses, a Comissão Promotora da Iniciativa Popular Valentim Paz-Andrade, com a colaboração ativa e discreta de todas as partes implicadas, logrou o mais amplo consenso possível, pondo de acordo o governo e os grupos da oposição numa unanimidade infrequente.

"A negociação converteu os promotores da lei Paz-Andrade e, em definitivo, as entidades lusófonas galegas, em interlocutores de facto e cooperadoras necessárias na aplicação da Lei".

A negociação converteu os promotores da lei Paz-Andrade e, em definitivo, as entidades lusófonas galegas, em interlocutores de facto e cooperadoras necessárias na aplicação da Lei. A Comissão Promotora, com o apoio de personalidades da cultura e o assessoramento das associações lusófonas galegas, entre as quais a AGLP elaborou, durante o verão de 2013, um Parecer sobre as possíveis linhas de atuação a desenvolver na aplicação da lei. Foi apresentado pelo nosso colega Joám Evans Pim em outubro de 2013 na II Conferência Internacional sobre o Futuro da Língua Portuguesa no Sistema Mundial, realizada na Universidade de Lisboa, e entregue ao governo galego e grupos do Parlamento Autónomo, recebendo uma excelente acolhida. O documento, disponível na Rede, inclui algumas das medidas que o governo autónomo poderia aplicar nos próximos tempos nas três áreas de intervenção dispostas na lei: a) Introdução do ensino do português no sistema escolar galego; b) Produção, intercâmbio e divulgação de produtos audiovisuais em português nas televisões e rádios da Galiza; c) Participação da Galiza em foros internacionais de língua portuguesa, como os da CPLP.

A Lei, aprovada por unanimidade dos deputados em março de 2014, foi publicada no Diário Oficial da Galiza em 8 de abril e posteriormente no Boletim Oficial do Estado espanhol, entrando em vigor sem que o governo de Madrid tenha apresentado reparo algum ao seu conteúdo, o que constitui outra prova da abrangência do consenso que esta iniciativa tem gerado.

Do ponto de vista das políticas linguísticas no Estado espanhol, é o único caso em que uma Comunidade Autónoma aprova uma lei para promover uma língua de um estado vizinho que é, também, língua oficial em outros 8 estados geograficamente situados em todos os continentes. Contudo, dizer isto é ficar muito aquém da intenção do legislador e do significado do texto, pois a própria lei, no seu preâmbulo, reconhece a singular relação entre a variedade portuguesa e a variedade galega da língua comum, assinalando o facto de existir uma fácil “intercompreensão” entre os falantes de aquém e além Minho. Ficou estabelecida, deste modo, uma fórmula de compromisso aceitável por todas as partes que não acarreta mudanças na legislação vigorante, amparando a promoção da língua portuguesa nas “competências em línguas estrangeiras” da Comunidade Autónoma Galega.

"É o único caso em que uma Comunidade Autónoma aprova uma lei para promover uma língua de um estado vizinho que é, também, língua oficial em outros 8 estados geograficamente situados em todos os continentes".

Aceite este princípio, com um consenso alargado a todas as forças políticas e administrações implicadas, estamos certos que este passo legal facilitará a criação das fórmulas institucionais para que o amplo abano de associações e instituições culturais e cívicas lusófonas da Galiza possam desenvolver em pleno todas as suas potencialidades, e a sociedade venha tirar proveito da nossa língua comum como instrumento eficaz de comunicação e vertebração nacional.

A situação faz virar a atenção para diversos reptos, dificuldades e carências que se abrem nesta altura. É preciso perceber adequadamente a relação da língua portuguesa com os cidadãos galegos. Atendendo à realidade social, sabemos que podem existir vários tipos de motivações para aprender o português padrão. Enquanto para alguns é adquirir conhecimentos da língua nacional da Galiza, que lhes permite usar o galego com plenitude, para outros será uma língua de relação instrumental, laboral ou cultural. Todos são legítimos e coexistem na nossa sociedade. Uma grande maioria se aproxima do português com um nível alto de compreensão prévia, por conhecimento da variedade galega. Poderíamos dizer que, em termos gerais, os galegos não começam no grau zero, mas no nível intermédio. Dar aulas de português padrão na Galiza não é o mesmo que ministrar noutras latitudes linguísticas. Os docentes conhecem este facto e são conscientes da necessidade de adaptar os manuais escolares ou criar uns novos, específicos, para os nossos estudantes.

Por outro lado, a ninguém escapa que o período de políticas antilusófonas, desenvolvidas durante os últimos 30 anos pelos sucessivos governos autónomos, criou uma rede de interesses que, nesta altura, manifesta uma evidente resistência à mudança, resultando difícil de ultrapassar no curto prazo. Será preciso tê-lo em conta e fazer uma gestão apropriada desta questão.

"Precisa-se entender que a norma galega se insere no português europeu e dentro dos critérios aprovados pelo Acordo Ortográfico de 1990, mas apresenta características próprias na pronúncia, léxico, algumas formas verbais e, em geral, uma maior proximidade do antigo galaico-português".

A necessidade de promover uma norma do português galego, ideia até agora restrita a poucas entidades, começará a ter em breve uma maior audiência pela força do desenvolvimento dos factos. Precisa-se entender que a norma galega se insere no português europeu e dentro dos critérios aprovados pelo Acordo Ortográfico de 1990, mas apresenta características próprias na pronúncia, léxico, algumas formas verbais e, em geral, uma maior proximidade do antigo galaico-português. A articulação de fórmulas para a participação galega nos foros internacionais da língua portuguesa leva consigo esta opção que, como oportunidade, se revela também de grande versatilidade discursiva, entre a unidade gráfica e o necessário reflexo de traços identitários da Galiza. A este respeito, cabe lembrar que a utilização do português padrão em foros internacionais é cada vez mais normal entre os representantes políticos eleitos, como se tem evidenciado no Parlamento Europeu, e não só.

A recente revisão, ampliação e adaptação do Dicionário Estraviz ao Acordo Ortográfico, verdadeiro dicionário galego da língua portuguesa, com o apoio da AGAL, a Fundação Meendinho e a AGLP, é mostra da capacidade para contribuir de forma coordenada eficaz e atual a este património comum. Com 130 000 entradas é o maior dicionário produzido na Galiza, sendo atualizado diariamente. Em breve o Vocabulário Ortográfico Galego, em cuja elaboração está trabalhando uma comissão da AGLP sob a direção do académico Carlos Durão, com um número similar de entradas, virá completar o perfil lexicográfico galego.

A mudança que se está a operar na Galiza, com a aprovação da lei Paz-Andrade, não pode deixar indiferentes as instituições da CPLP nem os governos representados. Especialmente Portugal, que tem, nesta altura, uma dupla responsabilidade. Os redatores da lei Paz-Andrade quiseram manter e consolidar um dos signos mais enraizados na tradição da cultura galega, assinalando Portugal como sócio preferente da Galiza. Um privilégio que, em ocasiões, não tem encontrado correspondência em determinados governos portugueses. São umas relações alicerçadas no intercâmbio cultural que, desde meados do século XIX se vem produzindo entre intelectuais galegos e portugueses, e que, no nosso entender, ninguém tem direito a dilapidar.

Vistos os factos e consideradas as condições atuais, podemos dizer que a posição galega no contexto da língua portuguesa foi representada até agora por entidades privadas, da sociedade civil e de cariz claramente reintegracionista, participando em numerosos eventos de âmbito cultural ou académico, estabelecendo relações perduráveis, criando iniciativas transfronteiriças, tecendo relações e amizades. Em breve serão também outros atores, como o Governo Galego, a manter uma posição e um discurso institucional público em relação à língua portuguesa. Não é previsível que esta coincida com a da Academia Galega da Língua Portuguesa, pois aquele tem outros compromissos e atende outros critérios, menos técnicos, mais políticos. Contudo o interesse geral aponta para a necessidade de manter esta colaboração mútua, já solicitada e confirmada publicamente pelo Secretário-Geral de Política Linguística do governo autónomo, durante a sua intervenção no Seminário que sobre a Lei Paz-Andrade organizou a AGLP em Santiago de Compostela em 26 de junho de 2014.

"Contudo o interesse geral aponta para a necessidade de manter esta colaboração mútua, já solicitada e confirmada publicamente pelo Secretário-Geral de Política Linguística do governo autónomo"

O grande repto que temos pela frente é manter a coordenação entre todos os atores galegos, o que reforçaria esta posição já conhecida e elaborada durante as últimas décadas por diversos agentes culturais, universitários e intelectuais galegos no espaço da língua portuguesa.

A estratégia da Galiza no processo de aproximação da Lusofonia beneficia desta tradição consolidada, do facto de fazer parte do território originário da língua comum, da sua localização geográfica, da longa tradição de país com vocação marítima e atlântica, das amplas redes tecidas pela emigração nos quatro cantos do mundo, da ausência de conotações históricas negativas no imaginário coletivo dos falantes de português, e de ser um espaço com um alto nível económico e de desenvolvimento humano próximo da média europeia, o que poderá resultar atraente para os países emergentes e em vias de desenvolvimento.

A Galiza conta, portanto, com uma boa posição de partida, com vantagens claras que deverá saber maximizar, mesmo em relação a outros atores próximos, no desejável horizonte de um relacionamento triangular estável entre a Europa, América e África, sem esquecer Timor, Macau e os territórios de língua portuguesa da Ásia.

Comunicação ao XXII Colóquio da Lusofonia - Seia, Portugal

29 setembro de 2014
Comentarios (0) - Categoría: Opinión - Publicado o 15-10-2014 19:29
# Ligazón permanente a este artigo
Maurício Castro: "O paradoxo trágico do galego"
Maurício Castro é membro do Coletivo Editor do Diário Liberdade e militante da esquerda independentista.

Sermos Galiza


É um facto de difícil contestaçom, nem que seja para os ainda contrários à confluência ortográfica, que o idioma internacionalmente conhecido polo nome de Português nasceu no território do que na altura (por volta do século IX) era o Reino da Galiza, incluindo, certamente, um pedaço do que depois passou a ser a Regiom Norte de Portugal (a Galiza Bracarense).

O português é geneticamente galego e a sua identidade fundamental, nos traços essenciais que lhe dam caráter e especificidade no ámbito das línguas neolatinas, continua até hoje.

Certamente, esta afirmaçom é já mais discutível, eu sei, mas isso é só por causa da interferência da política, um ingrediente fundamental na caraterizaçom e na praxe daquilo que, nom por acaso, se chama “política lingüística”.

De qualquer maneira, e para além das diferenças na consideraçom política da língua, queria hoje apresentar a quem nos lê alguns dados de interesse que só aspiram a enriquecer a reflexom coletiva sobre o presente e o futuro da nossa língua aqui, entre nós... na Galiza.

Motivou este impulso a atualizaçom dos dados demográficos no Brasil, por parte do Instituto Brasileiro de Geografia e Estatistica (IBGE), que oficializam o aumento do número de habitantes do Brasil, situando-o acima dos 202 milhons.

Como se sabe, as mais de 200 línguas indígenas que ainda sobrevivem no grande país sul-americano som faladas por menos de 1% da populaçom brasileira, que mesmo assim costuma ser bilíngüe.

Em África, som Angola e Moçambique os principais países em número de falantes de português, se bem ambos contam com dúzias de outras comunidades lingüísticas originárias.

Assim, no caso de Angola, com 21,4 milhons de habitantes no início deste ano (1), estima-se em 70% a percentagem de falantes de português, quer dizer, 15 milhons de angolanas e angolanos, o que a converte no segundo país em número de falantes de português no mundo.

Moçambique, com 23,3 milhons de habitantes, tem umha percentagem de 39% de falantes (2), quer dizer, uns 9 milhons de falantes de português. Já em Cabo Verde, com 512 mil habitantes (3), calcula-se que 87% fala português, a maioria na condiçom de bilíngües, já que o crioulo cabo-verdiano é a língua inicial da prática totalidade. Seriam, entom, 445 mil falantes de português.

Portugal tem por volta de 10,4 milhons de habitantes (4), todos eles e elas falantes da língua comum. Portanto, Portugal ocupa só o terceiro lugar em peso demográfico de falantes.

Voltando a África, Guiné-Bissau, com 1,7 milhons de habitantes (5), conta com 57% de falantes de português (969 mil), enquanto São Tomé e Príncipe, com 193 mil habitantes (6), 91% dos quais falantes de português (175 mil).

Se isso somarmos os 20% de falantes de português em Timor, cuja populaçom total é de pouco mais de 1 milhom de habitantes (7), deveremos somar 200 mil falantes ao total mundial, que será, somando a Galiza e salvo erro no cálculo, de mais de 240 milhons de falantes de português no mundo.

Todo um universo em expansom, já que, com exceçom da Galiza e de Portugal, no resto de países lusófonos nom só aumenta a populaçom, como também, sobretodo no caso de Angola e Moçambique, aumenta a percentagem de falantes de português.

Umha língua, a nascida no nosso país e levada polo império português aos quatro cantos do planeta num nada heroico percurso, que na atualidade é já a sexta mais falada no conjunto do planeta. É também, lembremos, a primeira em número de falantes do emergente hemisfério sul, onde vivem quase 220 milhons de pessoas cuja língua principal é o português.

Na Europa, o português é a terceira língua com mais falantes, enquanto em ámbitos tam influentes como a internet ocupa posiçons ainda mais elevadas (quinta em presença na internet, terceira no Facebook e no Twitter...).

Tem, como sabemos, estatuto de oficialidade em praticamente todos os organismos institucionais supranacionais atuais.

Entretanto, os números da variante oficializada a partir dos anos 80 do século passado na Galiza contrariam por completo essas tendências. O galego perde falantes de maneira constante e aparentemente imparável, segundo todos os estudos realizados por instituiçons oficiais ou financiadas polos poderes públicos, como a RAG.

Curioso e trágico contraste.

As percentagens de falantes nas cidades da Galiza entre a populaçom mais jovem som totalmente marginais, quase irrelevantes, ficando como segmentos de “resistentes” as pessoas de mais idade, as áreas rurais ou pequenas vilas, por sua vez em progressivo despovoamento.

Estamos, nom há dúvida, num complexo processo de extinçom lingüística, atravessado por diferentes tendências e fatores; entre eles, o claro desprestígio social do galego em relaçom ao dominante espanhol, determinado pola escolha lingüística da dominante classe burguesa e pola situaçom de dependência que o nosso país padece.

Para além de todas essas tendências e fatores, parece evidente que a proximidade formal com o espanhol, acentuada polo modelo padronizado por iniciativa da Comunidade Autónoma da Galiza a partir de 1980, favorece a diluiçom definitiva do galego na língua do Estado.

O paradoxo entre a tendência mundial ascendente e a galega descendente fai lembrar a contraditória situaçom da moeda alemá nos anos 20 do após I Guerra Mundial, quando a hiperinflaçom crescente obrigava a populaçom da Alemanha a carretar em carrinhos de mao uns marcos sem quase valor. Para a história da literatura alemá ficou a pergunta retórica que refletia essa contraditória situaçom de manejar cada vez mais dinheiro para ter, de facto, cada vez menor poder de compra:

- “Estamos na ruína ou a nadar em dinheiro?”

- “Acho que nom há ninguém na Alemanha que saiba dizê-lo”.

Apesar da aparente abundáncia, é claro que a Alemanha atravessava naqueles anos as terríveis conseqüências do pagamento das dívidas da guerra como bando derrotado.

Da mesma forma, de pouco consolo poderá servir aos galegos e galegas sabermos que “a nossa língua floresce” em todos os países do mundo em que é falada... menos no nosso.

Mais do que autoconsolo, essa paradoxal e trágica situaçom do galego convida-nos à urgente mudança de rumo, somando-nos à maré ascendente do galego no mundo... antes que seja tarde de mais.

1 Fonte: http://www.datosmacro.com/demografia/poblacion/angola

2 Fonte: http://revistalingua.uol.com.br/textos/99/os-limites-da-lusofonia-304206-1.asp

3 Fonte: http://www.portugalcaboverde.com/item1.php?lang=1&id_channel=23&id_page=133

4 Fonte: http://www.pordata.pt/Portugal

5 Fonte: http://novasdaguinebissau.blogspot.com.es/p/demografia-da-guine-bissau.html

6 Fonte: http://www.infopedia.pt/$sao-tome-e-principe;jsessionid=3PddA0XpUa1Dd5ef-kIC5A__

7 Fonte: http://www.infopedia.pt/$timor-leste
Comentarios (0) - Categoría: Opinión - Publicado o 31-08-2014 21:10
# Ligazón permanente a este artigo
A cantora angolana Aline Frazão defende trocar o termo Lusofonia por Galeguia
Há muitos angolanos que não se consideram lusófonos (pelo pasado colonial) mas talvez pudessem estar dispostos a pertencer à Galeguia, com a Galiza como entidade neutra e unificadora através da língua comum sinala nun artigo no que afirma: falamos galego de Angola.


Sermos Galiza


Aline Frazão (Luanda, 1988) é cantora e compositora angolana, licenciada en Ciencias de Comunicación, e colaboradora en diversos medios. Vén de publicar nun deles, redeangola.info, o artigo ‘Trocar a Lusofonía pela Galeguía’, unha opinión na que aposta por Galiza como “entidade neutra e unificadora” para os países e pobos que falan... portugués? Non, para os que falan galego.

Aline recolle a idea do seu compatriota Pepetela, deitada durante un encontro literario na Galiza, de trocar a palabra lusofonía por galeguía. A compositora súmase a esa achega: “Galeguia, além de ter um som mais bonito, remete para a origem galaica da língua portuguesa e subtrai-lhe, elegantemente, o peso do passado colonial luso. Há muitos angolanos que não se consideram lusófonos mas talvez pudessem estar dispostos a pertencer à Galeguia, com a Galiza como entidade neutra e unificadora através da língua comum”.

“Falamos a mesma língua. Mas este é ainda um vínculo escondido, um laço invisível, um namoro secreto que deve ser assumido oficialmente e bradado aos sete ventos”.

Namorada da Galiza

Aline está namorada da Galiza (viviu un ano en Compostela), como recoñece no artigo. Un sentimento que partillan, di, músicos brasileiros como Chico César ou Lenine; de Guiné, de Angola... “Não há terra como a Galiza, não há gente como a galega. Quem, dos que falamos português, já foi tocado pela generosidade desse canto do planeta, sabe do que estou a falar. Do Brasil, perguntem ao Chico César ou ao Lenine. Da Guiné, perguntem ao Manecas Costa. De Angola, perguntem ao Pepetela ou ao Ondjaki”.

Cadeira no CPLP

“O galego e o português são duas variantes da mesma língua e basta um encontro atento para confirmá-lo.

Por tudo isso, a Galiza deveria ocupar a cadeira que lhe é merecida na CPLP, mesmo não sendo um Estado”. A angolana finaliza o artigo dicindo: “Vai ser que, afinal, não falamos a língua do colono: falamos galego de Angola, com o sabor bantu do Atlântico-Sul”.
Comentarios (0) - Categoría: Opinión - Publicado o 16-06-2014 13:38
# Ligazón permanente a este artigo
Manuel Mera: A lingua que nos dá identidade
MANUEL MERA - Galicia Hoxe | 12.05.2014


Non coincido con aquelas persoas que fan unha análise dramática da situación da lingua galega sen diferenciar o papel antagónico que neste aspecto teñen, por unha banda, os poderes fácticos, e pola outra, as clases populares. É un feito que o galego está en inferioridade de condicións, e que por cada caso que se poda dar de discriminación dos castelán falantes hai centos que se producen contra os que utilizan o galego; a maioría como se fose algo normal. Ficamos nun contexto que impón o castelán nas empresas, nas relacións comerciais, no ámbito relixioso, xudicial e educativo, así como na maioría dos medios de información e na cultura de masas.

Non se pode esquecer que o galego é o idioma propio de Galiza, dende hai máis dun milenio e medio, e que o castelán foi imposto por medio da conquista. Un proceso que se inicia coa centralización de Enrique de Trastamara, mais que adquire dimensión definitiva coa castración e doma do Reino de Galiza polos Reis Católicos. Encetando un longo proceso de colonización dos centros de poder urbanos e marxinación do ámbito rural, unha tendencia que se afonda coa supresión do antigo Reino de Galiza no ano 1833, e que daría lugar á insurrección de 1846. Aínda que será a ditadura franquista e a globalización neoliberal das últimas décadas a que maior dano cause á nosa lingua e identidade, como pasa con outras linguas e culturas do resto do mundo.

Mais, mesmo sendo certo que foi baixando o número de galego falantes habituais, a nosa lingua segue a ser a da maioría da poboación, malia que sexa minoría nalgunhas cidades e vilas e entre a mocidade (máxime cunha emigración que non atinxe a todas as clases e zonas do país por igual). Tampouco se pode ignorar, e ten un enorme valor, que moitas persoas ¡moitas! manteñan viva a lingua galega no seu centro de traballo, na rúa, na casa, na cultura, malia todas as presións. E asemade, non son poucas as que tendo como idioma nai o castelán, optan por facer da lingua nacional da Galiza a súa habitual, mesmo na empresa, na produción cultural, e na actividade social. Son sabedores de que un pobo que non se aprecia e respecta a si mesmo, tampouco se desenvolverá completamente no económico e social.

Daquela, son dous os aspectos a destacar na cuestión lingüística. Nun caso, a utilización do poder político e económico para marxinar a nosa lingua e destruír a nosa identidade nacional. No outro, que as clases populares malia séculos de discriminación e atrancos seguen a defendela e utilizala. Estes dous aspectos principais débense salientar sempre unidos, son as dúas caras da mesma moeda. Deste xeito darase máis forza ás esixencias e, ao mesmo tempo, rexeitarase o pesimismo paralizante e destrutivo. Só así se conseguirá a máxima complicidade social. O vindeiro 17 de maio Queremos Galego ten convocadas manifestacións en todas as cidades galegas e na Mariña luguesa. É unha oportunidade máis para amosar a resistencia, a vitalidade, da nosa identidade nacional.
Comentarios (0) - Categoría: Opinión - Publicado o 20-05-2014 22:43
# Ligazón permanente a este artigo
Nel Vidal: “Por vez primeira o proceso de normalización está a ser regresivo
Sermos Galiza


O próximo sábado a Coordinadora de Traballadores e Traballadoras de Normalización Lingüística (CTNL) desenvolverá a súa asemblea xeral. O seu presidente, Nel Vidal Barral, técnico no Concello de Carballo, trasládanos a valoración do colectivo que traballa pola normalización e que está a vivir o momento de maior precariedade e maiores retrocesos no proceso dos últimos tempos.


-Un dos obxectivos de CTNL é detectar eivas no traballo de normalización lingüística, cales son as máis notorias?

Distinguiría dous tipos de eivas, unhas fixadas no Estatuto, é dicir, de carácter técnico derivadas da administración ou do goberno que deberían ser as máis fáciles de mudar e logo están as eivas sociais que son consecuencia do proceso histórico, dos prexuízos e da propia situación, máis complexas para transformar. O que pretende o traballo de normalización é rematar con eses prexuízos mais é preciso tamén mudar as outras eivas para facer efectivo o traballo de normalización. A nivel político e administrativo temos unha lexislación moi frouxa coa que é difícil avanzar e, polo outro, non hai unha estrutura técnica forte para facer unha planificación e intervención de acordo coas necesidades.

-Coa petición da anulación da convocatoria de cursos CELGA reclamaron tamén maior planificación por parte da Xunta, detectan entón déficit na política lingüística?

Reclamamos planificación, servizos técnicos e coordinación. Agora mesmo hai arredor de corenta servizos de normalización pero traballando de xeito independente cando tiña que existir unha planificación global que debía devir da Xunta. O que acontece é que na administración galega non hai ningún servizo técnico e o exemplo é o que acontece con accións como o programa CELGA. Estamos a anos luz de Cataluña, mais tamén do Quebec, Euskadi ou mesmo o País Valenciá. En Cataluña, poño por caso, existen estrutura de normalización para intervir no conxunto do país con medios e recursos.

-O desmantelamento non cesa e así os orzamentos de 2014 contemplan menos dun terzo do que Fraga lle dedicaba hai vinte anos. Como interpreta esta redución de cartos para normalización lingüística?

En 1993 o orzamento era o equivalente a 20 millóns de euros e agora sitúase nos 5 millóns. Sempre se di que nos orzamentos é onde mellor se pode valorar a liña política, as preferencias dos gobernos e, se sempre foron reducidos, agora son nulos. Que significa isto? Unha paralización total do proceso. Por exemplo, antes dábanse axudas públicas para o proceso de galeguización das empresas que agora xa non existen, antes se promovía que as asociacións fixesen intervencións de normalización que desapareceron. Un millón douscentos mil era o orzamentos para os equipos de normalizacións dos centros de ensino e agora quedou en douscentos mil, unha sexta parte. Se un centro antes contaba con 3.000 ou 2.500 para actividades de normalización, agora recibe 200 ou 250. E así ámbito por ámbito, nos concellos, nos cursos de formación, nas campañas desde a administración... a parálise é total. Para a política lingüística son necesarias persoas e cartos mais mesmo sen diñeiro poderíase facer algo mais mesmo así, vaise no sentido contrario, en lugar de normalizar, “desnormalízase”, enviando mensaxes prácticas contrarias ao galego desde o propio goberno. De nada serve, poño por caso, desenvolver campañas para incentivar o galego nas empresas se o conselleiro de industria se dirixe a elas en español.

-Durante moito tempo criticouse o uso “litúrxico” da lingua, que se empregase en actos oficiais mais non na práctica normal. Agora, polo que di, mesmo xa nin se mantén...

O problema do uso litúrxico que tanto se criticaba non era que se usase o galego nos actos oficiais senón que se deixase de usar na comunicación informal. O que acontece agora é que se deixou de usar tamén nesas actos formais.

-O goberno podería explicar esa, digamos, “relaxación” na política lingüística se o proceso de normalización estivera avanzado. É ese o caso?

Nin moito menos e abonda dar un paseo polas cidades para ver que o galego está practicamente invisibilizado, achegarse aos quioscos e ver como a presenza é mínima nos medios de comunicación. Abonda con ter ollos e orellas para comprobar que aínda que nalgúns ámbitos se dan pequenos pasos quedan esmagados pola realidade que se impón. Sempre houbo pouca acción de goberno para impulsar a normalización a anos luz de Cataluña ou Euskadi mais agora estamos tamén a moita distancia dos esforzos que se lle dedican no País Valenciá, un goberno da mesma cor que o galego, cunha situación lingüística diferente e con menos demanda social.

-Dicía vostede que a lexislación era frouxa mais mesmo así incúmprense en moitos aspectos, non é?

A lei básica, a Lei de Normalización Lingüística do 83, con máis de trinta anos aínda foi pouco desenvolvida. Só no ámbito local e no ensino se aprobaron decretos para o galego. Mais, ademais, a Lei de Normalización fala sempre do uso progresivo do galego, da aplicación progresiva da lei que obriga a ir sempre a máis e isto veuse abaixo co decreto do plurilingüísmo que, por vez primeira, o proceso comeza a ser regresivo. Onde existía un pequeno espazo de uso do galego, obrígase a reducilo, por exemplo, prohibindo o uso da nosa lingua en materias que se estaban a impartir en galego.

-A CTNL está a facer un traballo de coordinación de profesionais e servizos que non se fai desde a Xunta?

Está formada por traballadores e traballadoras, non entidades, que traballamos en ámbitos distintos que se non fose pola CTNL non teriamos ningún tipo de contacto e coñecemento entre nós. Como asociación non podemos coordinar os traballos das administracións mais tentamos poñernos en contacto e desenvolver un traballo de encontro a nivel persoal e voluntario. A maioría procedemos do ámbito da filoloxía, necesaria pero non suficiente, e temos que formarnos en comunicación, psicoloxía de intervención social... moitos ámbitos que son precisos para o noso traballo. Vímonos na obriga de autoxestionar esa formación. Temos tamén iniciativas de desenvolvemento de acción conxunta, algo que non existe desde a administración. Campañas como “Gústame o galego” foi proposta por nós mais desenvolvida por distintas entidades. Este ano continuaremos con outras iniciativas nesta liña, intercambiando opinións e facendo traballos colaborativos e rachando o illamento.

-A campaña “Gústame o galego”, foi un grande éxito da coordinadora, gañadora do Premo Manuel Pintos, aportou tamén claves para novas accións de promoción da lingua?

Non tanto pola mensaxe, que tamén, que era facer ver que hai moita xente que quere máis galego, senón porque provocou que moita xente quixese traballar de maneira voluntaria. Todo o mundo se ofreceu directamente a participar e, neste sentido, cumpriu o obxectivo. Mais, ademais, foi moi interesante o modelo de xestión. A acción desenvolveuse conxuntamente por moitas entidades. Propuxemos nós mais logo moveuse reclamada por administracións e entidades que eran quen a movían. Centros de ensino, concellos... que solicitaban participar e desenvolvían elas mesmas o traballo.

-Responde a filosofía do seu “viveiro”? Á procura de ideas novas para a normalización?

Cada quen pode ter as súas ideas pero o positivo é contrastalas con outras persoas, con técnicos e técnicas que traballan en distintos ámbitos. Dunha idea inicial ao resultado final hai moita distancia porque pasa pola intervención de moitas persoas. Do viveiro naceron moitas ideas e algunhas delas materializaranse nas próximas semanas. En quince días, comezaremos una campaña dirixida á visibilización do galego nos medios de comunicación.

-O actual secretario xeral de Política Lingüística, Valentín García, foi tamén presidente da CTNL. Agardaban máis da súa acción de goberno?

Non sei exactamente cales eran as esperanzas mais a realidade é que é o responsábel político do momento no que se executaron os maiores retrocesos lexislativos, económicos, técnicos e persoais para a lingua. O tempo dos maiores retrocesos en todos os niveis.
Comentarios (0) - Categoría: Opinión - Publicado o 03-03-2014 12:21
# Ligazón permanente a este artigo
Xosé Henrique Costas: "Comprobar en Estremadura o uso masivo da fala é ideal contra o autoodio dos galegos"
Praza Pública - Miguel Pardo | @depunteirolo


Xosé Henrique Costas vén de presentar O Valego. As falas de orixe galega do Val do Ellas (Cáceres-Estremadura), resultado dos vinte anos de traballo e estudo do profesor na zona e sobre esta lingua, con orixe no galego e que pervive en Estremadura desde a Idade Media. O valverdeiro, o lagarteiro e o mañego son as tres falas, variedades esencialmente galegas que, malia as diferenzas entre elas constitúen un mesmo dialecto, "a terceira póla da lingua galega medieval" que continúa viva no Val do Ellas, Val de Xálima ou Os Tres Lugaris.

É esta a obra definitiva sobre o valego?

Non, para nada. O que fago nesta obra é unha recapitulación de todo o feito ata o de agora, tanto o edito como o inédito. Expoño o feito, as diversas posicións sobre o tema e abro campo de traballo. A miña sorte é saber que hai catro teses de doutoramento en marcha, tres delas de rapazas que son nativas do Val e que estudan en diferentes universidades. Hai moito labor por diante.

Que destacarías do inédito que achega esta obra?

O importante é que agora a obra preséntase como un todo e que inclúe unha parte de ensaio político-social. Xa tiña publicado sobre lexislación non aplicada nestas falas, sobre a lexislación para favorecer as minoráis lingüísticas, que é inexistente no Estado. Agora pretendo actualizar todos estes datos e interpretalos tamén de maneira ensaística. Se calquera persoa ve un cadro onde se di que o 70% dos nenos dunha zona falan nunha lingua pero logo ese idioma non existe na escola, é que está pasando algo. Hai un segundo paso, máis aló da aproximación aséptica e filolóxica que tamén se fai. Este segundo paso é o compromiso político con estas falas.


E hai compromiso político na lexislación para defender estas falas?

Non, para nada. En 2011, votouse no Congreso e no Senado a última reforma do Estatuto de Autonomía de Estremadura. O BNG introduciu unha emenda para que se recoñecese a fala e o portugués de Olivenza como patrimonio cultural de Estremadura. Non se pedía oficialización e nin tan sequera se nomeaba a lingua como galega para non ofender, pero todos os partidos, agás os nacionalistas, votaron en contra. Nin tan sequera aceptaron unha mínima mención para que se recoñecese a existencia dun patrimonio lingüístico. Só hai unha declaración de Ben de Interese Cultural do ano 2002, que non compromete nin obriga a nada e que non vale para nada.

Non é unha contradición que un Goberno como estremeño, firme impulsor do portugués, renegue deste patrimonio lingüístico?

É totalmente contraditorio. En Olivenza, por exemplo, non hai nada escrito en portugués, e é o territorio onde eu vin ou autoodio máis grande arredor dunha lingua. Traducen os seus propios apelidos, non recoñecen a lingua que falan os seus avós e pais na casa e presumen da súa españolidade por riba de todo. Teñen clase de portugués no instituto, pero estúdano como podían estudar alemán ou húngaro. Á hora da verdade, non se lles ocorre empregar o portugués para nada nos bandos ou nos plenos municipais. Non obstante, no Val do Ellas teñen todas as rúas rotuladas nas súas falas desde 1991 e fano e escríbeno como poden. Presumen e están orgullosos dun idioma ao que non teñen acceso na escola, onde si poden estudar portugués.


Fala normalización pero sobre todo normativización?

Falta unha normativización que non pode ser nin á portuguesa, nin totalmente á galega. O 90% da xente fala nalgún destes tres dialectos no Val e, das tres variedades, o valverdeiro é o máis próximo ao galego.

Ou sexa, falan galego...

Está moi ben a solución de compromiso que lle buscou Juan Carrasco, un catedrático de portugués de Estremadura, que a chamou a terceira póla do galego-portugués. E é evidente que é así, porque por un lado están as falas galegas, por outro as falas portuguesas e logo estas tres, pero estas tres falas non naceron do tronco común, senón que naceron da póla galega.

A Junta de Estremadura fai pouco pola normalización e oficialización das falas, e a Xunta?

Nada. A Xunta meteuse algo, pero só durante o bipartito. A Universidade de Vigo, por exemplo, fixera un curso de verán alí sobre as falas e convidaramos ao vicepresidente Anxo Quintana, que se entrevistara co daquela presidente estremeño, Fernández Vara, a quen lle manifestara o orgullo e emoción que lle supoñía aos galegos ao identificarse con aquelas linguas. Non houbo máis.

As maiores diferenzas co galego son fonéticas?

Hai diferenzas fonéticas, porque por exemplo non teñen vogais abertas, pero tampouco ditongan. Hai variacións entre as tres falas, pero diferenzas que aquí son macrodiferenzas pero alí son microdiferenzas. Media Galicia di cerdeira e outra media di cererxeira; pois alí nun concello din unha cousa e no outro, a outra. O mesmo ocorre con fungueiro, estadullo ou estaluncho. Aquilo non é exactamente galego, pero se a algo se lle parece é ao galego.

Hai quen di que é un portugués castelanizado.

Dicir iso é como dicir que o galego non exite e que é un portugués castelanizado, e eu négome a ese recoñecemento. Ademais, alí Portugal nunca pintou nada porque nunca houbo reino de Portugal alí presente en toda a historia. Sempre foi Reino de Galicia e León ata que logo foi absorbido por Castela. Do mesmo xeito, os portugueses sempre foron considerados inimigos porque houbo moitas batallas fronteirizas, e ata 1940 non houbo estrada co país veciño. Estaban separados por máis de vinte quilómetros da primeira poboación portuguesa, con serras e montañas polo medio. A única comunicación que había era cos contrabandistas.

Os habitantes do Val reciben con cariño os galegos que se interesan pola súa fala ou están xa cansos?

Están encantados. En canto escoitan falar a un galego xa che empezan a contar historias e a reivindicar a súa fala. Hai unha retroalimentación porque nós tamén nos quedamos abraiados pola súa maneira de falar e a eles encántalles que alguén se preocupe pola súa lingua, da que se senten aínda máis orgullosos. Durante moitos anos, empreguei aquela zona como sanatorio para curar a doenza do autoodio.

Por que?

Levaba alí alumnos e comprobaban como todo o mundo falaba e reivindicaba a súa fala. Os pijos, os malotes, as rapazas novas... Todos falaban a súa fala, mentres nós os galegos non facemos o mesmo. "Como esta xente o fala e o defende tanto?", preguntábanse. Unha alumna da última fornada que viaxou alí díxome unha cousa que aínda lembro: “Aquí vas á discoteca e ata che entran en galego!”. Isto é ideal para curar o autoodio dos galegos
Comentarios (0) - Categoría: Opinión - Publicado o 13-12-2013 13:53
# Ligazón permanente a este artigo
Caderno da Coordenadora de Equipas de Normalización Lingüística de Ferrolterra








clocks for websitecontadores web


anuncia o portal na túa web




O meu perfil
cequipnormalizacion@gmail.com
 CATEGORÍAS
 FOTOBLOGOTECA
 RECOMENDADOS
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES

© by Abertal