Coordenadora de Equipas de Normalización Lingüística de Ferrolterra


Xosé Neira Vilas: “A miña identidade galega naceu aos poucos meses de chegar a Bos Aires”
Praza Pública

Domingo 11, Xaneiro 2015

Montse DopicoMontse Dopico | @montsedopico


Días de Cuba e Lar, Nai, Pan (Galaxia) son dous dos últimos libros que publicou Xosé Neira Vilas. O autor de Memorias dun neno labrego non para. Nunca. Lar, Nai, Pan é unha evocación da infancia perdida, mais tamén a denuncia da sociedade desigual e clasista da posguerra. Días de Cuba é a crónica do entusiasmo co que Neira Vilas participou nos anos 60 e 70 da revolución cubana. Nun tempo no que todo estaba por construír. No que parecía que o pobo era, si, quen máis ordenaba.

Está a publicar moito ultimamente, non si?

Teño máis tempo para iso, si. Os últimos libros que publiquei foron o de Paco del Riego, o de Isaac Díaz Pardo, a autobiografía, un epistolario e o ciclo de discos: Cantos de sol a sol, Cantos de lembranza e Cantos que veñen de lonxe. Tamén van saír Canto de amor, outro con Mini e Mero, outro con Roi Casal...

Lar, Nai, Pan ten bastante de evocación da infancia.

Nai é unha evocación da infancia e da adolescencia. Esta parte vai acompañada dun disco, coa voz de Uxía Blanco. As tres partes están compostas por unha sorte de poemas en prosa, do estilo de Platero y yo, por poñer algunha referencia. Escribín Lar ao volver a Cuba tras unha viaxe de retorno que fixen aquí, no 1972, -emigrara no 1949-. Nai é unha evocación da miña nai, e escribino no 1977. Pan, do 1986, é máis universal. Son estampas realistas sobre o ser humano e a súa loita por gañar o sustento. Os tres libros foran editados por Galaxia no 1993, co título de ‘Charamuscas’, e agora reeditámolos. Lar leva ilustracións de Xan Balboa, Nai de Xosé Luís de Dios e Pan de Siro.

Como Memorias dun neno labrego, non agocha o lado máis duro daquel “paraíso perdido” da infancia. Pode haber algo de idealización, mais relativa. Lembra as cousas e as persoas daquel tempo.

Cando me preguntan se Memorias é autobiográfico eu digo que si e que non. Non o é nos detalles. Pero si o é no xeral, porque reflicte a vida de moitos rapaces galegos. A motivación de Lar, Nai, Pan é distinta. En Lar volvo a Galicia tras 24 anos de ausencia, e á volta á Habana escribo esas estampas evocadoras e entrañables do reencontro. Eu nin pensaba publicalo: era máis ben algo familiar. Anos despois, do reencontro coa nai e coa familia, dese lado máis íntimo, sae Nai. Pan ten un ton, como dicía, máis universal, de denuncia.

Esa denuncia ten que ver co poder esmagador da Igrexa ou cunha sociedade clasista...

Presento a un xudeu como o librepensador, o home que di o que dos demais calan. Si que conto detalles, como o cura que se mete coa muller porque lle morrera o fillo, pero en xeral non é que sexa un texto contra a Igrexa. Houbo mesmo curas e un bispo que dixeron que era o todo o contrario... Conto cousas concretas, cousas reais da vida. Non é ficción.

A guerra está no libro a través da miseria, o abuso de poder... Mais tamén nun relato sobre os corvos que van buscar a xente á casa e a deixan morta nunha gabia...

Iso ten que ver cunha lembranza moi concreta. Tería eu sete anos. Chegou a Garda Civil pola noite, e como tardabamos en abrir comezaron a bater co fusil na porta... Quedaron as marcas, de feito. Meu pai non estaba en nada, pero saíu pola porta de atrás cara ao monte, porque daquela era así: viñan matarte porque si. Miña nai abriu a porta asustada, e resulta que o que querían era saber onde vivía un veciño que era o dono do autobús. Quedoume gravado aquilo.

En Pan está retratado o cacique violador, o caseiro, o xornaleiro... A extrema desigualdade da sociedade da posguerra.

O cacique era o dono de todo, polo que podía facer o que quixera. E, si, era unha sociedade moi desigual. Falo, por exemplo, do neno que rouba pan porque ten fame e leva unha malleira... Ou dos caseiros, que traballaban terra allea a cambio de dar ao dono a metade da colleita. Xa o pai de Balbino era caseiro. Os xornaleiros tampouco tiñan terra, e andaban ao xornal. Agora a terra está a monte, xa non depende dela a subsistencia. Mais si, non todos os labregos galegos eran propietarios. Os que non o eran vivían peor.

A emigración é protagonista de boa parte dos seus libros. Temos que mudar a imaxe dominante sobre este fenómeno? Puido ser un drama familiar, mais tamén unha oportunidade para moita xente de fuxir do caciquismo, ter máis liberdade, acceder á cultura...

A emigración trouxo a Galicia 317 escolas e moitas cousas boas máis. Foi un factor de progreso para Galicia e non só unha desgracia. A xente nova marchaba para América... e si que é verdade que alí atopaban unha liberdade que aquí non tiñan. As primeiras escolas os emigrantes fixéronas alí, e foi alí onde moita xente puido estudar, ademais de ter oportunidades de desenvolverse profesionalmente que aquí non había.

En Días de Cuba conta como viviu os primeiros tempos da revolución cubana. Chegou a Cuba no 1961, desde Bos Aires.

O que vivimos entón foi un estado de emoción colectiva: o pobo podía gobernar, era unha realidade. Todos colaborabamos. Todo o mundo era solidario. Faciamos traballo voluntario... Eu estudara xornalismo en Arxentina, pero seguín o consello de Blanco Amor de non converter a miña vocación nunha profesión. Durante moitos anos traballei na industria, ata que comecei a traballar en Zunzún, unha revista literaria para nenos, desoíndo a Blanco Amor... Aínda que xa antes colaboraba en revistas e xornais e escribía libros. Zunzún era unha revista moi importante. Tirabamos 250.000 exemplares. Era a máis importante revista de literatura infantil en castelán.

Unha das cousas que conta, xa que estes días se fala tanto de liberdade de expresión, é que nunca o censuraron. Certo que vostede identificábase coa revolución. “Poida que sexa Cuba o único país do mundo en que os dirixentes acollen a crítica como un xeito de contribuír a mellorar a eficiencia dos organismos que dirixen”, di en Días de Cuba.

É que á prensa, en xeral, esixíaselle que fose crítica. Lembro que houbo dous directores que foron cesados por non selo. Porque a crítica servíalle ao goberno para mellorar. Un día o ministro de Comunicacións criticou a revista Palante, que criticaba ata ao exército, por non ser crítica cos fallos que houbera no fórum de comunicacións postais... Todos aprendiamos das críticas dos outros e ensinabámonos uns aos outros. Eu ía polas mañás a clase de planificación industrial e pola tarde ensinaba o que aprendera...

Aos 20 anos emigrou a Bos Aires. Dixo que descubrira Galicia en Bos Aires, ao ler e estudar...

E non só iso. A Biblioteca do Centro Galego foi moi importante. Pero nós tiñamos, ademais, o privilexio de recibir, nos centros galegos, clases, e en galego, de historia de Galicia, de lingua, de xeografía, de arte, de economía... algo impensable aquí. E os nosos mestres chamábanse Luís Seoane, Rafael Dieste, Lorenzo Varela, Blanco Amor... No Centro Galego de Bos Aires había ademais un bibliotecario, Luís Ares, que nos foi xuntando aos mozos emigrantes. Así formamos as Mocedades Galeguistas, o periódico Adiante... Despois participei en moitas iniciativas para difundir o libro galego: fundamos a editorial Follas Novas, fixemos exposicións por América...

Tamén fixo moito pola investigación sobre a emigración.

Traballei durante 22 anos na sección galega do Instituto de Literatura e Lingüística de Cuba. E sen cobrar. Levaba o meu traballo ao día, e ademais dirixía a sección galega. Organizabamos moitas actividades. Hoxe queda o Fondo Gallego, que é o maior fondo bibliográfico sobre a emigración galega en América. Non son só libros. Tamén hai actas, correspondencia...

Nunha das cartas a Luís Seoane comenta que a loita armada era a única vía para mudar as cousas na Cuba da ditadura de Batista. Tras o pasado colonial español e o, daquela, presente neocolonial americano.

Cuba era antes da revolución un país neocolonial, dominado pola corrupción. Un país envilecido, reducido a servir de prostíbulo e casino para os norteamericanos. Un país de pobreza, analfabetismo, desemprego, cunha economía de monocultivo... As cartas que lle escribo a Seoane non son reais. Son supostas mais, si, cóntolle moitas cousas de como era Cuba. Non sei como é agora porque hai anos que marchei, pero si podo contar o que vin. Volvín hai seis anos, para a Feira Internacional do Libro, que non é a máis importante de América en termos de contratos que se poden conseguir, pero si como festa popular. A relación entre Galicia e Cuba foi sempre importante. Xa no XIX houbo moitos galegos que loitaron ao lado dos cubanos contra o colonialismo español.

Outra cousa que di en Días de Cuba é o que máis difícil non foi construír o Estado socialista, ou facer a reforma agraria, ou construír o sistema sanitario e alfabetizar a poboación, senón “resistir o acoso brutal de Estados Unidos”. Agora que Obama admitiu que o bloqueo económico non funcionou.

Obama recoñeceu que o embargo económico fora un fracaso, pero de momento non o levantaron. Só comezou a haber relacións. Hai máis de 200 anos que Estados Unidos quere botarlle man a Cuba, que é unha perla estratéxica para eles. Por iso organizaron atentados, invasións... e nada conseguiron. Tampouco ese bloqueo brutal acabou coa revolución. Dixera Rodríguez Lapa que o máis importante que fixera Portugal fora resistir a Castela. Pois eu digo o mesmo de Cuba: o máis sobranceiro foi resistir a Estados Unidos.

O seu discurso sobre Fidel Castro é ben distinto do dominante nos medios de comunicación. Non hai nada do ditador que lle chaman no Fidel que vostede coñeceu?

Son os norteamericanos os que dominan a propaganda, os medios de comunicación do mundo. E tentan desacreditar a Fidel Castro e ao Che. Eu coñecín aos dous e o que vin neles foi cualidades humanas. O Che díxolle a unha señora que el era irmán de a quen lle doese unha labazada que lle desen a outra persoa en calquera parte do mundo. Agora moitos médicos cubanos están a ir a loitar contra o ébola, e moitos máis ofrecéronse para ir. Métodos de alfabetización de adultos que se utilizaron en Cuba están a empregarse agora en España... Iso foi o que construíron Fidel e o Che, coa filosofía de José Martí...

Vostede investigou tamén a prensa galega da emigración. As cifras son abraiantes.

A prensa galega de Cuba foi moi numerosa e tivo unha gran calidade. De 1878 a 1960 editáronse 71 publicacións da emigración. Con títulos como El Eco de Galicia, Follas Novas, A Gaita Gallega que foi o primeiro totalmente en galego...

En Cancela aberta asegura que ao Che non lle tería gustado nada ver o uso mercantil que se fai da súa imaxe... Alén diso, a súa figura segue a servir como referente?

Ao Che, tal como era, seguro que lle molestaría moito ese uso da súa imaxe que está a facer o capitalismo. Pero é algo que ninguén pode controlar. E claro que el segue a ser referente de valores.

En Vinte anos retornando lembra como Fidel Castro falou con vostede cando veu a Galicia e foi recibido por Manuel Fraga. Vírao moitas veces antes?

Non moitas tampouco. A primeira fora en Bos Aires, no ano 1959. No 1992 fomos Manolo Regueiro, Torrente Ballester e eu á inauguración da Cátedra de Cultura Galega na Universidade da Habana, e na véspera Fidel estivo con nós tres horas e media... Falamos de Galicia e de moitas cousas.

En Memoria da emigración afirma que cando soubo da morte de Castelao, en Bos Aires, comezou a interesarse máis pola súa identidade galega. En Crónicas Galegas de América reflicte tamén ese interese.

É que a miña identidade galega naceu aos poucos meses de chegar a Bos Aires. Comecei a ter conciencia de Galicia, do seu idioma, da súa historia... Aos seus meses de estar alí escribíame coa familia en galego. O meu pai dicía que era mellor escribir coas nosas palabras, ao noso xeito, e non nunha lingua que aprendéramos mal na escola. Os membros das Mocedades Galeguistas tiñamos moi presente a Castelao, pero non só a el. Castelao segue a ser un emblema para todos nós. O meu activismo pola cultura galega comezou en Bos Aires e ata hoxe que teño a miña Fundación...

Mais tampouco foi todo cultura na emigración. Cóntao Celso Emilio Ferreiro en Viaxe ao país dos ananos.

A Celso Emilio botárono da Irmandade Galega porque había por alí uns falanxistas. Foi nese contexto no que escribiu ese libro. O que eu dicía é que os galegos de aquí e de alá son os mesmos, cos seus defectos e virtudes. Claro que hai fariseísmo, xente tramposa na emigración, mais aquí tamén.
Comentarios (0) - Categoría: Opinión - Publicado o 29-11-2015 12:24
# Ligazón permanente a este artigo
Gonzalo Hermo González: «Queda demostrado que escribindo en galego se pode chegar moi alto»
Gonzalo Hermo González, Premio Nacional de Poesía Joven, concédelle ao galardón o valor engadido da reividincación lingüística.

M. X. BLANCO - La Voz de Galicia - 26 de octubre de 2015


A semente literaria que no pasado botaron en Rianxo Castelao, Dieste e Manuel Antonio prendeu na parroquia de Isorna. Alí, mamando as verbas dos tres mestres da palabra, medrou Gonzalo Hermo González. Aos seus 28 anos, ten unha curta pero intensa traxectoria. Co seu primeiro poemario, Crac, conseguiu o Xuventude Crea da Xunta; e co segundo, Celebración, foi galardoado, primeiro pola Asociación Española de Críticos, e agora vén de recibir o Premio Nacional de Literatura na categoría de Poesía Joven. Dos seus mentores herdou tamén o amor por Galicia e pola lingua nai.

-¿Compartir berce con tres grandes da literatura galega influíulle dalgún xeito?

-Dise que en Galicia os escritores son de Ourense, Mondoñedo e Rianxo. Non é certo ao cen por cento, pero si en gran medida. Eu estou orgulloso de poder dicir que son de Rianxo.

-¿Ten un vínculo especial con algún dos tres grandes literatos rianxeiros?

-Teño predilección por Manuel Antonio. A Castelao valóroo como figura política, pero Manuel Antonio é unha das personalidades cume da literatura galega, é o poeta que máis me influíu, pola súa obra arriscada e de vangarda e por ser un autor moi libre, que escribía o que quería. Gustaríame ser como Manuel Antonio.

-¿Esa faceta política pola que tanto admira a Castelao está dalgún xeito presente na súa obra?

-Si. De feito, a crítica dixo no seu día que Crac tiña un carácter máis político que Celebración, pero eu non estou de acordo. Aínda que neste segundo libro non fago referencias explícitas si que tomo partido. Fago un chamamento para non caer na nostalxia de tempos pasados e apostar por construír algo novo no futuro.

-Dous libros publicados en solitario e tres premios, cada un de maior nivel. Semella complicado manter esta traxectoria...

-A importancia que teñen os premios, que agradezo enormemente, tento relativizala á hora de escribir. Un poeta pode ser moi bo e non chegar a recibir premio algún. O propósito é seguir escribindo libros e tratar de que cada un sexa un pouco mellor que o anterior. Si que parto da base de que o próximo non terá o mesmo éxito que este, que foi impensable.

-¿Cal pensa que é o segredo do éxito de Celebración?

-Penso que foi a coincidencia da súa publicación nun tempo de crise, convulso. Aínda que non é un libro amable, si tenta dar esperanza. Quizais foi tomado como algo ao que agarrarse.

-Pero estaba convencido de que un libro en galego tiña poucas posibilidades de facerse co premio.

-Si, pero queda demostrado que escribindo poesía en galego se poder chegar moi alto. Escoller a lingua en función de intereses ou da posible repercusión non é boa idea.

-¿O premio ten entón un valor engadido?

-É certo, pero a poesía en galego que se fai actualmente ten unha calidade moi alta. Non me estraña que haxa poetas galegos que logren premios a nivel estatal. Fun eu, pero puido ser calquera outro.

-¿Hai tamén reivindicación a prol do galego na súa obra?

-Esa reivindicación está no propio feito de escribir en galego, de non renunciar á lingua nai. Aínda que para min non é un sacrificio, é a lingua na que mellor escribo. Se este premio vale a nivel de concienciación lingüística estarei máis satisfeito aínda. O galego serve para comunicarnos, para escribir, para impartir xustiza... para todo.
Comentarios (0) - Categoría: Opinión - Publicado o 29-10-2015 17:46
# Ligazón permanente a este artigo
Valentín García ve "ignoración dos dereitos lingüísticos" no caso Jungle World
Valentín García é o secretario xeral de Política Lingüística da Xunta de Galiza. Conversamos con el sobre o caso de Jungle World, que lles remitiu ás traballadoras unha circular na que se lles informa da exclusión do galego nas actividades deste centro infantil.

Sermos Galiza


Que valoración ten sobre o caso sufrido por Belén Tajes en Jungle World?

Unha valoración moi negativa. Nós desde o primeiro momento contactamos tanto coa empresa coma coa traballadora (no caso dela, a través da Mesa pola Normalización Lingüística), coa que nos reunimos a pasada segunda feira para analizar o acontecido. Non se debe limitar o uso do galego en ningún ámbito de traballo, e menos no ámbito do ensino.

Que aludiu o centro?

Hai que matizar que non se trata dun centro educativo e non imparte ensino regulado, senón que se trata dun espazo infantil que depende de Política Social, o cal non ignora o que fixeron. O que fixo este centro hai que valoralo por dúas vertentes: unha, que vulnera a Lei 13/2008, de Servizos Sociais, que recolle a protección dos dereitos lingüísticos, de maneira que a actividade do centro ten que ofertar de maneira positiva o galego. Somos contundentes coa lei na man. E a segunda vertente, a dos dereitos lingüísticos da traballadora.

Entón, que lles dixo a empresa?

Remitiunos a un comunicado que lles remitiu aos medios e no que di que non hai persecución á lingua nin que teñen ningún tipo de animadversión.

Que medidas adoptou ao respecto Política Lingüístico?

Puxémonos en contacto coa empresa, con Política Social e coa traballadora. Agora estamos elaborando o informe que desde o punto vista lingüístico axude a Consellaría de Política Social a adoptar as medidas que teña que tomar con esta empresa e coa súa actividade. Aquí hai dúas liñas de actuación: garantir os servizos en lingua galega da empresa con respecto aos seus usuarios, os nenos e as nenas, e os dereitos lingüísticos da traballadora, porque tal e como explica ela e tal e como pode desprenderse da circular, hai unha suposta ignoración dos dereitos lingüísticos da traballadora, á marxe de que empresa sexa de coidado de nenos ou nenas ou de que sexa doutro tipo de natureza.

Que vai facer constar Política Lingüística no informe?

Que hai que garantir os dereitos lingüísticos dos traballadores e dos usuarios.

Unha vez rematado o informe, cales son as vías a seguir?

Quen ten que actuar é Política Social. Nós desde aquí imos facer un seguimento e así llo dixemos á empresa e á traballadora. Estas situacións, por experiencia, sabemos que mudan. A política lingüística da empresa non ten que seguir sendo a mesma e agardamos que non o sexa. Temos que facer todo o posíbel para que así sexa. Normalmente, estas cousas recondúcense por parte das empresas, máis aínda nun caso tan delicado coma este. Supoñemos que a empresa vai cambiar de actitude e ter outro tipo de comportamento. Non é tan difícil como pode parecer. Non estamos falando de converter o chumbo en ouro nin caeu a catedral de Santiago.

Que pode facer a Xunta para evitar casos como este?

Aplicar a normativa existente. Neste caso, os centros teñen que facer unha discriminación positiva a favor do galego e tomar medidas de protección e promoción. Ter unha responsabilidade social con respecto á lingua. A lingua é o noso patrimonio cultural máis valioso e hai que potencialo.
Comentarios (0) - Categoría: Opinión - Publicado o 22-10-2015 10:04
# Ligazón permanente a este artigo
Miguel Anxo Fernán Vello: Lingüicidio neofranquista
Sermos Galiza

Miguel Anxo Fernán Vello é escritor e director de Edicións Espiral Maior


Había xa un certo tempo (mais non tanto, porque sempre están aí) que os lingüicidas non se manifestaban de xeito tan expreso no seu odio etnocida, na súa práctica radical da “alterofobia”. Recentes investigacións no ámbito da neurobioloxía (University College de Londres) dan conta de que os individuos que odian non adoitan perder o xuízo senón que son moi conscientes dos pasos que dan e das accións a levaren a cabo contra os individuos odiados. Mais, no caso que nos ocupa, os odiados non son directamente os individuos —aínda que indirectamente tamén o sexan—, pois ese odio propio do xenocidio cultural ao que aquí nos referimos vai dirixido contra os idiomas distintos ao español ou castelán que se falan no denominado oficialmente Reino de España ou Estado español: “Todo Estado é oligárquico” (Jacques Rancière).

O portavoz do partido político UPyD no Congreso, Andrés Herzog, presentou unha proposición de lei orgánica, por “vía de urxencia”, instando á “recuperación do nome español” nas toponimias galega, vasca e catalá, entre outras medidas destinadas a unha españolización completa das “nacionalidades” (Constitución española dixit) que compoñen o Estado. E cando eu lin esta nova acción do partido de Rosa Díez —“gallego, en el sentido más peyorativo del término”, dixo no seu día a tal señora— axiña lembrei o que dicía o falanxismo “joseantoniano” nos anos 30 do pasado século e o que di hoxe esa UPyD ideoloxicamente “unicista”, etnocida e alterofóbica: sempre disposta a manifestar o “odio ao outro”. Di a Falange que para conseguir os seus obxectivos “llama a una cruzada a cuantos españoles quieran el resurgimiento de una España grande, libre, justa y genuina”. E di a UPyD de Rosa Díez que as súas ideas e obxectivos políticos “pueden ser compartidas por cuantos quieren el progreso de nuestro país, España, y una democracia más libre e igualitaria que lo haga posible”. Xulguen vostedes. Porque así se entende que Ricardo Sáenz de Ynestrillas, fascista declarado, e a denominada Falange Auténtica se derretesen en loubanzas dirixidas ao partido neofranquista da ex socialista do PSOE. ¿Acaso Alvaro Pombo, candidato a senador de UPyD, non eloxiou a Franco e a Pinochet: “España prosperó gracias a Franco” e Pinochet fue una figura paternalista”?

Os lingüicidas (nacionalistas españois de ultradereita) realizan un acto radical de repudiación do que eles consideran infracultura ou infraidioma

Pois nestas estamos de novo. ¿Pretende o neofranquismo de hoxe, neste caso representado por UPyD, volver a “Junquera de Ambía”, “El Bollo”, “Sangenjo”, “La Peroja”, “Chandreja de Queija”, “Pungín”, “Laroco”, “Valle de Oro” ou “Mugía”? Mijail Bajtin dicía que o grotesco son “as características dos obxectos nun contexto completamente incompatíbel”, mais eu concordo máis con Philip Thomson, autor dun libro non traducido ás linguas ibéricas, “The Grotesque” (1972), cando afirma que o grotesco é a xustaposición ou integración dialéctica irresolúbel e conflitiva entre unha experiencia risíbel e un elemento incompatíbel coa risa, o cal é, sen embargo, parte esencial na materialización sensorial desa experiencia cómica. E así tal acontece coa proposta do deputado Andrés Herzog, tan próxima ao grotesco, e tan fóra da realidade democrática das linguas, dos seus falantes e das súas comunidades. Mais aquí o grotesco, unido ao político —tomo a idea do escritor italiano Andrea Vitali—, enlaza ben co fascismo e a súa estética do ridículo, á altura da mellor “opereta”, que diría Vitali. Ou, simplemente, o grotesco como “estado de alienamento” (Wolfgang Kayser).

Fica ben claro que os lingüicidas (nacionalistas españois de ultradereita) realizan un acto radical de repudiación do que eles consideran infracultura ou infraidioma. Queren levar a cabo (existen moitas formas de violencia) un atentado contra o patrimonio lingüístico, cultural e etnográfico do que forma parte indisolúbel a historia, a tradición e os costumes das persoas e dun territorio por elas habitado. Son, con todas as palabras e todo o significado —utilizándomos o concepto “etnocidio” dende Jean Maularie e Robert Jaulin até Pierre Clastres— uns perigosos etnocidas ou xenocidas culturais. Asasinos da alma dos pobos.
Comentarios (0) - Categoría: Opinión - Publicado o 12-10-2015 20:49
# Ligazón permanente a este artigo
Xaquín Campo Freire: Carta aberta aos novos políticos sobre a lingua galega
Sermos Galiza


Meus benqueridos donas e cabaleiros:

Primeiriño de todo, os meus respectos e manifestarlles as miñas esperanzas.

Digo esperanzas, porque despois do ataque desapiadado, constante e sen nome do Señor Núñez Feijoo ao herdo espiritual meirande que nos legaron os nosos maiores, non só estou abraiado, como teño manifestado en múltiples artigos, senón que coma no inferno da Divina Comedia do Dante tiña perdida toda esperanza e vía irremisibelmente arruinada a nosa fermosa lingua. Pero coa chegada de vostedes mesmo me parece querer ver que algo moi importante pode de verdade mudar.

"Non me explico tanta xenreira, odio e mala educación nese rapaz acomplexado, malcriado e prepotente. Todo para apañar uns puntos nunha carreira de ascenso persoal"

Quero significarlles de entrada que para defender a miña lingua nunca ataquei a ningunha outra. Todo o contrario. O idioma (cousa propia) é a mellor expresión de cada pobo e da súa entrañábel historia. Ademais do que supón de riqueza e cultura, seria ser moi mala persoa, mesmo un necio maleducado, se me botase contra algunha o a desprezase. Nunca farei tal.

Voulles confesar unha cousa antes nada. Estou facendo un voluntariado no cárcere desde hai uns anos. E alí teño a oportunidade de axudar a solucionar problemas serios ao defenderme pasablemente, ademais de en galego e castelán, en portugués, francés, italiano, un pouquiño en alemán e algo en inglés. E quen me dera poder facelo en linguas nas que aquí non encontramos quen bote unha man, por exemplo en somalí.

Expreso isto non por fantochada paifoca, sería ridículo, senón para indicar que usar a lingua do outro, sobre todo se está en estado de pobreza, necesidade, enfermidade ou mesmo privado de liberdade, abre as portas do corazón e dá meirande humanidade e servizo.

Dito isto, séntome profundisimamente ofendido e non podo entender ao Sr. Presidente da nosa Comunidade. Entrou coma o cabalo de Atila berrando que ía derrogar o decreto de normalización lingüística para substituílo por unha entelequia que nin el mesmo é capaz de definir: a do bilingüismo harmónico, que no noso caso sería, tal vez, ou debera ser trilingüísmo. Non podo entender o desprezo e ataque desapiadado á nosa lingua e cultura.

Lilí Álvarez escribiu un libro (1954): En tierra extaña. Esa é a miña sensación. Non me explico tanta xenreira, odio e mala educación nese rapaz acomplexado, malcriado e prepotente. Todo para apañar uns puntos nunha carreira de ascenso persoal diante de xentes que coma el tampouco saben o valor da pluralidade cultural do propio pobo e da España que habitamos e nos habita. Atrévese a subir polas escadas da miseria atacándolle á lingua e cultura dos seus devanceiros. Iso é un crime de lesa nacenza. Este rapaz naceu en lugar equivocado. Os Peares ficáronlle sempre pequenos, porque, na sinxeleza e fermosura, os desa viliña nunca foron así de estirados.

Moito desexaría que estas miñas apreciacións fosen inxustas pola miña parte. Pero por desgraza é un clamor de dignidade persoal e colectiva. Os diversos Presidentes da Real Academia Galega e toda esa centenaria entidade con moitas outras institucións e innúmeras pobres voces, coma a miña, así o teñen e temos manifestado reiteradamente. Mesmo tendo de ir reclamar diante dos tribunais. Que vergoña! Aínda que logo veñan sentencias ambiguas e de compracencias que nin din nin deixan de dicir. Pero a dignidade non pasa polas sentencias. A dignidade ou se ten e se defende ou se denigra e degrada. E daquela os degradados somos nós mesmos, as persoas.

"Algúns berran nela nos mitins e ao deixaren o micrófono xa a arromban e arredan dela. Nótaselles moito a pose e non enganan a ninguén".

Eu non quero degradar aos meus devanceiros. Non coñecín a miña nai. Nunca traizoarei a súa memoria sagrada. O noso pai sempre nos repetía os consellos dela e os encargos que lle fixera antes de morrer para que nolos transmitira. Sempre estaban en galego, a única fala que reinou nas nosas familias ab initio et ante secula. Non. Non fago demagoxia. É un problema de dignidade “patrimonio da alma e a alma só é de Deus”. Só digo que teño a alma sangrando. Non me fago a idea de irme deste mundo, e xa vou vello, sabendo que me mataron a lingua dos meus e do meu pobo.

“Denantes mortos que escravos”. E digo isto porque desde que este señor reina e impera, na miña familia bisneta xa hai quen nin a fala e si a despreza, apoiados no “argumento de autoridade” (?) do Sr. Presidente. Tamén do Sr. D. Jesús Vázquez, o das escolas infantís da “Galiña azul”, profanando así o herdo de Carlos Casares. Aproveitando a homonomía do azul da fabula, infiltrounos o azul falange. Meto tamén nesa equipa a un pobre home, Don Anxo Lorenzo, quen, coma Esaú, por un carguiño político vendeu a primoxenitura. E este si sabía o que se xogaba en todo momento, como moi ben tiña manifestado anteriormente millenta de veces no seu labor de docente acreditado cando aínda tiña a inocencia (non facer dano) orixinal.

Con todos este prolegómenos quero dicirlles señores e señoras políticas da nova xeira e xeracións, a que se di da rexeneración democrática e que acabades de estrear postos de grande responsabilidade, que non nos acabedes coa lingua. Iso tamén é corrupción.

Neste chamado non exclúo a ninguén nin a ningunha formación política nin social, porque a lingua e a cultura, miñas donas e señores, son de todos nós sen exclusividade. Pero nunca esquezan “que Roma non paga a traidores”. E detrás destas eleccións veñen outras e os cidadáns gardamos memoria e tamén sabemos agradecer.

Tende en conta que sondes a primeira xeración que chega á política que xa a estudou na escola. Non hai escusa. Sería moito máis delito.

"A economía e a defensa da lingua non se exclúen. Todo o contrario. Incluso, sendo só utilitaristas, crea postos de traballo dentro e fóra do país e ábrenos as portas internacionais da grande lusofonía".

Defendede a lingua, na teoría e na practica, nas leis e no ensino, na sanidade, na familia, cos pícaros e cos velliños, na casa e na rúa, na feira e na universidade. Usádea. Porque se non se fala a cotío empobrecese, degrádase, perdese, traizoáselle. Dialectalízase. Perde o seu ser auténtico e de identidade. Deixa de ser lingua común. Estudádea se non a sabedes. Vai incluída na vosa nómina económica. Escribídea. Acariñádea, apalpádea coma “o apalpador” aos nenos, para ver se está nutrida e medra axeitadamente. Facédea culta e universal. Sentídea con honra e fachenda. Deixádea ser popular e festeira e non a desprecedes.

Algúns berran nela nos mitins e ao deixaren o micrófono xa a arromban e arredan dela. Nótaselles moito a pose e non enganan a ninguén.

Xa sei que me podedes acusar en primeira persoa: A organización á que ti pertences, a Igrexa na Galiza, que non galega, non a usa, mal úsaa e ten moita e grande culpa e responsabilidade secular. Certo. Pero eu xúrovos que coma min moitos cregos e leigos levamos toda a a vida partido a alma por defendela, difundila, usala, e mesmo sufrimos persecución por ela, no seminario, no franquismo, na democracia e agora mesmo. Pensade no bispo Araújo e mesmo no Concilio Galego. Aí están como proba. Aínda que, como nos dicía a tia Sabina de Agramonte: “Quen nos di o que non nos gusta oír xa non é noso amigo”. Pero, que chova! Xa escampará!

Sería moito pedirvos, señoras e señores das novas camadas políticas, que non nos queimedes a nosa esperanza? Xa sei que a economía é vital. Pero Xesús de Nazaré, de quen eu son seguidor, dicía, afirmando os valores: “Non só de pan vive o home”. E A. Maslow na pirámide de necesidades incluíaa nesa escala: da supervivencia, seguridade , pertenza a un grupo, presenza activa e auto realización, tamén nos valores transcendentes e a lingua é un deles moi principal.

A economía e a defensa da lingua non se exclúen. Todo o contrario. Incluso, sendo só utilitaristas, crea postos de traballo dentro e fóra do país e ábrenos as portas internacionais da grande lusofonía.

Desculpen, se lles faltei. Non está no meu ADN persoal nin familiar molestar a ninguén. Só quixen facer unha terapia persoal e de país verbalizando unha profunda dor que nos queima no máis fondo do ser e do sermos nós.

Non nos falledes máis outra vez, por favor.

Fico de vostedes moi agradecido e esperanzado.
Comentarios (0) - Categoría: Opinión - Publicado o 04-06-2015 21:16
# Ligazón permanente a este artigo
Xosé-Bieito Coello: TEMOS QUE REPOÑER O GALEGO
Redacción Diario de Ferrol | Actualizado 27 Mayo 2015


O idioma propio deste país é o galego, así figura no noso Estatuto de Autonomía, ademáis de que o castelán sexa tamén oficial. Dende hai séculos, antes de que existise o castelán, o galego xa era o único idioma deste territorio, incluso estaba estendido e abarcaba grandes áreas fóra do actual territorio galego e aínda hoxe se usa nas comarcas próximas a Galicia de Asturias, León e Zamora. Tamén o idioma galego foi a orixe do portugués, que hoxe está en moitas partes do mundo.
O galego ao longo da historia sempre sufriu persecución da inmensa maioría da nobreza, a igrexa, o exército, a xudicatura, etc, non obstante, resistiu ben porque a xente do pobo seguiu usándoo, principalmente de modo oral.
Na ditadura esta persecución aumentou e chegou a prohibirse o seu uso con leis e con violencia, desapareceu do ensino, non se lle podía poñer nomes galegos os recén nacidos, castelanizáronse os nomes dos pobos e das rúas das vilas e cidades, eliminouse dos medios de comunicación, dos escritos públicos, etc, etc.
Cando este xenocidio da nosa lingua tíñase consumado, en gran medida, chegou a fin da ditadura, e aínda que os poderes públicos se democratizaron e permitiron o seu uso, os poderes económicos: empresas e bancos, medios de comunicación, poder xudicial, igrexa, exército, e por riba de todo as modernas redes de comunicación, fixeron e fan todo o posible, agás algunha excepción, por eliminar o noso idioma.
A isto hai que engadir a nefasta actuación dalgúns personaxes como Paco Vázquez, a presidenta de Galicia Bilingüe, Caballero, etc e algúns alcaldes que fixeron e fan todo o posible por excluír o galego da vida normal e incluso se permiten dar leccións de liberdade no uso dos idiomas, cando un ten tódalas vantaxes e apoios institucionais e o outro sufriu un exterminio que case o fai desaparecer. E como se a un negro lle falamos de liberdade e non eliminamos as leis e as causas que permiten o escravismo.
É certo que os partidos e sindicatos nacionalistas, algúns persoeiros destacados, asociacións como a Mesa de N. L., a Asociación de funcionarios para a N. L., a Asociación de escritores en Lingua Galega, etc, fan un traballo destacado na defensa da nosa lingua, sentindo non poder dicir exactamente o mesmo da Real Academia Galega, que aínda tendo no 1º punto dos seus estatutos, como función: a defensa e promoción do idioma galego, fai un traballo nese aspecto bastante desapercibido.
E xa non digamos a actitude da actual Xunta, que rompendo un pequeniño consenso que viña dende a época do Sr. Fraga, permitiuse aprobar un decreto do plurilingüismo, no que se pretende equiparar no ensino o galego co inglés, reducindo a un 33% o seu uso, e non permitindo dar clases de matemáticas e ciencias en galego, ademáis de non fomentalo na educación infantil, o que permite que en moitas destas escolas, que son o primeiro contacto dos nenos co ensino, o noso idioma non exista. Incluso na Xunta do Sr. Fraga –que non era nada proclive ó galego–, había axudas para as empresas que puxeran os seus rótulos, impresos e máis documentación en galego ou axudábanlle ós medios de comunicación a que o utilizasen.
Os inimigos do galego incluso chegan a mentir descaradamente, cando din que apoiar o galego en tódolos eidos, é unha imposición. Imposición é o que se fixo e se fai co castelán, exemplos: non existe ningún xornal escrito en galego, para unha Radio e TV que se fai na nosa fala, existen centos en castelán, en internet e na telefonía practicamente o galego non existe, etc, incluso nalgunhas empresas se impide ou discrimina ós que o usan.
De todas as maneiras temos que ser optimistas, aínda que para amañar esta desfeita só cabe repoñer o galego en todos os lugares onde foi desprazado, e isto pódese facer con leis, con medidas de persuasión e axudas de todo tipo, como cando se trata de restaurar un monumento do noso patrimonio, e a nosa lingua é o mais importante de Galicia, e hai que facelo sen animadversión contra o castelán, nin calquera outro idioma.
E non é tan difícil, o hebreo era xa unha lingua morta hai poucos anos, e entre todos fixeron que sexa a lingua oficial de Israel e que a falen e usen, hoxe, o 95 % do país. Iso si, faría falla principalmente, un goberno que de verdade, lle tivera amor a este país. Para empezar, que teñamos un bo Día das Letras Galegas!
Comentarios (0) - Categoría: Opinión - Publicado o 28-05-2015 10:03
# Ligazón permanente a este artigo
Xoán Antón Pérez Lema: Lingua e sentidiño común
Sermos Galiza



No sentimento xeralizado dunha ampla maioría o galego é unha lingua sentida como propria e aprezada como parte do legado trasmitido polos nosos devanceiros (como dicía Celso Emilio Ferreiro polos “abós que temos mortos”). Algúns quererán moito máis pulo normalizador e outros seica non perceban tan urxente unha actuación política decidida. Mais só unha moi pequena minoría olla ao galego como algo alleo, inconveniente ou, máis aínda, rexeitan a nosa lingua.

Xa que logo, habería existir un ambiente axeitado para acadar un amplo acordo sobre as políticas públicas a desenvolver a respecto do galego, como existe en Quebec ou en Catalunya. Mais, para a nosa desgraza, Feijoo decidiu introducir o galego na liorta partidista por unha presa de votos, cando non existía problema ningún. E, xa no Goberno, aprobou un Decreto de ensino que supuxo o práctico veto para o galego na aprendizaxe das Ciencias e na Educación infantil, mesmo fronte porcentaxes moi amplos de pais e nais das cidades que queren galego para os seus fillos na escola infantil e non o atopan.

Os sinais de alarma están a chegar ao conxunto da sociedade galega, cunha xuventude que abandona o uso da nosa lingua malia querela e valorala. Velaí que cumpra o meirainde consenso para arrincarmos o galego da loita partidaria e aprobarmos unha normativa de ensino baseada nunha inmersión tranquila que garanta que o alunado saia do ensino obrigatorio cun nível oral e lectoescrito abondo para manexar a lingua como propia.

Ademáis, cumpriría afortalar este consenso na sociedade civil para dinamizar o galego da mán dos axentes sociais, nomeadamente nos ámbitos da sanidade, da empresa, da administración de xustiza e na publicidade. E, sen entrarmos a curto prazo en lameiras normativas, usar da Iniciativa Lexislativa Popular “Valentín Paz Andrade”, de unánime aprobación parlamentaria, para dar nunha xeración ese grande achegamento ao mundo da lusofonía que partillan máis de 260 millóns de persoas e que supón, ao tempo, tantas posibilidades de negocio.

O galego non é un problema. É un sinal de identidade que vai no noso ADN que nos permite contar o relato do mundo cos nosos ollos e que nos fai máis cultos e atractivos, ademáis de nos abrir portas.
Comentarios (0) - Categoría: Opinión - Publicado o 18-05-2015 21:19
# Ligazón permanente a este artigo
Henrique Monteagudo: “A solución ao conflito lingüístico pasa por un pacto político”
Henrique Monteagudo, secretario da RAG, ten moi claros os principais problemas que aguilloan á lingua galega. Nesta entrevista fala da súa situación e tamén dun Filgueira Valverde que “prestou servizos moi relevantes á cultura galega".

Por Galicia Confidencial | Compostela | 17/05/2015 | Actualizada ás 08:00


“Seguramente a solución para este conflito viría dun pacto político, pero ese pacto debe estar protagonizado polos partidos e debe ser forxado no Parlamento”. Con contundencia manifesta Monteagudo a solución para un galego que é utilizado como dardo político.

Unha situación que se agudiza no 2007, cando “tanto os poderes de ‘Madrid’ como certos sectores das elites económicas e sociais de Galicia decidiron rachar ese consenso e emprenderon unha ofensiva para conseguir a marxinalización progresiva dos idiomas periféricos”. A isto tamén axuda a estratexia “suicida” dalgúns grupos nacionalistas de “avivamento do conflito lingüístico”. Nesta situación, o decreto do plurilingüismo vixente, segundo Monteagudo, “é contraproducente, inxusto e nocivo para o galego”.

Sobre a figura de Xosé Filgueira Valverde, o secretario da RAG destaca que “non é de recibo” o boicot que lle fan algúns sectores. “É unha condena sen matices do personaxe, unha actitude que revela un sectarismo incompatible cunha cultura normal”.

Neste sentido, destaca que a RAG, dentro dun criterio amplo, sempre “tendeu a escoller máis ben autores con inclinacións galeguistas e progresistas” e lamenta que haxa un sector que non entenda a escolla deste ano, ou a que no seu día se fixo de Ramón Piñeiro.

Un Día das Letras Galegas movido. Hai partidos e asociacións que están boicoteando abertamente os actos de Filgueira Valverde. Por que cres que hai este rexeitamento?
Persoalmente, entendo que determinados aspectos da traxectoria de Filgueira Valverde non sexan especialmente simpáticos, malia que sen dúbida prestou servizos de senlleira relevancia á cultura galega. Poderíase agardar que a súa conmemoración propiciase un debate intelectual de certa altura sobre as relacións entre certos sectores desta cultura e determinados sectores do franquismo –máis complexas do que semella a primeira vista–, aínda que igual isto é pedir de máis. O que non é de recibo é unha condena sen matices do personaxe, unha actitude que revela un sectarismo incompatible cunha cultura normal (e por tanto, plural) e que, ao meu parecer, revela escasa intelixencia política .

E cres que ten que ver coa proximidade das eleccións?
Coas eleccións? Non especialmente. Pensando en positivo, podería ter que ver co saudable reverdecemento da memoria histórica e coa crecente repugnancia ante os réximes ditatoriais, sobre todo por parte da xente nova. Sendo realista, pode estar máis relacionado coa fonda crise (política, social, cultural e nacional) que estamos atravesando, a conseguinte crispación ambiental e o desnorteamento progresivo de determinados sectores da política galega, que os leva a adoptar actitudes incomprensibles.

Entre os argumentos dos detractores está o seu pasado franquista. Ata que punto inflúe a política a hora de elixir a un homenaxeado das Letras galegas?
No que atinxe ao franquismo, xa respondín. Canto ao segundo, nada ou case nada. E nese case nada, eu diría que a RAG, dentro dun criterio amplo, tendeu a escoller máis ben autores con inclinacións galeguistas e progresistas, o cal responde á propia lóxica das cousas: a historia da nosa cultura é como é, e está bastante fielmente reflectida na composición da Academia . Foi basicamente a mesma Academia a que escolleu a Ramón Piñeiro –obxecto noi seu día dun boicoteo talvez máis discreto pero igualmente implacable-, Uxío Novoneyra, Lois Pereiro, Valentín Paz Andrade, Roberto Vidal Bolaño ou Xosé Filgueira. Como se bota de ver, un abano moi amplo e variado. Estaremos pendentes do que acontece cando volva elixir algunha figura próxima aos sectores que agora se mostran tan críticos.

E cres que habería a mesma reacción se o homenaxeado fora militante ou dirixente dun partido nacionalista ou da estrema esquerda?
É obvio que houbo escollas para as Letras Galegas que non eran cómodas para os sectores máis conservadores do país, e isto non necesariamente pola súa marcada definición política ou ideolóxica, senón tamén polos seus estilos de vida ou mesmo por razóns estéticas. En todo caso, todas foron aceptadas sen demasiados espaventos. Unha cultura grande esixe unha visión ampla, unha actitude tolerante, unha mentalidade flexible, afastada de todo partidismo. Nas súas escollas para o Día das Letras, este ano e os anteriores, a Academia manexou e manexa exclusivamente criterios culturais e literarios. E, por suposto, sempre actuou e actúa con total e irrestrita independencia.

Outro dos argumentos dos críticos é que a candidatura de Filgueira se impuxo só por un voto a de Carballo Calero e hai quen non quere homenaxes ao reintegracionismo
Esa información sobre as votacións é totalmente inexacta. Que a posición de don Ricardo Carballo como abandeirado do reintegracionismo non concita amplas simpatías na Academia parece obvio. Que o mellor camiño para conseguir que un día sexa designado para as Letras non é o que segue parte dos seus propugnadores eméllame evidente: sospeito que presionar con ostentación ou atacar virulentamente a RAG non axuda. Sempre tiven a impresión de que a venerable figura de Carballo arriscaba a devecer conforme algúns dos seus presuntos herdeiros se empeñaban en convertela en estandarte faccional. Como antigo alumno seu, gustaríame que se lle dedicase un Día das Letras Galegas para podermos recoñecer na súa xusta medida as súas variadas achegas en diferentes eidos –por caso, os valiosísimos estudos de historia literaria. Teño a convicción de que da análise obxectiva da súa traxectoria poría en evidencia que durante unha parte substancial desta foi o filólogo de Galaxia, parte integrante do seu núcleo duro, e que o apoio deste foi decisivo para a súa carreira universitaria como primeiro profesor de lingua e literatura galegas. Evidentemente, sen esquecer a importancia da súa traxectoria anterior a 1936 e sen silenciar o seu posterior posicionamento reintegracionista, que é un capítulo non menor do seu currículum intelectual.

En todo caso estas liortas non coidas que afectan á lingua e a imaxe do galego? Pregúntocho porque dá a sensación de que os 17 de maio están perdendo esa imaxe de unidade e de defensa da lingua que tiñan hai uns anos
Desque eu teño acordo, a cuestión da lingua nunca deixou de ser obxecto de debate. Certo que no período autonómico a tendencia se encamiñou cara a un certo consenso, fundando en que dunha banda, as institucións galegas, gobernadas maiormente polo Partido Popular, tomaban medidas a prol do idioma (que a moitos parecían tardías, insuficientes e carentes de pulo, pero en todo caso ían en senso progresivo) e doutra banda, o groso dos sectores pro-galeguistas (fundamentalmente, do nacionalismo, en lento pero imparable ascenso social e político) matizaban ou abandonaban discursos radicais que se elaboraran en tempos heroicos no marco da estratexia de agudizacion do ‘conflito lingüístico’.

Pola contra, desde 2007 para acó, tanto os poderes de ‘Madrid’ como certos sectores das elites económicas e sociais de Galicia decidiron rachar ese consenso e emprenderon unha ofensiva para conseguir a marxinalización progresiva dos idiomas periféricos (asociados aos diabólicos ‘nacionalismos’), mentres que os devanditos sectores pro-galego se revelaron incapaces de articular unha resposta eficaz. Pola contra, unha parte non pequena do nacionalismo se deixa tentar pola tentación de resucitar vellas esencias, recuperar antigas pulsións exclusivistas e reactivar a caduca estratexia de avivamento do conflito. Nas devanditas condicións é moi difícil reconstruír un consenso social amplo, de mínimos, que dea “imaxe de unidade e defensa da lingua”.

Falando de lingua... Algunhas enquisas non deixan en moi bo lugar a situación do uso do noso idioma. Que hai que facer para mudar esta situación?
Remítome á Declaración institucional da RAG feita pública no pasado mes de xaneiro, que eu resumiría en tres liñas de forza: 1) incrementar o prestixio do idioma, 2) asegurar os medios de reprodución da comunidade lingüística e 3) dar prioridade á infancia e a mocidade. En primeiro lugar, cómpre recuperar o acordo das principais forzas políticas, retomando o impulso con políticas proactivas, pero, asemade, é fundamental outorgarlle máis protagonismo aos distintos axentes sociais, nomeadamente, ás empresas. En segundo lugar, a transmisión familiar da lingua debe ser estimulada asegurando a posición do galego no medio educativo, no ámbito laboral e nos distintos eidos da vida social, moi especialmente nos medios de comunicación. Finalmente, o establecemento dun modelo educativo favorable ao galego é imprescindible, pero non é suficiente. O decreto de plurilingüismo vixente é contraproducente, pero para que as xeracións novas empreguen o galego hai que ofrecerlles motivacións e ocasións para usalo: cómpre incrementar a oferta de recursos didácticos e de produtos audiosivuais e de actividades de lecer para ese público vencellados ás novas tecnoloxías. Sen esquecermos que as Universidades deben xogar un papel moito máis activo tanto na formación de profesionais competentes para desenvolver o seu traballo en galego como na investigación aplicada á súa normalización nos distintos ámbitos.

E non cres que decretos como o do plurilingüismo axudan, precisamente, a ocultar aínda máis o galego?
Veño expresando publicamente as miñas críticas a este decreto desde o ano 2009. Sen poñerme a soñar cun decreto ‘ideal’, sigo pensando que o Partido Popular tiña e ten a posibilidade de elaborar unha norma legal que dea unha (relativa) satisfacción ás súas bases urbanas menos receptivas cara ao galego e ao mesmo tempo que non penalice á poboación galego-falante, tanto das cidades coma das vilas e o rural. Se non o fai é por razóns de ideoloxía e de táctica política, isto é, porque lle pesan os prexuízos contra o galego e porque a súa dirección considera que lle beneficia manter viva esta polémica. Tamén me consta que hai un sector máis ou menos amplo do PP de Galicia que non comparte esa ideoloxía e que se sente desacougado con esa estratexia, pero os feitos son os que son.

A RAG decidiu ir ata as últimas consecuencias cos recursos, cres que terán efecto?
O certo é que a Academia topou cunha actitude inflexible na Xunta en relación ao decreto. Coido que na RAG pesa a consciencia do deber de esgotar todas as posibilidades xurídicas, por coherencia institucional e por responsabilidade histórica. Por non entrar en miúnzas, limítome a salientar dous feitos innegables, digan os maxistrados o que dixeren: primeiro, o Decreto contravén a Carta Europea de Linguas Rexionais e Minoritarias e segundo, esta Carta obriga á Xunta de Galicia.

Lembremos que, no tocante aos niveis educativos non universitarios, a Carta daba aos estados asinantes a posibilidade de comprometérense cunha opción mínima (ofrecer unha parte da educación na lingua minoritaria ás familias que o desexaren), unha opción intermedia (ofrecer “unha parte substancial” da educación na lingua minoritaria) ou unha opción máxima (prever a oferta dunha liña educativa integramente na lingua minoritaria). Pois ben, o Reino de España elixiu voluntariamente a opción máxima. O goberno de Felipe González subscribiu a Carta en 1991 neses termos e o Parlamento español (gobernando Aznar con maioría absoluta do PP) ratificouna en 2001; pero todos sabemos que en Galicia non se cumpriu xamais. Tanto é así, que os sucesivos informes da Comisión de expertos encargada de avaliar o cumprimento da Carta veñen denunciando reiteradamente a súa flagrante violación. A que conclusión temos que chegar? Que as normas legais que nos amparan aos cidadáns e cidadás galegofalantes son papel mollado?

A solución semella que pasa por un pacto político. Hai posibilidades de chegar a ese acordo ao que se chegou coa Lei de Normalización?
Seguramente a solución para este conflito viría dun pacto político, pero ese pacto debe estar protagonizado polos partidos e debe ser forxado no Parlamento. Mentres as principais forzas, comezando pola maioritaria, continúen tensando a corda da polarización e considerando o idioma como pasto de tirapuxas partidarias, as circunstancias non serán as máis propicias. A Academia niso pouco pode facer; só pode reclamar a todos –moi especialmente a quen ten a responsabilidade de gobernar– altura de miras nun asunto cardinal, estratéxico para o país, e ofrecer a súa colaboración técnica como entidade competente neste asunto. Así o fixo reiteradamente e así, sen dúbida, o seguirá facendo, coa mellor das vontades, na medida das súas posibilidades e sempre que sexa requirida para facelo.

Unha recomendación para este 17?
Ler Quintana viva, recolla de pequenas e gorentosas prosas de Filgueira, e mais a súa Biografía intelectual, que acaba de publicar Xesús Alonso Montero. E lembrar que hai que defender e usar o idioma todos os días do ano.
Comentarios (0) - Categoría: Opinión - Publicado o 18-05-2015 09:55
# Ligazón permanente a este artigo
Luz Cures: Etiquetaxe
Filóloga e profesora. Gañadora do XI Premio a artigos xornalísticos de lingua Concello de Carballo

Sermos Galiza


O día que me volvín falante consciente non calculei que iso implicaría converterme en materia susceptible de etiquetaxe variada: catalogadora, simplificadora, descritiva pero, sobre todo, prexuizosa. [galegofalante]

Pola lingua que usaba supúxoseme unha orixe, unha filiación política e unha forma de ver a vida estereotipada. [nacionalista]

O dano que causan as etiquetas baseadas en prexuízos sófrese en moi variados ámbitos e todas mancan dun xeito ou doutro. [minusválido, feminazi, maricalla]

A min foi así como empezou a doerme a cuestión da lingua, sentíndome etiquetada.

A primeira vez que alguén me preguntou por que falaba galego, tras a miña estupefacción pola agresión á intimidade, respondín dando razóns polo miúdo. [prepotencia, intimidación]

E continuei dándoas ata que me decatei de que nunha cuestión en que entran en xogo os prexuízos é moi difícil non ter que estar a rebater falacias de maneira infrutuosa.

Os prexuízos non son racionais, polo que non se dan eliminado axiña, precísase de moito máis ca un argumentario intelixente e cómpre moito traballo de fondo para erradicalos, de aí a tan necesaria a implicación de moitos e moi variados ámbitos.

Cal pode ser o motivo de que calquera persoa racional saiba apreciar que os coñecementos suman, que dominar unha lingua é unha riqueza, e que esta non é un ser vivo que vai facendo o mal por aí… e, con todo, se constate tanta acritude cara á lingua? Como é que conseguen callar eses discursos da imposición? [bilingüismo harmónico, trilingüismo, imposición]

Nunha ocasión, unha alumna moi creativa confesoume que eu non lle resultaba nada gailana. Os gailáns son os pailáns que por riba falan galego. [neoloxismo, gailán]

As etiquetas sempre nos andan roldando aos galegofalantes. Hai por aí unha clasificación popular que acollín con humor, inda que sexa triste, que divide os falantes en paleos (de lingua materna) –entre os que se encontran os que mamaron a lingua pero que a usan de xeito diglósico, e os conscientes–; e os neos (de lingua aprendida) –nos que están os obrigados (radio, televisión, política…), que non o usan na vida cotiá nin se preocupan por un mínimo de rigor –os nonai, os choxuro e os ieu– e os neos combativos. [paleofalantes, neofalantes]

"Como é que conseguen callar eses discursos da imposición? [bilingüismo harmónico, trilingüismo, imposición]"

Os paleos conscientes e os neos combativos normalmente son os que máis reivindican os seus dereitos e os que aspiran a unha vida normalizada. [*repunantes]

Coa ampliación da familia decateime de que tamén acaba sendo materna a lingua da escola infantil, dos iguais, da veciñanza… Agora, ás veces cando as fillas me falan penso en como se debían sentir os emigrantes dos oitenta nesas pobres conversas interxeracionais en lingua estranxeira. [lingua materna, diglosia]

No meu caso a comunicación é efectiva, obviamente, pero non afectiva. E con isto gañei outras etiquetas. [radical, intolerante]

Mais inda con todo, o meu discurso cotián é positivo e traballo arreo para esborranchar etiquetas. Cada persoa que reflexiona sobre a súa actitude cara á lingua grazas aos meus esforzos é forza que sumo.

Ao final daquel curso a palabra gailana desapareceu do idiolecto do grupo e a min deume azos para seguir traballando por unha situación en que elixir vida en galego non teña que doer. [etiqueta, prexuízo, daniño]
Comentarios (0) - Categoría: Opinión - Publicado o 18-05-2015 09:51
# Ligazón permanente a este artigo
Xosé González: Galego con leite
O Foro E. Peinador vén pregoando dende hai anos a necesidade reformular a celebración do Día das Letras Galegas; mesmo lle propuxemos o ano pasado á Real Academia Galega que dedicase un mes das letras ao empresario, mecenas e filántropo galeguista, Enrique Peinador Lines do que se cumpre o próximo día 20 de xuño o 75º cabodano do seu pasamento; ou ao investigador e tamén empresario de minas, Isidro Parga Pondal a quen Foro Peinador lle dedicou o ano pasado o Día da Galeguidade Empresarial. Ambos os dous con perfís de galeguistas ben definidos.

Por Xosé Glez. | Redondela | 13/05/2015


Desde o ano 1963 vénse celebrando o Día das Letras Galegas dedicado á exaltación da obra de autores que cultivaron os xéneros litearios. Labor encomiable e que chegou a ter momentos de gran participación, sobre todo nos centros escolares, complementada co activismo cultural dos movementos asociativos, cando estes tiñan moita máis vida ca hoxe. Porén dun tempo para acó foi minguando a forza que noutrora tiveran as celebracións.

A creación literaria é unha mínima parte da nosa cultura.Únaselle a esta apreciación incuestionable a crise editorial e os índices de lectura que son moi baixos, sobre todo na poboación adulta. Hai, pois, que reformular o enfoque da celebración desta xornada que ten que proxectarse a todos os sectores sociais sen ningunha exclusión, superando as rotinarias programacións. Non abonda co ámbito educativo. A proposta que nós facemos é transversal, incorporando a franxas da sociedade tradicionalmente indiferentes á restauración dos nosos elementos identitarios, incorporando a un maior número de empresas; empresas que teñen a posibilidade de trasladar esta mensaxe regaleguizadora aos seus traballores e traballadoras e consumidores en xeral.

Neste empeño hai que situar a receptividade da Cooperativa Feiraco, que vén de colocar no mercado un millón de envases de leite etiquetados en galego co engadido dunha caricatura de Filgueira Valverde e un breve texto da súa autoría. Un exemplo dedgaleguismo empresarial que fará posible que en milleiros de fogares galegos empecen a familarizarse co noso patrimonio cultural e lingüístico. Se hai vontade política e imaxinación para argallar estratexias de comunicación novidosas, a Real Academia Galega e o Goberno galego deberán reorientar a próxima celebración do Día das Letras, elixindo un persoeiro coas características propostas polo Foro Peinador, facendo posible o comezo dunha nova xeira de miras máis amplas e participativas.

Procurar novos mensaxeiros e escenarios para que a convocatoria celebración dunha data tan importante no calendario festivo galego se revitalice con novos protagonistas. Vivimos tempos de grandes mudanzas que tamén afectan á lingua galega. Seguir programando a celebración fundamentalmente para os escolares é choer o discurso nunha parte da sociedade. As rotinas non son boas conselleiras para seguirmos acadandos máis receptores e novos escenarios.Se queremos avanzar hai que virar en redondo.
Xosé Glez.
Comentarios (0) - Categoría: Opinión - Publicado o 18-05-2015 09:45
# Ligazón permanente a este artigo
Caderno da Coordenadora de Equipas de Normalización Lingüística de Ferrolterra








clocks for websitecontadores web


anuncia o portal na túa web




O meu perfil
cequipnormalizacion@gmail.com
 CATEGORÍAS
 FOTOBLOGOTECA
 RECOMENDADOS
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES

© by Abertal