Coordenadora de Equipas de Normalización Lingüística de Ferrolterra


O GALEGO DÁ VIDA, POLA VIDA DO GALEGO
DECLARACIÓN INSTITUCIONAL DA REAL ACADEMIA GALEGA

A Coruña, 30 de xaneiro de 2015


Grazas aos esforzos de innúmeras persoas e colectivos e contra os desatinos da historia, o galego conseguiu manterse e soerguerse, superando séculos de marxinación e décadas de persecución. Nunca agradeceremos dabondo a xenerosidade, a afouteza e a visión de futuro de moitos galegos e galegas que foron quen de rescatar o noso idioma da prostración e de facelo pular nos distintos ámbitos, da creación literaria aos medios de comunicación, o ensino ou os diversos ámbitos profesionais. Eses esforzos son a mellor mostra da adhesión do pobo galego cara ao idioma de seu. Estamos certos de que a inmensa maioría das xentes do país –independentemente da súa ideoloxía ou mesmo do idioma que falan– valoran a lingua, téñenlle lei e desexan que siga vivindo. Nesa certeza descansa a nosa confianza no seu futuro.

Con todo, os datos estatísticos recentemente publicados veñen apuntar un preocupante retroceso do seu uso nos últimos anos, especialmente entre as novas xeracións, agravando unha tendencia histórica que pode conducilo á decadencia. En cumprimento dos seus deberes estatutarios, a Real Academia Galega, ante a alarma que estes datos provocaron en amplos sectores da nosa sociedade, decidiu facer pública a seguinte declaración institucional:

1.- O Parlamento de Galicia aprobou por unanimidade en 2004 un Plan Xeral de Normalización da Lingua Galega que viña concretar as previsións da Lei de Normalización Lingüística. É responsabilidade do goberno galego asumilo, poñendo en marcha as medidas previstas nel dun xeito programado, verificable e suxeito a avaliación. Non se pode demorar por máis tempo o momento de emprender iniciativas concretas con prazos precisos. Instamos a que o mesmo consenso político que posibilitou a aprobación da Lei e do Plan citados impulse agora a súa plena e eficaz implementación.

2.- O sistema educativo é unha peza clave para garantir o porvir do galego. A evolución dos últimos anos evidencia que os cambios legais non só tiveron resultados insatisfactorios, senón que supuxeron un retroceso evidente. No seu día, a RAG recorreu legalmente o decreto chamado de plurilingüismo aprobado en 2010. Hoxe, con máis razón, reclamamos a súa derrogación e o establecemento dun marco legal que permita unha presenza suficiente do galego no ensino, de acordo cos compromisos contraídos polo Estado Español na Carta Europea de Linguas Rexionais e Minoritarias.

3.- A infancia e a mocidade constitúen sectores prioritarios. É imprescindible darlles facilidades aos cativos e aos mozos para o uso do galego alén das relacións familiares e das aulas. Demandamos que se promova unha maior oferta televisiva, de produtos audiovisuais e de recursos, actividades e espazos de lecer en idioma galego específicos para a xente máis nova.

4.- A Universidade é o ámbito principal de formación de profesionais e da investigación do país. As universidades galegas están obrigadas a facer un esforzo a prol do galego na docencia e a fomentar as liñas de investigación en diversas áreas que contribúan ao seu pleno desenvolvemento como idioma útil e capaz de afrontar os desafíos do século XXI.

5.- A presenza do galego nos medios de comunicación escritos, audiovisuais e en liña non é proporcionada á que o idioma ten na sociedade galega. Urximos os medios, públicos e privados, a que contribúan positivamente á súa difusión, ao tempo que reflicten verazmente a realidade lingüística de Galicia.

6.- O desempeño do galego no ámbito empresarial, sindical, comercial, profesional e publicitario está moi por debaixo da súa utilización na vida real da maioría da poboación. Animamos as empresas, sindicatos, colexios e colectivos profesionais a que se adapten debidamente ao uso lingüístico de clientes, usuarios e públicos a quen dirixen os seus servizos. Exhortamos tamén a Igrexa, que goza dunha importante implantación social, pero que non responde ás propias proclamas oficiais de se comprometer a un maior uso do galego na liturxia, na predicación e na catequese.

7.- As institucións públicas deben garantir que os cidadáns e cidadás poidan ser atendidos en galego, e para isto é imprescindible recuperar un nivel proporcionado de esixencia de coñecemento e de emprego profesional del. Cómpre que o galego sexa debidamente requirido e valorado nas probas de acceso e promoción na función pública.

8.- A mellor garantía para a pervivencia e vitalidade do idioma é a transmisión das xeracións maiores ás máis novas e o compromiso individual de cada un dos falantes no seu uso. Convidamos os avós e as avoas, os pais e as nais a que empreguen a lingua propia do país nas súas relacións cos seus fillos e fillas, netos e netas, e animamos as persoas que recibiron o idioma en herdo a que se sintan orgullosas del e non renuncien a utilizalo na súa vida diaria. Asístenos o dereito a vivir en galego e esiximos que ese dereito sexa amparado e respectado.

9.- As institucións culturais teñen unha responsabilidade específica tanto no prestixiamento do galego coma na creación e a divulgación de instrumentos que faciliten o seu uso e melloren a súa calidade. A Real Academia Galega comprométese a cumprir as súas funcións coa maior dilixencia e ofrece a súa colaboración ao goberno galego e calquera outra instancia que llo solicite. En ningún caso a RAG vai declinar da súa obriga máis importante, que é a "defensa, ilustración e promoción da lingua galega" (art. 1º Estatutos).

10.- A sociedade galega leva investido unha gran cantidade de recursos, enerxías e ilusións na tarefa de normalizar o idioma propio. Ese esforzo non pode derramarse. A responsabilidade de seguir abríndolle o camiño é de todos e todas nós, pero son as institucións públicas e nomeadamente o goberno galego, as que contan cos recursos máis poderosos e os instrumentos máis eficaces para conseguilo, ademais de estaren legal e moralmente obrigadas a facelo. Urxe unha reflexión seria, cómpre un novo impulso para evitar o desafiuzamento do galego da súa propia casa, Galicia. Un marco normativo máis axeitado, pero sobre todo, un discurso renovado, positivo e proactivo. Correspóndelle á Xunta de Galicia tomar a iniciativa e liderar o esforzo social para seguirmos avanzando.

Unha lingua é un universo de seu, pertence ao mellor saber da humanidade. É unha ponte entre xeracións, un precioso elo coa historia e unha ferramenta valiosísima para o futuro, un medio de comunicación e tamén un recurso con valor emocional e económico. É un ben público, o máis semellante ao ar que respiramos. Temos un tesouro para compartir, sería imperdoable desbaldilo. Ter un idioma propio, orixinal, único, impón a obriga moral e práctica de conservar ese herdo para nós e para toda a humanidade. O galego non é un problema, é unha riqueza que non podemos estragar. Longa vida á lingua galega!

Nesta ligazón podes descargar a versión en PDF. [0.3Mb]
Comentarios (0) - Categoría: Opinión - Publicado o 30-01-2015 23:15
# Ligazón permanente a este artigo
Manuel Mera: Lingua e Igualdade
Redacción Diario de Ferrol | 28 Enero 2015


Para o vindeiro 8 de febreiro está convocada unha manifestación en Compostela a prol da lingua galega. Sen dúbida ningunha, está máis que xustificada, tendo en consideración a desigualdade de trato que se lle dá aos galego-falantes en relación aos que utilizan o castelán, e mesmo o inglés.
Cando se valora a situación do noso idioma non se pode obviar que foi perseguido e discriminado durante séculos, e que se fixo dende o poder un esforzo especial para unir no imaxinario colectivo a lingua galega co atraso e un atranco para o ascenso social.
E malia que se afirme, que tanto a lingua propia como o castelán teñen idénticas oportunidades, na práctica cotiá, os medios, as empresas, a igrexa e todos os aspectos da vida pública impoñen o idioma da meseta. Nas institucións o seu emprego do galego é ritual. Faise así realidade que a cultura dominante é a da clases hexemónicas, malia que estas sexan unha minoría.
Polo tanto é unha trapallada que a Xunta diga que o retroceso da nosa lingua se debe a que as familias non a empregan. En realidade, o realmente destacábel é que neste contexto exista un número tan importante de persoas que a emprega, arreo ou circunstancialmente, nun ambiente tan hostil. O Goberno galego do PP non pode botar balóns fóra cando sabendo destas desvantaxes, ano tras ano, diminúe os recursos para a promoción do galego, que hoxe son sete veces inferiores aos que se dan en Euskadi para potenciar o vasco. Por non falar das medidas que tomou no ensino para colocar a nosa lingua en situación de desvantaxe, e polo tanto de precariedade, nas novas xeracións.
Dito isto, considero que tampouco axuda moito, que persoas que se destacan na promoción do galego e da nosa cultura dean por liquidado en pouco tempo o seu uso, botando auga no muíño daqueles que devecen por dar a lingua galega por morta. Se o que pretenden é sensibilizar, teñen que facelo facendo énfase nos atrancos e nas eivas.
O noso idioma non está morto, nen esta vella nación vencida. Podemos dicilo con orgullo, cinco séculos despois da doma e castración do Reino de Galiza que iniciaron os Reis Católicos. Manifestémonos e construamos. Esa é a cuestión.
Comentarios (0) - Categoría: Opinión - Publicado o 30-01-2015 23:04
# Ligazón permanente a este artigo
Carlos Méixome: Mea culpa mea culpa... mea grandísima culpa
Cóntase que, en 1804, cando o Papa se achegaba a Napoleón para poñerlle a coroa de emperador este tiroulla e púxoa el mesmo. Entón o Papa replicoulle: “Ben sei que a vosa intención é destruír a cristiandade, pero a Igrexa leva case dous mil anos intentándoo e aínda non o conseguiu”.


Cento dez anos despois poderiamos lembrar a anécdota mudando de escenario e convertendo os personaxes individuais en colectivos. Así que cando dos sectores sociais máis barallocas escoitas a cacharulos múltiples, cacholáns persistentes, caguiñas diversos, camanduleiros, galdrumeiros, chocalleiros, garatuxeiros, prosmas, lerchos e laretas de plurais castas e condicións que anuncian desastres para a nosa lingua e sinalan como culpables de tales as persoas que a empregan como lingua para “ser e estar no mundo”; por querela tanto que a chegan a afogar, por insultar a quen non a fala, por non dotarse dunha metodoloxía da persuasión, por usala como signo de reivindicación e lexitimación excluínte e porque todo o que se fai en galego soa a falso, imposto, condicionado, ritualizado e artificial tanto pola presión dos intelectuais que tutelan a esencia da galeguidade como dos partidos que empregan a lingua coma arma arreboladiza...

Non sigo que o conto é triste.

Aos meus 17 ou 18 anos díxenlle aos meus pais que por que se empeñaban en falarme raro. Dende aquela falamos na casa na lingua propia, e deixamos a outra, que meus pais non sabían, fóra. Miña irmá xa non coñeceu aqueles anos de doméstica lingua chapurreada. Tomei apuntes e mesmo fixen exames universitario no galego que iamos descubrindo aos poucos. Durante 34 anos impartín aulas e repartín apuntes na lingua do meu país e non houbo ningunha protesta de pai, nai, nin gato, nin can... Criei tres fillos: o primeiro comezou máis tarde na gardería e rompeu a falar en galego, agora manteno na conversa con amigos e familiares; os outros dous incorporáronse moi cativiños o xardín de infancia e alí romperon a falar en castelán, logo estudaron galego pero son incapaces de construír frases longas en galego, seguramente por desleixo pero sobre todo porque ninguén llo esixe.

Escribía hai uns anos nun artiguiño xornalístico sobre o asunto este de andar retorcendo as linguas, dicía: A frase linlla a Alfredo Conde referida aos do PSOE. O escritor deleitábase en ridiculizar “os esforzos lingüísticos de moitos dirixentes socialistas por falar o inglés e a escasa dedicación dos mesmos ao dominio do apéndice carnoso para que este se axeite aos dicires autóctonos”.

Desculpaba eu unha parte dos membros deste partido dicindo: “A fracción maioritaria non retorce a lingua senón que retorce a cabeza. Pásame unha e outra vez. Póñome a falar cun, ou cunha, militante do partido do que falamos e a charla vai, cun aquel de normalidade, na lingua do país. Ás veces nun galego afectado polo andazo televisivo de San Marcos ou politiqueiro do Hórreo; outras nun galego fluído e lixeiro, e mesmo nalgunhas ocasións, as menos, nun galego de construción enxebre e pronuncia popular. Ora ben, ao pouco que me despisto e pasa alguén polo lado xa están nas falas castelás que seica son as democráticas e constitucionais. O respectuoso coas persoas seica é cambiar de lingua para falar en castelán. Iso si, eles nunca toman a iniciativa para definir a lingua a empregar.”

A verdade é que, como un xa vai tendo anos que contar, esta actitude lémbrame a dos militantes universitarios do Partido Comunista na Compostela dos primeiriños setenta. Daquela, cando alguén se atrevía a empregar a lingua do país nunha asemblea estudantil xurdían sempre as voces “democráticas” que esixían respecto aos demais e que para que todos entendésemos falase o brután aquel en castelán. Era entón cando interviñan algúns destes activos dirixentes estudantís para poñer as cousas no seu sitio, isto é, debiamos deixar a discusión para outro momento, centrarnos no importante, e non no secundario. É a mesmiña actitude cá dos que ao virar a cabeza mudan de lingua ou a dos emerxentes Podemos, que nin se preocupan de chamarlle ás vilas ou lugares polo seu nome e unha señora importante da dirección madrileña ten que pedir comprensión con estes deslices de principiantes..., do uso maioritario do castelán por parte dos denominados círculos non dixo ren.

Podemos remedar a rexouba do Papa fronte a Napoleón e dicirlle: Ben sabemos que a vosa intención é destruír a nación dos galegos e das galegas pero os nacionalistas galegos levamos varias décadas intentándoo e aínda non fomos quen.
Carlos Méixome
Comentarios (0) - Categoría: Opinión - Publicado o 22-01-2015 18:11
# Ligazón permanente a este artigo
Xosé María Dobarro: "De Filgueira Valverde e Carvalho Calero"
Diario de Ferrol | 18 Enero 2015 :


Seguín con atención a entrevista televisiva que hai uns días lle fixo a xornalista Fernanda Tabarés ó presidente da Real Academia Galega, don Xesús Alonso Montero. Algún dos temas abordados tróuxome á mente cousas que, como persoa con décadas de relación coa cultura galega, en ocasións teñen suscitado o meu interese. Así o da figura eleita, desde 1963, para homenaxear cada ano ó redor do 17 de maio. Na miña opinión, o profesor Alonso Montero soubo situar moi atinadamente a figura de don Xosé Fernando Filgueira Valverde no seu xusto lugar nos diferentes períodos que lle tocou vivir ó longo dos seus case que noventa anos de existencia. Entendo que é sabido que, desde que tal circunstancia se fixo posible –ter transcorrido cando menos dez anos desde o falecemento–, sempre fixen campaña, se así se quixer entender, para que a personalidade escollida pola Academia fose don Ricardo Carvalho Calero. Especialmente no último ano, en que me movín, acompañando algunhas significadas persoas da nosa zona, na procura de apoios para reclamar a dedicación das Letras Galegas para este noso distinto conterráneo. E estou convencido de que hai que continuar este labor no presente ano, no que, a maiores, se cumpren vintecinco anos do pasamento do mestre. Non obstante, estou tamén convencido de que a decisión académica de facer caso omiso das nosas razonadas e sopesadas demandas e de elixir outra figura, outro vulto, como din os irmáns portugueses, non pode mover ó lanzamento de diatribas de diferente signo contra a persoa nominada, que ningunha culpa, como é obvio, pode ter nesta historia. De haber culpables, estes non poden ser outros que os académicos. Coñecín persoalmente o profesor Filgueira Valverde hai uns corenta anos, a mediados dos anos setenta, cando iniciei as innúmeras horas de traballo investigador que pasei nas dependencias da magnífica biblioteca, hemeroteca e arquivo do Museo Provincial de Pontevedra, que nesa altura dirixía don José, como lle chamaba todo o persoal. Por iniciativa do profesor Carvalho, director do Departamento no que eu traballaba e da tese de doutoramento que estaba empezando a elaborar, levaba unha carta súa, na que, supoño, lle solicitaba ó vello amigo que me atendese do mellor xeito posible. E debo recoñecer que sempre así me sentín tratado naquela docta casa. Téñase en conta que eu era un mozo de vinte e algo anos e que lucía longos cabelos e barbas. O meu look era dos que, sen sabermos moi ben por que, se prestan para que alegremente un poida ser abordado por sospeitoso de algo. Son eses criterios que agora nos queren impor señores como Rajoy, Fernández Díaz e outros da mesma corda ou parecida. Por que, por exemplo, nunca son sospeitosas pintas como as dos tesoreiros do PP? Desde aquela a hoxe, teño batido con cantidade de xente pontevedresa que, durante os seus anos escolares de bacharelato, desenvolveu labores como bolseiro no Museo e sempre escoitei dela palabras gabanciosas da persoa do director Filgueira. E coñézoa de moi diferentes ideoloxías. Ningunha desas persoas é precisamente fascista, esa denominación que, por desgraza, escoitamos aplicarlle a don Xosé Filgueira. E non quixera esquecer un detalle que, malia que entendo que non é nimio, non se adoita escoitar habitualmente como é que nos últimos anos do franquismo, concretamente en 1972, ano de triste recordo na nosa comarca, don Ricardo Carvalho Calero obtivo a Cátedra –a primeira que houbo en Galicia– de Lingüística e Literatura Galegas da Universidade de Santiago, perante un tribunal de “magnánimos varones” –como os denominou cando finalizaron os exercicios– presidido polo doutor Filgueira Valverde. Aínda que o tango diga que vinte anos non é nada, moita xente cremos firmemente que quince –os transcorridos desde que a figura do doutor Carvalho pode ser elixida par homenaxear o 17 de maio– son máis que abondos para que tal circunstancia poida ter lugar. Tan obxectiva como modestamente, penso e digo claramente que, sen deixar de recoñecerlles valores a todos e a cada un dos quince ou dezaseis últimos galardonados, os méritos de don Ricardo Carvalho Calero, nado na nosa rúa de San Francisco, poden equipararse ós dos mellores destes.
Comentarios (0) - Categoría: Opinión - Publicado o 18-01-2015 17:02
# Ligazón permanente a este artigo
Manuel Ferreiro: “A autoestima é fundamental para unha nación e as cantigas medievais poden contribuír a elevala”
Sermos Galiza - Cuarta feira, 03 de Decembro do 2014

O Glosario da poesía medieval profana galego-portuguesa acadou premio Concepción Arenal de Investigación. O seu director, Manuel Ferreiro, destaca a relevancia para a cultura e mesmo para a conciencia nacional das cantigas e a súa investigación.


Se o Glosario da poesía medieval profana galego-portuguesa fose publicado en papel andaría polas cinco mil páxinas. A través da páxina web (http://glossa.illa.udc.es/) móstrase o monumental traballo desenvolvido pola equipa de investigación dirixida polo profesor da Universidade da Coruña, Manuel Ferreiro, co que acadaron o premio Concepción Arenal de investigación.

- Cando se abre o Glosario da poesía medieval profana galego-portuguesa a sensación é a de estar diante dun traballo de moito tempo.

Desde hai anos estou centrado no estudo lingüístico-filolóxico das cantigas medievais, un monumento literario da nosa historia e do occidente europeo. Trátase da nosa carta de presentación inicial do século XIII e XIV. As cantigas foron sempre estudadas desde Portugal e Italia mentres a dimensión de investigacións desde Galiza eran reducidas. Algúns eruditos como Xosé Luís Méndez Ferrín, Cotarelo Valledor ou Filgueira Valverde achegáronse a súa edición ou investigación con mellor ou peor sorte mais a erudición portuguesa e a escola italiana impuxéronse no seu estudo.

-Que relevancia ten entón achegarse ás cantigas medievais desde unha visión galega?

Estou convencido de que cando os galegos nos achegamos ao noso patrimonio medieval lemos os textos doutra maneira porque forman parte de nós, non é pasto filolóxico, é o noso pasado, o que falaban os nosos devanceiros. Nesa liña de dedicación é na que compre situar este proxecto. Desde a Galiza non nos achegamos a estes textos como arqueoloxía. Son os nosos clásicos e temos que reivindicalos, actualizalos e interpretalos desde nós mesmos.

"Son os nosos clásicos e temos que reivindicalos, actualizalos e interpretalos desde nós mesmos".

-Que supón a publicación deste dicionario do léxico das cantigas?

Detrás hai toda unha prehistoria importante. O texto das nosas cantigas foi transmitido por manuscritos e a lectura é diferente segundo quen a faga. De aí tamén a importancia deste traballo. Onde un filólogo le unha palabra outro le outra. Non é como coa imprenta, que non hai dúbida da interpretación. Para este traballo collemos todos os textos, revisáronse todos os manuscritos e todas as lecturas que fixeron os diversos editores desde 1900 até hoxe, confrontáronse as máis importantes edicións de texto. Revisei e corrixín millares de lecturas que considero que estaban erradas e a partir de aí organizouse un glosario convencional mais que é exhaustivo, non deixa fóra ningún contexto. Non fai só relación de palabras e aparicións senón que en cada unha distínguense acepcións e usos, locucións, construcións, rexencias... un traballo complexo. Calquera persoa que investigue ou calquera persoa con interese pode consultar calquera palabra dado que é accesíbel na páxina web.

-Polo que di, será unha ferramenta útil para futuras edicións?

Considero que pode ser un material de consulta para unha futura edición, alén de poñelo a disposición dos galegos e galegas ademais de contribuír a traballar con máis seguranza na fixación dos textos dos nosos devanceiros. Ao noso ver era tamén a única maneira de publicar o traballo. Se fose en papel andaría arredor das cinco mil páxinas co que a súa difusión noutro soporte sería moi difícil.

-Suporá tamén unha nova plataforma para a difusión das cantigas, á maneira da da Universidade de Lisboa ou da do Centro Ramón Piñeiro?

A plataforma é un instrumento posto ao servizo dos investigadores e de quen se queira achegar. Internet fai que moitos resultados das investigacións se podan difundir con rapidez e se democraticen e nós temos a obriga de devolverlle á sociedade o que ten investido en nós. A páxina da Universidade de Lisboa inclúe as imaxes dos manuscritos ademais de informacións relacionadas coa música ou aspectos literarios. A do Ramón Piñeiro é máis erudita, inclúe os textos e ferramentas de tipo técnico. Xunto co Glosario constitúen, ao meu ver, as tres páxinas máis relevantes de difusión das nosas cantigas.

-No equipo da Universidade Nova de Lisboa sorprende ver nomes como o de Nuno Júdice, escritor consagrado na actualidade. A nova literatura ten que ser debedora da riqueza das cantigas?

Son dos que penso que escritores e escritoras teñen que beber da tradición e a primeira son as cantigas que son os primordios da literatura galega. Non concibo un autor ou autora de hoxe que non teña lido a Rosalía, a Pondal, a Curros ou as principais mostras da nosa literatura medieval. Somos o que fomos. Está moi ben o contacto con todas as culturas do mundo, mais antes que nada temos que mirar para nós mesmos, para a nosa tradición. Cada vez que rehabilitamos unha forma correcta e eliminamos un castelanismo moi probabelmente estamos a utilizar unha palabra que aparece xa nos textos do século XIII. Lelos e recorrer a eles só pode traer beneficios para a lingua e para a escrita.

"Non concibo un autor ou autora de hoxe que non teña lido a Rosalía, a Pondal, a Curros ou as principais mostras da nosa literatura medieval".

-De que nos fala ese léxico da lingua dos cancioneiros?

Ademais de que os sentimentos expresados son os de hoxe, que senten e padecen polas mesmas cousas, se nos achegamos sen prexuízos comprobamos tamén que falaban coma agora. Mesmo as palabras consideradas nesta altura como obscenas están xa todas neses textos. En especial nas cantigas de escarnio e nas de amigo atopamos unha lingua rica, variada e expresiva. Naceron na Galiza histórica que chegaba ao río Douro e representan o que era unha unidade lingüística obvia e indiscutíbel que existiu até finais do século XIV mais que a deriva histórica levou a se separaren, Portugal independente e Galiza sometida a Castela primeiro e logo a España.

-Da mesma maneira que desde o nacionalismo se reivindicou o Reino de Galiza, compre defender as cantigas como expresión literaria para a construción nacional?

É unha das glorias nacionais e, despois da provenzal, en todo o occidente europeo a lírica máis importante era a nosa. Nesa altura, na Península, foi a única escola lírica. Son un patrimonio indiscutíbel, non só de Galiza senón tamén de Portugal. Compre convencelos de que teñen que mirar máis para o norte e nós tamén máis para o sur. As cantigas son a expresión máis brillante do Reino de Galiza. Desde o punto de vista nacional é fundamental a autoestima e as cantigas poden contribuír a elevala.

(Esta entrevista foi publicada no semanario Sermos Galiza)
Comentarios (0) - Categoría: Opinión - Publicado o 03-12-2014 20:54
# Ligazón permanente a este artigo
"O A Fondo aborda as claves para entender mellor a novela e o filme"
Sermos Galiza

Poida que, a partir de agora, sexa difícil percibir por separado A Esmorga como novela e como filme, porque ambas as dúas se reforzan.


-Que te levou a animarte a coordenar un A Fondo sobre A Esmorga? A tarefa impoñía.

-(Risos) Eu veño facendo un seguimento dos filmes de Ignacio Vilar, tanto de Pradolongo como de Vilamor, e da súa maneira de construír un cine de noso, con esas campañas tan necesarias de promoción previa, e creo que debemos participar todas as persoas que queremos que haxa unha filmografía galega. Por outro lado, A Esmorga trátase dun dos clásicos máis relevantes da nosa literatura, e paréceme que os dous produtos saen moi reforzados desta experiencia. A película, dunha novela que é un clásico, e a novela dunha película que lle vai dar aínda máis proxección.

-Cal é o enfoque deste A Fondo?

-O que se pretendeu foi dar unhas claves básicas para mellor entender cal foi a motivación de Blanco Amor ao escribir esta novela, esa violencia interiorizada que quería purgar dalgunha maneira, relacionándoa cunha realidade social determinada. O A Fondo persegue determinar cales son esas claves para entendermos mellor o significado da novela e do filme. Ten os perigos de verse de maneira trivializada, como unha traxedia provocada por condutas desaforadas. Queremos contextualizar todo o que hai ao redor d´A Esmorga, que son moitas cousas, e hai algunhas máis importantes ca outras. Por iso Blanco Amor non se sentía satisfeito da versión La Parranda, levada ao cinema hai anos en castelán.

-Preténdese, polo tanto, ir alén os tópicos e as lecturas trivializadas…

-Claro, a propia novela editada por Galaxia, na capa das edicións que circularon durante moito tempo, aludía a esa idea de que era non máis ca unha novela picaresca, onde se reflectía o pobo trouleiro e o humor e pouco máis, e non creo que iso fose a intención de Blanco Amor.

"A Esmorga ten unha profundidade humana moi grande en canto a sentimentos, a tenrura, a todo, e a película ten outras moitas outras cousas que complementan a novela."

-Que diferenza hai entre ler A Esmorga e ver A Esmorga?

-A Esmorga é un clásico, unha obra de arte, e como toda obra de arte ten moitas lecturas posíbeis, superficiais e máis profundas. Eu percibín algunha incomprensión sobre todo nos adolescentes que foron ver a película, e esas pequenas lagoas cóbrense moi ben lendo a novela. Aínda que eu entendo que a película é autosuficiente por si, non precisa máis texto. A Esmorga ten unha profundidade humana moi grande en canto a sentimentos, a tenrura, a todo, e a película ten outras moitas outras cousas que complementan a novela. A partir de agora case concibo indisolublemente a novela e a película. Recomendarei sempre ler A Esmorga e ver despois A Esmorga.

-Cando falas de adolescentes, imaxínome que te refires ao teu alumnado de instituto… Como reaccionou ante A Esmorga?

-Refírome a alumnado de primeiro e segundo de Bacharelato. Seguramente teñan un hábito de ver películas de ton agradábeis, comedias fundamentalmente. Aquí recíbese unha realidade moi dura, tanto na novela coma na película, o mundo dos oprimidos, e iso fai pensar. E moita xente non ve o cine nun produto artístico para pensar, senón para desconectar, función que tamén debe cumprir.

"Blanco Amor optou por converter a novela en algo universal. Iso fai que a novela sexa moito máis atractiva, porque todo o mundo pode ver seguramente reflectida a súa sexualidade ou as súas tendencias afectivas."

-Falas da profundidade das relacións humanas e iso tamén se aborda neste A Fondo. Un dos artigos, o de Paco Rodríguez, fala sobre todo dos problemas das identidades sexuais á marxe…

-Eu creo que Blanco Amor non actuou por capricho. Blanco Amor era moi consciente de estar elixindo tres individuos que, sendo galegos, representaban tres condutas, tres tipos de afectividades diferentes, con todas as súas problemáticas e con todos os seus medos por cuestións de represión social. El optaba por converter a novela en algo universal. Iso fai que a novela sexa moito máis atractiva para todo o mundo, porque todo o mundo pode ver seguramente reflectida a súa sexualidade ou as súas tendencias afectivas. Ignacio Vilar captou moi ben a mensaxe e fixo un esforzo moi grande á hora de reflectilo nas relacións dos tres personaxes entre si, e non debeu ser un labor de poucos días recoller todas as matizacións que poden ter relacións tan complicadas.

"Blanco Amor seguramente con esta nova A Esmorga se sentiría completamente satisfeito. Ignacio Vilar captou ben a idea de facer unha película interpretándonos dende dentro"

-Outro dos artigos deste A Fondo fálanos doos guións cinematográficos de Blanco Amor, e da primeira versión no cine de A Esmorga, La Parranda…. Coidas que esta nova versión axudaríalle a Blanco Amor a superar a frustración que sentiu con La Parranda?

-Eu creo que Blanco Amor seguramente con esta nova A Esmorga se sentiría completamente satisfeito. Ignacio Vilar captou ben a idea de facer unha película interpretándonos dende dentro, a nosa realidade social, os nosos problemas humanos, que poden ser moi universais, mais dende unha perspectiva galega. En La Parranda o que podía haber de galego desaparece. Nós temos unha potencialidade moi grande en moitas cousas, a empezar polos marcos especiais, pola filmografía, e iso na película de Ignacio Vilar aprovéitase moi ben. E pódese pensar que no futuro haberá máis proxectos deste tipo. Blanco Amor seguramente tiña a idea de que a súa película se realizaría algún día nas claves precisas que el entendía.

-Cal é a relación das persoas que colaboran neste A Fondo con A Esmorga?

-Considero relevante, en primeiro lugar, a escolma de colaboradores que temos neste A Fondo, tanto pola súa investigación a respecto de Blanco Amor como polo seu coñecemento de Blanco Amor e pola difusión que se está facendo da súa obra no ámbito do ensino. Francisco Rodríguez coñeceu a Blanco Amor estando na cidade de Ourense, nos círculos nos que se movía, na Asociación Cultural Auriense. Realizou dende finais dos 70 unha investigación pormenorizada, detallada e en profundidade, alén o picaresco ou o trouleiro. De Pilar Gascón Rus resalta o seu estudo sobre a obra de Blanco Amor e a súa imaxe social. Luís Pérez está relacionado co estudo do teatro de Blanco Amor e dos guións cinematográficos. E nos casos de Xosé M. Millan Otero e meu, a parte de pequenos estudos, fixemos ese labor divulgador no ensino.

-Tamén se entrevistará neste A Fondo a María Xosé Queizán, que vén de presentar a novela A boneca de Blanco Amor.

-Paréceme unha figura moi importante dentro da literatura, unha figura feminina de relevancia, dende a súa pertenza á nova narrativa galega e a súa visión da muller, ineludíbel no noso panorama literario. Congratúlome de que participe neste A Fondo.
Comentarios (0) - Categoría: Opinión - Publicado o 03-12-2014 09:37
# Ligazón permanente a este artigo
Goretti Sanmartín: "Begoña Caamaño. Palabras como esporas"
Profesora da UdC e membro da Executiva Nacional do BNG.

Sermos Galiza


Cheguei á casa devagar, case sen saber onde ir pousando os pés. Había algo que facía forza desde o interior e non me permitía abrir a porta facilmente. As xanelas estaban abertas e tiña aos meus pés ducias de folletos. Festas no barrio de San Pedro, teatro na cidade, anuncios de concertos, romaría no Parque de Belvís... No medio destacaban varios xornais da Marcha Mundial das Mulleres na súa primeira etapa. A táboa reivindicativa da folga de mulleres! Recollín do chan os números de Ar, revista antimilitarista, e lembrei os anos da insubmisión. Detrás dun daqueles folletos anotacións para pór en funcionamento un sindicato de mulleres. Reunións polos pubs de Compostela. Recomendacións para a marcha a Bruxelas (Sol-, sol-, sol-, solidarité, avec les femmes du monde entier...).

"Si, iso era, os libros da casa tornaranse lilás, un lilás intenso, que a min apenas me deixaba ver. Foi por iso que tardei en me decatar que nada ficaba xa no seu lugar".

Deime conta de que había algo estraño no ar. Pairaba no ambiente unha luz que me cegaba. Non sabía de onde viña, pois a pesar de ser un magnífico día de sol, Lourenzo resistíase a visitarme. Pouco a pouco notei que todos os volumes que andaban polos andeis, nas mesas e polo chan tiñan unha cor especial, diferente da habitual. Si, iso era, os libros da casa tornaranse lilás, un lilás intenso, que a min apenas me deixaba ver. Foi por iso que tardei en me decatar que nada ficaba xa no seu lugar. Os discos, esparexidos polos recunchos. As novelas, desordenadas. Volumes deitados no chan no medio do cuarto, atravesados nas portas, nos corredores, fuxindo cara a algures...

Seguín os seus pasos, pois no medio daquela desorde, reparei nun lugar especial. Alí estaba a inmensa maioría das palabras con que tantas persoas nos agasallan, alí, si, libros e libros amoreados antes do andel dedicado a Cunqueiro, xusto ao comezo da letra C. Descubrín que todos foran renderlle homenaxe á autora de Circe ou o pracer do azul e de Morgana en Esmelle. E mesmo observei como ían regresando para os seus lugares cun magnífico agasallo. Estamos no tempo dos cogomelos. Así como as persoas que os ben recollen deixan que solten as esporas para podermos ter novos froitos no futuro, así Circe e Morgana, convertidas en garrafas letradas decidiron liberar as súas palabras e depositar algunhas delas en cada un dos volumes que se lles achegaban.

"Orfas Circe e Morgana, como hoxe todas as boas e xenerosas desta cultura que Bego tanto amou".

Cada libro, tanto tiña tema, autoría, época, xénero, levaba a súa nova presadiña de palabras para mesturar coas súas e compor novas obras, para ofrecer receitas saborosas tinguidas coas cores do arco da vella. Fixeime ben en que deitaran á mantenta bastantes máis parágrafos nos volumes feministas, cuxas ansias de continuar a obra fanada eran máis que evidentes.

Detívenme na escena. Pasaran horas nun espazo que transcorreu en segundos. Agora xa, sen o poderen remediar, os meu volumes de Circe e o pracer do azul e Morgana en Esmelle estaban completamente en branco, no mesmo silencio en que ficara tamén a dona das súas palabras. Orfas Circe e Morgana, como hoxe todas as boas e xenerosas desta cultura que Bego tanto amou. Arroupadas todas nós coas palabras dos volumes que aínda fican nas bibliotecas, nas librarías, nas casas particulares, a agardaren o momento de se entrelazaren con tantas outras obras e persoas. Porque persoas e esporas conteñen as mesmas letras, andamos xa neste tempo a esparexer a riqueza do seu legado.
Comentarios (0) - Categoría: Opinión - Publicado o 30-10-2014 16:30
# Ligazón permanente a este artigo
Xosé González Martínez: Alcaldes que dignifican a lingua
La Región - 25/10/2014


O que lles conto aconteceu non hai aínda moito tempo na parroquia de San Facundo do Concello de Paradela (Lugo). Para facer unha rehabilitación do exterior dunha igrexa románica exhumaron os restos mortais soterrados no adro e trasladáronos a un novo cemiterio construido noutro lugar. A comisión parroquial decidíu algo que deica hoxe era insólito: puxeron nos respectivos nichos cadansúa lápida cunha inscrición en lingua galega. Este feito non foi comentado en ningún medio de comunicación. Eu quero renderlle a esa comunidade parroquial o merecido recoñecemento por ter restaurado a memoria lingüística da parroquia.

Este relato conteillelo aos alcaldes e alcaldesas ourensás que o pasado día 23 de outubro foron convocados pola Asociación de Funcionarios para a Normalización Lingüística de Galicia en Ourense, para conmemorarmos o Día da Restauración da Memoria Lingüística de Galicia. Unha efeméride que tenta chamar a atención das institucións e dos cidadáns para visibilizar unha contradición que debemos superar: mentres as parroquias dos vivos se expresan maioritariamente en galego, unha vez que atravesan o portalón do cemiterio para dormiren o sono eterno, son lembrados no idioma que nunca falaron, o castelán.

Os rexedores municipais asinaron un documento que recolle estes fundamentos e algunhas medidas prácticas: colocar na porta dos cemiterios unha placa que diga “na memoria de todos os que aquí xacen porque grazas a eles Galicia segue a ter cultura e lingua de seu” e a posibilidade de substituír unha lápida en castelán por outra en galego dalguén que fose unha persoa senlleira na parroquia (gaiteiro, canteiro, mestre…).

Os alcaldes teñen agora a posibilidade de celebraren un Día de Defuntos distinto, participativo e con significado cultural organizando actos nos cemiterios, municipais ou parroquiais, no que a música, a poesía e as sentidas intervencións de mozos e vellos sexan un canto á esperanza en aras da galeguización deses espazos nos que está depositada a memoria lingüística de homes e mulleres anónimos que deixaron unha forte pegada na vida transmitíndolles aos seus a nosa cultura. Eles foron os creadores da nosa identidade, da nosa música popular e tradicións que nos transmitiron a través do relato oral. Un pasado que debe ter futuro.

O próximo día 1 de novembro, Día de Defuntos, que tanta tradición ten na nosa cultura popular, volveranse encher os camposantos de xentes que acudirán con flores a lembrar a memoria dos seus defuntos. Reviviranse anécdotas, ensinanzas e o bo facer dos nosos devanceiros que nos legaron un patrimonio cultural e lingüístico que hoxe nos define como pobo.

A mellor homenaxe que se lles pode facer sería restituír a verdade da súa existencia substituíndo a lápida en castelán por outra en galego na que se enxalcen as súas virtudes.
Comentarios (0) - Categoría: Opinión - Publicado o 28-10-2014 08:52
# Ligazón permanente a este artigo
A posição galega no contexto da língua portuguesa
Sermos Galiza

Ângelo Cristóvão -Secretário da Academia Galega da Língua Portuguesa


A recente aprovação da lei 1/2014 de 8 de abril, Lei Para o Aproveitamento da Língua Portuguesa e Vínculos com a Lusofonia, ou Lei Paz-Andrade, pela unanimidade dos deputados do Parlamento Autónomo da Galiza, representa uma mudança significativa na orientação da política linguística e na estratégia global da Comunidade Autónoma galega, que precisa de concretização através de ações do governo e da imprescindível colaboração da sociedade civil.

"Durante os últimos séculos, todo o esforço de relacionamento e aproximação linguística e cultural da Galiza em relação aos países de língua portuguesa foi realizado por personalidades e entidades da sociedade civil"

Durante as últimas décadas, e poderíamos dizer durante os últimos séculos, todo o esforço de relacionamento e aproximação linguística e cultural da Galiza em relação aos países de língua portuguesa foi realizado por personalidades e entidades da sociedade civil, em condições de escasso ou nulo apoio político. Estamos agora numa nova etapa em que essa experiência, esse caminho e discurso de integração no espaço lusófono é recolhido e legitimado institucionalmente, politicamente.

A base deste sucesso reside no trabalho do movimento lusófono galego, e mais recentemente nas mais de 17 000 assinaturas de cidadãos que apoiaram a Iniciativa Legislativa Popular Valentim Paz-Andrade. Apresentada com grande sucesso pelo porta-voz da Comissão Promotora da ILP, José Morell, foi aprovada pela unanimidade dos deputados para tramitação no Parlamento da Galiza, em 8 de março de 2013. Aceite o texto inicial, num segundo momento foi preciso chegar a um entendimento sobre a redação definitiva da lei. O governo e o grupo parlamentar do Partido Popular que o sustenta decidiu, em outubro de 2013, negociar o texto diretamente com os promotores da iniciativa em representação dos assinantes, da sociedade civil. Nesta negociação procurou-se recolher, quanto possível, as propostas dos grupos da oposição, PSdeG, AGE e BNG, apresentados formalmente através de emendas ao texto originário. Também foi tido em conta o ponto de vista dos representantes de algumas instituições culturais tradicionalmente contrárias à lusofonia galega, de forma que não ficassem excluídas do acordo político.
Desta forma, num processo de consultas e diálogo que se prolongou durante vários meses, a Comissão Promotora da Iniciativa Popular Valentim Paz-Andrade, com a colaboração ativa e discreta de todas as partes implicadas, logrou o mais amplo consenso possível, pondo de acordo o governo e os grupos da oposição numa unanimidade infrequente.

"A negociação converteu os promotores da lei Paz-Andrade e, em definitivo, as entidades lusófonas galegas, em interlocutores de facto e cooperadoras necessárias na aplicação da Lei".

A negociação converteu os promotores da lei Paz-Andrade e, em definitivo, as entidades lusófonas galegas, em interlocutores de facto e cooperadoras necessárias na aplicação da Lei. A Comissão Promotora, com o apoio de personalidades da cultura e o assessoramento das associações lusófonas galegas, entre as quais a AGLP elaborou, durante o verão de 2013, um Parecer sobre as possíveis linhas de atuação a desenvolver na aplicação da lei. Foi apresentado pelo nosso colega Joám Evans Pim em outubro de 2013 na II Conferência Internacional sobre o Futuro da Língua Portuguesa no Sistema Mundial, realizada na Universidade de Lisboa, e entregue ao governo galego e grupos do Parlamento Autónomo, recebendo uma excelente acolhida. O documento, disponível na Rede, inclui algumas das medidas que o governo autónomo poderia aplicar nos próximos tempos nas três áreas de intervenção dispostas na lei: a) Introdução do ensino do português no sistema escolar galego; b) Produção, intercâmbio e divulgação de produtos audiovisuais em português nas televisões e rádios da Galiza; c) Participação da Galiza em foros internacionais de língua portuguesa, como os da CPLP.

A Lei, aprovada por unanimidade dos deputados em março de 2014, foi publicada no Diário Oficial da Galiza em 8 de abril e posteriormente no Boletim Oficial do Estado espanhol, entrando em vigor sem que o governo de Madrid tenha apresentado reparo algum ao seu conteúdo, o que constitui outra prova da abrangência do consenso que esta iniciativa tem gerado.

Do ponto de vista das políticas linguísticas no Estado espanhol, é o único caso em que uma Comunidade Autónoma aprova uma lei para promover uma língua de um estado vizinho que é, também, língua oficial em outros 8 estados geograficamente situados em todos os continentes. Contudo, dizer isto é ficar muito aquém da intenção do legislador e do significado do texto, pois a própria lei, no seu preâmbulo, reconhece a singular relação entre a variedade portuguesa e a variedade galega da língua comum, assinalando o facto de existir uma fácil “intercompreensão” entre os falantes de aquém e além Minho. Ficou estabelecida, deste modo, uma fórmula de compromisso aceitável por todas as partes que não acarreta mudanças na legislação vigorante, amparando a promoção da língua portuguesa nas “competências em línguas estrangeiras” da Comunidade Autónoma Galega.

"É o único caso em que uma Comunidade Autónoma aprova uma lei para promover uma língua de um estado vizinho que é, também, língua oficial em outros 8 estados geograficamente situados em todos os continentes".

Aceite este princípio, com um consenso alargado a todas as forças políticas e administrações implicadas, estamos certos que este passo legal facilitará a criação das fórmulas institucionais para que o amplo abano de associações e instituições culturais e cívicas lusófonas da Galiza possam desenvolver em pleno todas as suas potencialidades, e a sociedade venha tirar proveito da nossa língua comum como instrumento eficaz de comunicação e vertebração nacional.

A situação faz virar a atenção para diversos reptos, dificuldades e carências que se abrem nesta altura. É preciso perceber adequadamente a relação da língua portuguesa com os cidadãos galegos. Atendendo à realidade social, sabemos que podem existir vários tipos de motivações para aprender o português padrão. Enquanto para alguns é adquirir conhecimentos da língua nacional da Galiza, que lhes permite usar o galego com plenitude, para outros será uma língua de relação instrumental, laboral ou cultural. Todos são legítimos e coexistem na nossa sociedade. Uma grande maioria se aproxima do português com um nível alto de compreensão prévia, por conhecimento da variedade galega. Poderíamos dizer que, em termos gerais, os galegos não começam no grau zero, mas no nível intermédio. Dar aulas de português padrão na Galiza não é o mesmo que ministrar noutras latitudes linguísticas. Os docentes conhecem este facto e são conscientes da necessidade de adaptar os manuais escolares ou criar uns novos, específicos, para os nossos estudantes.

Por outro lado, a ninguém escapa que o período de políticas antilusófonas, desenvolvidas durante os últimos 30 anos pelos sucessivos governos autónomos, criou uma rede de interesses que, nesta altura, manifesta uma evidente resistência à mudança, resultando difícil de ultrapassar no curto prazo. Será preciso tê-lo em conta e fazer uma gestão apropriada desta questão.

"Precisa-se entender que a norma galega se insere no português europeu e dentro dos critérios aprovados pelo Acordo Ortográfico de 1990, mas apresenta características próprias na pronúncia, léxico, algumas formas verbais e, em geral, uma maior proximidade do antigo galaico-português".

A necessidade de promover uma norma do português galego, ideia até agora restrita a poucas entidades, começará a ter em breve uma maior audiência pela força do desenvolvimento dos factos. Precisa-se entender que a norma galega se insere no português europeu e dentro dos critérios aprovados pelo Acordo Ortográfico de 1990, mas apresenta características próprias na pronúncia, léxico, algumas formas verbais e, em geral, uma maior proximidade do antigo galaico-português. A articulação de fórmulas para a participação galega nos foros internacionais da língua portuguesa leva consigo esta opção que, como oportunidade, se revela também de grande versatilidade discursiva, entre a unidade gráfica e o necessário reflexo de traços identitários da Galiza. A este respeito, cabe lembrar que a utilização do português padrão em foros internacionais é cada vez mais normal entre os representantes políticos eleitos, como se tem evidenciado no Parlamento Europeu, e não só.

A recente revisão, ampliação e adaptação do Dicionário Estraviz ao Acordo Ortográfico, verdadeiro dicionário galego da língua portuguesa, com o apoio da AGAL, a Fundação Meendinho e a AGLP, é mostra da capacidade para contribuir de forma coordenada eficaz e atual a este património comum. Com 130 000 entradas é o maior dicionário produzido na Galiza, sendo atualizado diariamente. Em breve o Vocabulário Ortográfico Galego, em cuja elaboração está trabalhando uma comissão da AGLP sob a direção do académico Carlos Durão, com um número similar de entradas, virá completar o perfil lexicográfico galego.

A mudança que se está a operar na Galiza, com a aprovação da lei Paz-Andrade, não pode deixar indiferentes as instituições da CPLP nem os governos representados. Especialmente Portugal, que tem, nesta altura, uma dupla responsabilidade. Os redatores da lei Paz-Andrade quiseram manter e consolidar um dos signos mais enraizados na tradição da cultura galega, assinalando Portugal como sócio preferente da Galiza. Um privilégio que, em ocasiões, não tem encontrado correspondência em determinados governos portugueses. São umas relações alicerçadas no intercâmbio cultural que, desde meados do século XIX se vem produzindo entre intelectuais galegos e portugueses, e que, no nosso entender, ninguém tem direito a dilapidar.

Vistos os factos e consideradas as condições atuais, podemos dizer que a posição galega no contexto da língua portuguesa foi representada até agora por entidades privadas, da sociedade civil e de cariz claramente reintegracionista, participando em numerosos eventos de âmbito cultural ou académico, estabelecendo relações perduráveis, criando iniciativas transfronteiriças, tecendo relações e amizades. Em breve serão também outros atores, como o Governo Galego, a manter uma posição e um discurso institucional público em relação à língua portuguesa. Não é previsível que esta coincida com a da Academia Galega da Língua Portuguesa, pois aquele tem outros compromissos e atende outros critérios, menos técnicos, mais políticos. Contudo o interesse geral aponta para a necessidade de manter esta colaboração mútua, já solicitada e confirmada publicamente pelo Secretário-Geral de Política Linguística do governo autónomo, durante a sua intervenção no Seminário que sobre a Lei Paz-Andrade organizou a AGLP em Santiago de Compostela em 26 de junho de 2014.

"Contudo o interesse geral aponta para a necessidade de manter esta colaboração mútua, já solicitada e confirmada publicamente pelo Secretário-Geral de Política Linguística do governo autónomo"

O grande repto que temos pela frente é manter a coordenação entre todos os atores galegos, o que reforçaria esta posição já conhecida e elaborada durante as últimas décadas por diversos agentes culturais, universitários e intelectuais galegos no espaço da língua portuguesa.

A estratégia da Galiza no processo de aproximação da Lusofonia beneficia desta tradição consolidada, do facto de fazer parte do território originário da língua comum, da sua localização geográfica, da longa tradição de país com vocação marítima e atlântica, das amplas redes tecidas pela emigração nos quatro cantos do mundo, da ausência de conotações históricas negativas no imaginário coletivo dos falantes de português, e de ser um espaço com um alto nível económico e de desenvolvimento humano próximo da média europeia, o que poderá resultar atraente para os países emergentes e em vias de desenvolvimento.

A Galiza conta, portanto, com uma boa posição de partida, com vantagens claras que deverá saber maximizar, mesmo em relação a outros atores próximos, no desejável horizonte de um relacionamento triangular estável entre a Europa, América e África, sem esquecer Timor, Macau e os territórios de língua portuguesa da Ásia.

Comunicação ao XXII Colóquio da Lusofonia - Seia, Portugal

29 setembro de 2014
Comentarios (0) - Categoría: Opinión - Publicado o 15-10-2014 19:29
# Ligazón permanente a este artigo
Maurício Castro: "O paradoxo trágico do galego"
Maurício Castro é membro do Coletivo Editor do Diário Liberdade e militante da esquerda independentista.

Sermos Galiza


É um facto de difícil contestaçom, nem que seja para os ainda contrários à confluência ortográfica, que o idioma internacionalmente conhecido polo nome de Português nasceu no território do que na altura (por volta do século IX) era o Reino da Galiza, incluindo, certamente, um pedaço do que depois passou a ser a Regiom Norte de Portugal (a Galiza Bracarense).

O português é geneticamente galego e a sua identidade fundamental, nos traços essenciais que lhe dam caráter e especificidade no ámbito das línguas neolatinas, continua até hoje.

Certamente, esta afirmaçom é já mais discutível, eu sei, mas isso é só por causa da interferência da política, um ingrediente fundamental na caraterizaçom e na praxe daquilo que, nom por acaso, se chama “política lingüística”.

De qualquer maneira, e para além das diferenças na consideraçom política da língua, queria hoje apresentar a quem nos lê alguns dados de interesse que só aspiram a enriquecer a reflexom coletiva sobre o presente e o futuro da nossa língua aqui, entre nós... na Galiza.

Motivou este impulso a atualizaçom dos dados demográficos no Brasil, por parte do Instituto Brasileiro de Geografia e Estatistica (IBGE), que oficializam o aumento do número de habitantes do Brasil, situando-o acima dos 202 milhons.

Como se sabe, as mais de 200 línguas indígenas que ainda sobrevivem no grande país sul-americano som faladas por menos de 1% da populaçom brasileira, que mesmo assim costuma ser bilíngüe.

Em África, som Angola e Moçambique os principais países em número de falantes de português, se bem ambos contam com dúzias de outras comunidades lingüísticas originárias.

Assim, no caso de Angola, com 21,4 milhons de habitantes no início deste ano (1), estima-se em 70% a percentagem de falantes de português, quer dizer, 15 milhons de angolanas e angolanos, o que a converte no segundo país em número de falantes de português no mundo.

Moçambique, com 23,3 milhons de habitantes, tem umha percentagem de 39% de falantes (2), quer dizer, uns 9 milhons de falantes de português. Já em Cabo Verde, com 512 mil habitantes (3), calcula-se que 87% fala português, a maioria na condiçom de bilíngües, já que o crioulo cabo-verdiano é a língua inicial da prática totalidade. Seriam, entom, 445 mil falantes de português.

Portugal tem por volta de 10,4 milhons de habitantes (4), todos eles e elas falantes da língua comum. Portanto, Portugal ocupa só o terceiro lugar em peso demográfico de falantes.

Voltando a África, Guiné-Bissau, com 1,7 milhons de habitantes (5), conta com 57% de falantes de português (969 mil), enquanto São Tomé e Príncipe, com 193 mil habitantes (6), 91% dos quais falantes de português (175 mil).

Se isso somarmos os 20% de falantes de português em Timor, cuja populaçom total é de pouco mais de 1 milhom de habitantes (7), deveremos somar 200 mil falantes ao total mundial, que será, somando a Galiza e salvo erro no cálculo, de mais de 240 milhons de falantes de português no mundo.

Todo um universo em expansom, já que, com exceçom da Galiza e de Portugal, no resto de países lusófonos nom só aumenta a populaçom, como também, sobretodo no caso de Angola e Moçambique, aumenta a percentagem de falantes de português.

Umha língua, a nascida no nosso país e levada polo império português aos quatro cantos do planeta num nada heroico percurso, que na atualidade é já a sexta mais falada no conjunto do planeta. É também, lembremos, a primeira em número de falantes do emergente hemisfério sul, onde vivem quase 220 milhons de pessoas cuja língua principal é o português.

Na Europa, o português é a terceira língua com mais falantes, enquanto em ámbitos tam influentes como a internet ocupa posiçons ainda mais elevadas (quinta em presença na internet, terceira no Facebook e no Twitter...).

Tem, como sabemos, estatuto de oficialidade em praticamente todos os organismos institucionais supranacionais atuais.

Entretanto, os números da variante oficializada a partir dos anos 80 do século passado na Galiza contrariam por completo essas tendências. O galego perde falantes de maneira constante e aparentemente imparável, segundo todos os estudos realizados por instituiçons oficiais ou financiadas polos poderes públicos, como a RAG.

Curioso e trágico contraste.

As percentagens de falantes nas cidades da Galiza entre a populaçom mais jovem som totalmente marginais, quase irrelevantes, ficando como segmentos de “resistentes” as pessoas de mais idade, as áreas rurais ou pequenas vilas, por sua vez em progressivo despovoamento.

Estamos, nom há dúvida, num complexo processo de extinçom lingüística, atravessado por diferentes tendências e fatores; entre eles, o claro desprestígio social do galego em relaçom ao dominante espanhol, determinado pola escolha lingüística da dominante classe burguesa e pola situaçom de dependência que o nosso país padece.

Para além de todas essas tendências e fatores, parece evidente que a proximidade formal com o espanhol, acentuada polo modelo padronizado por iniciativa da Comunidade Autónoma da Galiza a partir de 1980, favorece a diluiçom definitiva do galego na língua do Estado.

O paradoxo entre a tendência mundial ascendente e a galega descendente fai lembrar a contraditória situaçom da moeda alemá nos anos 20 do após I Guerra Mundial, quando a hiperinflaçom crescente obrigava a populaçom da Alemanha a carretar em carrinhos de mao uns marcos sem quase valor. Para a história da literatura alemá ficou a pergunta retórica que refletia essa contraditória situaçom de manejar cada vez mais dinheiro para ter, de facto, cada vez menor poder de compra:

- “Estamos na ruína ou a nadar em dinheiro?”

- “Acho que nom há ninguém na Alemanha que saiba dizê-lo”.

Apesar da aparente abundáncia, é claro que a Alemanha atravessava naqueles anos as terríveis conseqüências do pagamento das dívidas da guerra como bando derrotado.

Da mesma forma, de pouco consolo poderá servir aos galegos e galegas sabermos que “a nossa língua floresce” em todos os países do mundo em que é falada... menos no nosso.

Mais do que autoconsolo, essa paradoxal e trágica situaçom do galego convida-nos à urgente mudança de rumo, somando-nos à maré ascendente do galego no mundo... antes que seja tarde de mais.

1 Fonte: http://www.datosmacro.com/demografia/poblacion/angola

2 Fonte: http://revistalingua.uol.com.br/textos/99/os-limites-da-lusofonia-304206-1.asp

3 Fonte: http://www.portugalcaboverde.com/item1.php?lang=1&id_channel=23&id_page=133

4 Fonte: http://www.pordata.pt/Portugal

5 Fonte: http://novasdaguinebissau.blogspot.com.es/p/demografia-da-guine-bissau.html

6 Fonte: http://www.infopedia.pt/$sao-tome-e-principe;jsessionid=3PddA0XpUa1Dd5ef-kIC5A__

7 Fonte: http://www.infopedia.pt/$timor-leste
Comentarios (0) - Categoría: Opinión - Publicado o 31-08-2014 21:10
# Ligazón permanente a este artigo
Caderno da Coordenadora de Equipas de Normalización Lingüística de Ferrolterra








clocks for websitecontadores web


anuncia o portal na túa web




O meu perfil
cequipnormalizacion@gmail.com
 CATEGORÍAS
 FOTOBLOGOTECA
 RECOMENDADOS
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES

© by Abertal