Coordenadora de Equipas de Normalización Lingüística de Ferrolterra


Fernando Ramallo: “Non se pode pensar no futuro do galego sen os neofalantes”
O neofalantismo xurdiu, principalmente, nos anos oitenta e hoxe é xa unha variante e unha opción lingüística emerxente que, ás veces, entra en conflito co falante tradicional. E cun galego que corre moitos riscos, o futuro da lingua ten que contar cos neofalantes. Iso é o que opina nesta entrevista o profesor da Universidade de Vigo e especialista neste eido, Fernando Ramallo.

Por Xurxo Salgado - Galicia Confidencial | Vigo | 22/04/2015


Fernando Ramallo é, probablemente, o maior especialista galego en neofalantes. É profesor de Lingüistica na Universidade de Vigo e investigador en sociolingüistica, políticas lingüisticas e discursos analíticos e métodos de investigación lingüística. É membro do Comité de Expertos do Consello de Europa que se encarga de velar pola Carta Europea das Linguas Minoritarias.

Esta semana coordina en Vigo varias sesións de traballo e mesas redondas sobre o “Neofalante nunha Europa multilingüe: oportunidades e desafíos”, na que participan preto de 55 expertos europeos.

Cal é o obxectivo desta xuntanza?
Somos unha rede europea que financia a UE a través do proxecto COST. Trátase de crear redes que traballen durante anos para identificar problemas, temáticas relevantes da investigación en Europa, de todas os campos. O obxectivo desta rede, que se reúne dúas-tres veces ao ano, é poñer sobre a mesa os traballos dos seis 'working groups'. Estes días en Vigo analizaremos os avances de cada grupo. Non é un congreso, aínda que como organizador local que son pois organicei dúas mesas redondas, unha sobre neosignantes e outra sobre neofalantes en Galicia.

Entón, cales son os fins desta rede?
Uns máis académicos e teñen que ver coas linguas minoritarias, inmigrantes e traballadores transnacionais. Tratamos de identificar temáticas relevantes sobre estas tres perspectivas. Por iso, cando falamos de nefofalante falamos de cousas moi diferentes porque non é un mesmo un neofalante en Galicia que un en Euskadi. E nisto hai moitas posicións complementarias sobre o que entendemos por neofalante dentro da propia rede. A outra finalidade é levar a cabo unha análise comparativa de perfil de neofalantes tanto dentro das tres perspectivas anteriores como entre elas para tratar de identificar temáticas e marcos teóricos comúns. E logo, pois tamén producir publicacións e promover proxectos de investigación.

Falemos do fenómeno dos neofalantes, agora tan en auxe. Que supón en Galicia como materia de estudo?
Pois traballar cun perfil en si moi complexo e localizado en espazos urbanos. É moi diverso porque hai moita xente que leva sendo moitos anos neofalante e outros, desde hai pouco. E hai perfís; os que abandonan radicalmente o español e os que o seguen usando. E hai unha posición de cambio e crítica coa política lingüística. E falo dunha posición histórica. Asumen un rol de defensores da lingua. Por outro lado hai unha diversidade no dominio das competencias lingüísticas. Uns coidan moito a lingua e outros pois son máis despreocupados pero no fondo, a medida que a conversión se consolida e xa se consideran neofalantes plenos, pois hai un coidado máis da lingua. E non se pode dicir que todos os neofalantes son castelanizantes. Hai de todo. Hai xente que se esmera moito e coida moito a lingua porque toma unha posición consciente da situación do galego. E isto nos pasou a todos os neofalantes que comezamos cun galego pésimo e logo pois nos esmeramos. Pero a sociedade é complexa e o neofalantismo pois tamén. Hai perfís moi diferentes.

E fóra, como se ve este fenómeno noutros lugares?
A peculiaridade galega só se dá aquí. En Cataluña, por exemplo é diferente. Aquí a inmigración é escasa e o neofalante é galego. Unha persoa que decide abandonar o español como lingua principal e colle o galego. Este abandono do español é estraño para unha persoa de fóra e non se entende moi ben. E agora é moi habitual que unha persoa fale en español e outro en galego e non hai problema e isto hai vinte ou trinta anos non pasaba porque era o galego o que se tiña que acomodar ao español. E agora dous falantes poden comunicarse e ser monolingües en español e en galego sen distorsión lingüística. Tamén hai outros perfís de neofalantes, relacionados con ámbitos concretos.... o que o fala coa familia, no traballo ou cos amigos. Isto son usos selectivos da lingua.


En todo caso, hai unha diferencias entre os falantes, digamos tradicionais, e os neofalantes. Supón isto unha perda de identidade?
Somos conscientes de que o galego tradicional está en decadencia xa que a transmisión interxeneracional debilitouse moito nas últimas décadas e xa supera os 100 anos. Pero acentuouse nas últimas épocas. Pero hai que distinguir. Os falantes tradicionais manteñen unha tensión coas variedades dos neofalantes. Dinnos que falamos como os da tele e teñen logo pouco aprecio polas súas propias variantes. E o neofalante tamén ten os seus propios conflitos internos porque non entenden ese rexeitamento e tamén porque están permanentemente buscando o seu espazo. Hai un problema de lexitimación, de recoñecemento social e que as políticas lingüísticas apenas tiveron en conta aos neofalantes e, por iso, é un esforzo da propia persoa por abandonar o español e pasarse ao galego. O neofalantismo xorde nos oitenta e é xa unha variante emerxente. Así que veremos a súa evolución e como axuda a manter o galego do futuro porque a transmisión do galego tamén se está perdendo. O futuro da lingua ten que contar cos neofalantes. Non se pode pensar o futuro do galego sen os neofalantes, aínda que é certo de que hai certos temores elitistas, desde certos organismos académicos, que falan de que se trata dun galego deturpado. Pero se somos moi esixentes pois igual podemos provocar reparos aos que ven no neofalantismo unha forma de defender a nosa lingua e a nosa cultura.

Ante aludías ao plurilingüismo. Cres que o decreto do Pluriliongüismo aprobado polo Goberno Feijóo afecta tamén aos neofalantes?
Está afectando a varias cuestións. No tema do neofalantismo, ao baixar a presenza do galego na educación, fai que haxa máis xente que se pode sentir desmotivada. Pero tamén é certo que hai quen chega ao galego ao darse de conta de que a Administración non está facendo moito pola defensa da lingua.

Habitualmente identificase aos neofalantes como activistas políticos, principalmente, no mundo do nacionalismo. É isto certo?
Hai un perfil claro de neofalantes que son nacionalistas, pero hai tamén outra tipoloxía. Houbo unha época na que o neofalante non tiña preocupación pola política e outra na que era un suxeito moi politizado. Moitos neofalantes, cando falamos con eles, pois tamén rexeitan que lle asignen un valor político que din que non é real. Tampouco lles gusta que digan que son nacionalista por falar en galego. Cando se fan neofalantes toman conciencia do que é a súa lingua, aínda que voten ao PPdeG. Pero non creo que haxa unha maioría de nefoalantes que poidan ser activistas políticos do nacionalismo neofalante.

Neste eido tamén é moi importante o papel dos medios en galego. E, nun país coma o noso, onde case non existen, aínda máis. Cal cres que debe de ser a súa función?.
Pois é capital na dignificación do valor social e recuperación da lingua. Cada vez se lé menos e cada vez os medios de comunicación tradicional teñen menos visitas. Pero teñen unha función social fundamental. Cantos menos medios en galego, peor, xa que afecta seriamente ao enriquecemento e mantemento da lingua e, tamén, á pluralidade informativa.

Ti es tamén membro do Comité de Expertos do Consello de Europa que se encarga de velar pola Carta Europea das Linguas Minoritarias. Como está a situación actual das linguas minoritarias en España?
Pois o Comité de Expertos acaba de aprobar o informe hai tres semanas e en breve lle chegará ao Goberno para facer alegacións.

Pero haberá algo que me poidas adiantar?
Pois o informe diferencia claramente a situación das linguas oficias e non oficiais e dentro das oficiais tamén hai diversidades. Máis ou menos o informe é parecido ao do ano anterior e as comunidades que máis recoñecemento teñen son Euskadi e Cataluña e as outras pois teñen dificultades que teñen que abordar. O informe é confidencial e non podo avanzar moito. Logo hai tamén un campo para as linguas sen recoñecemento. Aínda que o informe non cambie con respecto a outros anos, e iso a pesar de que España firmou o nivel máximo desta carta, o caso é que ten que cumprir coas esixencias destes informes particularmente no ensino, medios e xustiza. E por iso cremos que se debe facer máis por parte das administracións nestes campos.

E como está a situación no resto da UE?
Pois hai lugares que nivel de esixencia son moi baixos. España asinou para a Educación niveis moi altos e isto indica que na educación básica ten que haber inmersión lingüística en linguas minoritarias, independentemente, da elección dos pais. Noutros lugares de Europa pois é diferente. Nalgúns puntos os niveis de esixencia son como os de España e noutras aínda peor. Pero noutros puntos de Europa a cuestión lingüística está moi territorializada e e moi fácil de actuar.

Entón, cúmprense ou non as vosas recomendacións?
Nós non somos policía. Nós recomendamos pero son os estados os que teñen que cumprir os seus compromisos. En todo caso, outros estados tamén lle poden esixir a España que cumpra eses compromisos.
Comentarios (0) - Categoría: Opinión - Publicado o 23-04-2015 08:59
# Ligazón permanente a este artigo
Ângelo Cristóvão: Lei Paz-Andrade, tudo por fazer
José Ângelo Cristóvão Angueira (Santiago de Compostela, 1965), licenciado em Psicologia pela Universidade de Santiago, especializou-se em Psicologia Social. É empresário (faz parte da Junta Diretiva da Associação de Empresários de Padrão) e atualmente preside a Associação Cultural Pró AGLP. Também é académico e secretário secretário da Academia Galega da Língua Portuguesa desde a sua fundação (2008).
UM ANO DA ENTRADA EM VIGOR DA LEI PAZ-ANDRADE

É o momento de expor alguns interrogantes, advertir alguns pontos fracos que dificultam a sua aplicação, e indicar algumas linhas de atuação que julgamos necessárias


PGL.gal - Por Ângelo Cristóvão a 9 de abril de 2015


Costumamos ver em artigos de diversos autores a reivindicação do galego como “lingua propria” conforme é indicado no “Estatuto de Autonomía para Galicia”. Caberia perguntar-se o que isto acarreta em termos semânticos e políticos. Poderia pensar-se que reclamar a qualidade de “próprio” assegura uma espécie de privilégio ou condição melhor em relação ao castelhano. Porém é o contrário, porque neste caso a reivindicação do próprio é sinónimo de especial ou particular, e acarreta a necessidade de outra língua, comum ou nacional, a castelhana, o que assinala já no texto legal uma desigualdade hierárquica, garantindo a superioridade legal da outra língua.

Sirva isto como exemplo de alguns lugares-comuns convertidos em pretensas qualidades que, com frequência, vemos atribuir ao galego como língua, caraterísticas que parecem ser especiais ou exclusivas como a “autenticidade”, “identidade”, “originalidade” ou “diferenciação” o que, por razões não especificadas, parece excluir ou rejeitar outras qualidades imprescindíveis para o normal desenvolvimento das denominadas “línguas modernas”, como a de se converter em instrumento de comunicação eficaz. Alguns chamariam a isto “sentido de utilidade”.

Não é preciso ir muito longe para perceber esta carência. Basta ler os discursos institucionais sobre o galego produzidos nas últimas quatro décadas, ou dar uma vista de olhos aos manuais escolares de uso obrigatório nos centros escolares da Comunidade Autónoma Galega. Os alunos conhecem argumentos étnicos, históricos ou filológicos do “por que” falar galego. Porém carecem em geral de discurso ou motivos do “para que”. Precisamente com o intuito de desenvolver o sentido instrumental, comunicativo do galego, promovemos em 2012 a Iniciativa Legislativa Popular que conduziu à aprovação da «Lei Paz-Andrade para o Aproveitamento da Língua Portuguesa e Vínculos com a Lusofonia».

A ILP foi promovida por pessoas e associações culturais do Movimento Lusófono Galego.
As mesmas que foram excluídas dos âmbitos oficiais e para-institucionais durante as últimas décadas.

Cabe advertir, especialmente aos leitores pouco informados, que a ILP foi promovida por pessoas e associações culturais do Movimento Lusófono Galego. As mesmas que foram excluídas dos âmbitos oficiais e para-institucionais durante as últimas décadas. Entidades que desenvolveram um trabalho continuado criando relações sociais no interior e o exterior da Galiza, constituindo e um tecido cultural e cívico sem o qual seria impossível a aprovação da Lei Paz-Andrade pela unanimidade dos deputados do Parlamento Galego.

Também foi dito publicamente que a lei, em vigor desde o dia 9 de abril 2014, precisou de vários meses de diálogo para chegar ao acordo entre os grupos políticos do parlamento autónomo. Ficou patente que os promotores fomos agentes ativos e necessários neste consenso, tendo muito em conta as opiniões de sectores contrários à ideia de lusofonia galega, exprimidas por várias pessoas qualificadas em outubro de 2013 em reunião presencial, por forma a integrar o maior número de vontades neste projeto comum.

Agindo desta forma, as pessoas que negociamos a lei em nome dos 17.000 assinantes da ILP Valentim Paz-Andrade, confiávamos em que a dinâmica do diálogo iria minimizar as possibilidades de atuações unilaterais de um ou outro lado, que pudessem pôr em risco este consenso, inédito na legislatura atual e infrequente em toda a história recente do autogoverno da Galiza. Um acordo que, visto de uma perspetiva mais ampla, abria expectativas para ultrapassar divisões e confrontos que vêm de longa data.

Posteriormente à aprovação do texto legal,
expusemos uma série de propostas articuladas
e justificadas para a sua implementação
no terreno do ensino, a comunicação social
e as relações internacionais

Na sequência desta lógica e com a previsão da sua aprovação no Parlamento, apresentamos, já em outubro de 2013, um Parecercontendo uma série de medidas concretas, detalhadas, para o desenvolvimento da futura Lei nas distintas áreas de aplicação. Posteriormente à aprovação do texto legal, em diversas reuniões com membros do Governo galego, expusemos uma série de propostas articuladas e justificadas para a sua implementação no terreno do ensino, a comunicação social e as relações internacionais. Foi precisamente neste último âmbito que a Academia Galega da Língua Portuguesa realizou as gestões para que o governo fosse convidado, pela primeira vez, a intervir numa Conferência da Comunidade de Países de Língua Portuguesa, concretizando-se em 9 de outubro de 2014, em Braga, com a presença de representantes de todos os países dessa organização internacional.

Chegados a este ponto, um ano após a aprovação da lei, cabe expor alguns interrogantes, advertir alguns pontos fracos que dificultam a sua aplicação, e indicar algumas linhas de atuação que julgamos necessárias.

Em primeiro lugar, é evidente que a credibilidade da lei, a do governo que a tem de aplicar, e a das instituições que pretendem participar ou beneficiar desta linha de trabalho, é proporcional à sua implicação em ações práticas. As declarações de intenções são credíveis na proporção em que passam do papel à realidade quotidiana.

Em segundo lugar, a ninguém surpreende que instituições promotoras de um galego concebido como língua divergente do português não tenham feito referências públicas à Lei Paz-Andrade, provavelmente porque se trata de uma “língua estrangeira”. Por isso resulta curioso receber notícia dos esforços de alguns por impedir a sua aplicação, como se o acesso dos cidadãos ao conhecimento da língua portuguesa, mesmo com o seu caráter voluntário, pudesse ter algum efeito sobre a fé no galego como língua independente.

Conhecida esta situação cabe perguntar-se publicamente se o interesse geral do país, representado pelos deputados do Parlamento e o governo eleito, deve submeter-se ao escrutínio de um grupo de filólogos que não estão de acordo com a referida lei, e levam um ano a boicotá-la. Cabe questionar se o currículo mais ou menos abundante de um grupo de professores universitários vale mais, ou pesa mais, que todos os votos recebidos pelos deputados que aprovaram o texto legal por unanimidade em março de 2014. Já o dizia Eça de Queirós n’A Catástrofe: Já que não há pátria, há família.

Em terceiro lugar existe o risco, ou a tentação, de organismos oficiais usarem o cenário internacional como extensão da política interna, transladando a foros lusófonos alguns problemas e divisões da cultura galega. Dificilmente poderão resolver fora da Galiza o que não conseguiram solucionar dentro. Esta linha de atuação, de que temos visto algumas amostras, especialmente em Lisboa, só consegue pôr em risco o trabalho realizado até ao momento. Algumas pessoas não acabam de entender que é a Galiza quem quer integrar-se no espaço lusófono, e não ao contrário. Situa-se aqui um dos retos mais urgentes do que se poderia chamar a “posição institucional galega” no espaço da lusofonia: conseguir um entendimento entre as partes implicadas, criando o contexto para uma necessária fórmula de colaboração entre instituições públicas e privadas. Naturalmente isto não é possível enquanto a política linguística tiver como prioridade manter o “monopólio da verdade” e continuar a ignorar a lusofonia galega.

Intervenção de Valentín García Gómez na conferência 'Perspetivas da Língua Portuguesa'
Intervenção de Valentín García Gómez na conferência ‘Perspetivas da Língua Portuguesa’

Em quarto lugar, os organismos públicos têm uma responsabilidade na adaptação das suas políticas à lei Paz-Andrade. Um ano depois da sua entrada em vigor esta tarefa está inteiramente sem desenvolver. No âmbito económico não se observou nenhum esforço destacado, apesar de diversas oportunidades. A Galiza não participa, nem em qualidade de observadora, de nenhum dos foros económicos, desportivos, da comunicação social, das pescas, da agricultura, etc, do âmbito da Comunidade de Países de Língua Portuguesa. A Companhia de Rádio e Televisão da Galiza tem adotado alguma iniciativa com boa intenção, mas resulta completamente insuficiente em relação ao encomendado no texto da lei. As possibilidades de negócio que se abriram recentemente em países em desenvolvimento como Angola e Moçambique, principalmente, passam ao lado das políticas públicas galegas. E não estamos numa altura histórica que nos permita desaproveitar as oportunidades. As ocasiões perdidas não se recuperam, e o mundo não aguarda por nós.

Aos 12 meses da entrada em vigor da Lei Paz-Andrade o âmbito da cultura institucionalizada continua a manter, salvo raras exceções, o tradicional veto à produção cultural em português. É exigível a entidades como o Conselho da Cultura Galega e outros órgãos públicos com orçamento de todos os contribuintes, manter um papel equilibrado e representativo do conjunto da sociedade. Seria útil saber se o CCG publicou algum livro em português padrão, nem que fosse como “tradução do galego”. Por enquanto o seu portal culturagalega.org, continua a esquecer-se de divulgar toda produção cultural que utilizar a norma internacional da nossa língua, seja produzida na Galiza ou além da Raia. A coleção “Vento do Sul” da editora Laiovento, com 22 volumes, parece não ter merecido uma notícia nesse portal. Os livros e revistas da AGAL publicados de 1980 até hoje apenas tiveram reflexo nessa entidade. Tendo em conta os factos, conhecidos por todos, o interesse muito recente do CCG em assumir um papel de “embaixada” da cultura galega no espaço lusófono tem uma credibilidade duvidosa, por dizê-lo diplomaticamente. O mesmo poderia ser interpretado de outros organismos que partilham a mesma “política cultural”. Todavia, com recursos suficientes e pessoal competente, faltam só as decisões adequadas para corrigir o rumo.

Finalmente, no caminho que é preciso percorrer para levar a termo o previsto nos artigos da lei Paz-Andrade, uma atuação sugerida no Parecer antes citado poderia constituir um passo positivo:

«Estabelecer um Órgão Consultivo específico ou, alternativamente, um grupo de trabalho do Conselho de Ação Exterior da Galiza (CAEX), centrado no relacionamento internacional lusófono, com o objetivo de definir prioridades, gerar ideias e contribuir para o desenho e desenvolvimento da ação lusófona galega, incorporando para isso as entidades da sociedade civil que tenham entre os seus objetivos a promoção deste relacionamento».
Comentarios (0) - Categoría: Opinión - Publicado o 09-04-2015 18:36
# Ligazón permanente a este artigo
Xosé María Dobarro: DON RICARDO CARVALHO CALERO
Redacción Diario de Ferrol |22 Marzo 2015


En tres días, este próximo mércores, o primeiro da recén inaugurada primavera, cumpriránse vintecinco anos do falecemento do profesor Carvalho Calero, unha das figuras más relevantes do mundo cultural galego nadas neste noso Ferrol, mírese por onde se mire, cada día máis desnortado e decadente. Do Ferrol deprimido dos comezos do século XX, pagando as consecuencias do final do desastre colonial decimonónico (“Más se perdió en la guerra de Cuba”, aínda se di hoxe para referirse a importantes perdas), fálase na novela Días turbulentos de Ángel Oliver, novela finalista do premio Nadal de 1954. E traio aquí esta obra e esta autor porque cando, nesta mesma columna, hai quince días recordaba os nomes de dous escritores e dunha escritora ferrolás que foran finalistas deste prestixioso premio esqueceume citar este outro paisano noso que, segundo manifestaba cando obtivo o galardón, contaba “la vida de un señorito de pueblo que navega por todas las esferas sociales”. Informoume dese despiste –e iso que teño a primeira edición da novela e que recordo tela lido hai tempo–, que hoxe quero corrixir, o meu querido amigo de case seis décadas Vicente Araguas, quen, no seu día, entrevistou o autor para este noso xornal. Detalle que tamén lembro. E falando de narrativa e volvendo a don Ricardo, se cadra non estaría de máis recordar, que o ilustre catedrático na lonxeva Universidade de Compostela, poucos anos antes, concretamente o 22 de abril de 1950, gañara, con A Xente da Barreira, o primeiro concurso de novela de asunto galego convocado pola Editorial dos Bibliófilos Gallegos. Nesa altura residía en Ferrol, impartindo docencia aquí e acolá, onde se arriscaban a contratalo, dado que estaba inhabilitado para ocupar postos de carácter oficial. Compre dicir que A xente da Barreira, foi a única das sete novelas finalista que se presentara redactada en idioma galego e que o poliédrico xurado, presidido por Ramón Cabanillas e formado ademais por Ramón Otero Pedrayo, Francisco Fernández del Riego, José Guerra Campos, Francisco Serrano Castilla e Raimundo García Domínguez “Borobó”, declarouna gañadora con catro votos a favor, un en contra e unha abstención. Segundo se le no albaroque, acabouse de imprentar “o día 7 de xaneiro de 1951, festa de San Xulián, padroeiro de Ferrol”, indicación que, penso que non é moito aventurar, debeu ser recomendación do propio autor. A súa posta á venda inauguraba a narrativa galega de posguerra. Non é, nin de lonxe, o mellor que nos ten legado o creador Carvalho Calero, mais é un fito que aí vai quedar de xeito perenne como iniciador dunha andadura.
Os asuntos que trata nada teñen que ver coa nosa e a súa cidade, pero si encontramos exemplos abondos de presenza de Ferrol noutras obras súas. Nestes días estáselle a dar moito bombo á descuberta duns posibles restos de Cervantes -que nunca se saberá se son ou non son- buscados principalmente co ánimo de gañar turismo cultural en Madrid. Non é mala cousa, aínda que non estou moi seguro do bo emprego de tanto carto para tan pequenos logros. Vexo excesivo protagonismo e afán de ficar para a posteridade. Mais... Salvando as distancias, e, por suposto, cun mínimo investimento, creo que o establecemento dalgún tipo de roteiros dedicados a recoñecer e divulgar os valores dun grupiño de escritores que aquí naceron ou desenvolveron toda ou parte da súa actividade literaria non sería mala cousa. Mais ben todo o contrario. Don Ricardo morreu, como xa dixen e é máis que sabido, hai vintecinco anos, un bonito número e unha cifra redonda para conmemoracións de todo tipo. Penso, como tanta outra xente, que a Academia Galega volve ter unha magnífica ocasión para non deixar pasar este ano sen o honrar debidamente dedicándolle o Día das Letras Galegas.
Comentarios (0) - Categoría: Opinión - Publicado o 23-03-2015 11:37
# Ligazón permanente a este artigo
Xosé Lois García: A Divina Comedia en galego
Sermos Galiza


Dante Alighieri toma de novo repercusión e autoridade no noso idioma, nunha elaborada edición desas que impactan ao bo lector e que aporta Edicións da Curuxa (2014). De renovada tradución de Darío Xohán Cabana, cunha ampla e profunda introducción, partillada en dúas temáticas: “Vida de Dante” e “A Divina Comedia”, con extensas notas a lado de páxina, creando un ordenamento estético que define a este libro dentro dun cadro espacial moi definido dando rigor e singularidade a unha edición ben pensada e estructurada.

"Un extraordinario e doloroso traballo que cando se asume e verificamos seus logros e resultados convértese en legado permanente para futuras xeracións asentadas na nosa fala".

Cando dicimos nova tradución da Comedia de Dante ao galego referímonos á superación daqueloutra, a primeira que traduciu Darío Xohán Cabana, cuxo formato non era dos mais manexábeis para o lector. Nestas lides, Darío é un excelente conductor dos grandes monumentos da poesía clásica como é Dante, Petrarca e outros grandes poetas italianos que foron traducidos por el ao galego. Un extraordinario e doloroso traballo que cando se asume e verificamos seus logros e resultados convértese en legado permanente para futuras xeracións asentadas na nosa fala.

O mundo editorial galego tan descoidado en traduccións, Edicións a Curuxa asume e transcende na superación destas carencias. Sen tradución de linguas orixinais cara o noso idioma a normalización lingüística non é posíbel sen percibir as grandes e universais obras sen espallalas entre o lector galego. No campo das traduccións cara o galego, comeza agora unha xeira nada tímida de obras universais, por parte de persoas que se decatan que o idioma galego se continúa ausente na recepción de obras e autores con impacto global. Esta ausencia significa non só un agravio senón unha desconxuntura que descontextualízanos das esixencias que os novos tempos requiren.

Nesta cuestión, as administracións implicadas na normalidade idiomática miraron cara outros horizontes, desentendéndose do vital que representan as traduccións para un país como o noso, que precisa dun renacer vital e intenso. Unha literatura creativa e ordenada precisa doutras experiencias creativas onde a tradución pode e debe ampliar varios campos literarios. Lamentablemente, os lectores en galego temos que pasar polo aro do castelán cando leemos a un autor noutra lingua. Esta especie de colonialismo se non se percibe ocúltase para intensificar a desfeita, por parte de consabidas administracións. Nesta dirección, as editoriais galegas non foron capaces de crear estructuras nen fomentar un ambiente propicio para ofrecer ao lector esas grandes obras ao noso idioma.

"Sen tradución de linguas orixinais cara o noso idioma a normalización lingüística non é posíbel sen percibir as grandes e universais obras sen espallalas entre o lector galego".

As traduccións de Darío Xohán Cabana veñen a cubrir un espacio esquecido e deostado, cuns autores e cunhas versións que nos colocan no inicio dos inicios que non deben ser vulnerados polos que estamos nas trincheiras defensivas da lingua. Cabana é dos primeiros que nos trouxo os clásicos do Renacemento italiano ao idioma galego. Un traballo incansábel e esgotador que, necesariamente, precisa das dádivas do lector para fomentar outras entregas que, tal vez, o Darío teña en mente.

No eido dos desequilibrios de traduccións que temos os galegos, a tradución de A Divina Comedia en galego leva seiscentos anos de atraso con respecto ás edicións en catalán, velaquí algunhas referencias: Bernard Fabrer traduciu e publicou no século XV A Divina Comedia por primeira vez en catalán, en 1878 Cayetano Vidal aporta outra tradución, en 1908 Antoni Bulbena-Tosell publica outra tradución, en 1921 aparece a de Narcís Verdaguer i Callís, en 1950 sorprende a versión de Josep Maria de Segarra. Acompañan a estas traduccións, xa míticas, outras tantas de actualidade que encontramos nas librarías catalanas. É así como se engrandece unha lingua e un país. Digamos de paso, que as editoriais catalanas, nos inicios do Modernisme e do Noucentisme, publicaron a tódolos clásicos, gregos e latinos; os grandes clásicos e modernos europeos e, aínda, a tódolos autores cristiáns da Patrística. Toda unha referencia para ser entendida en clave de país normalizado.

Os que leemos A Divina Comedia en versión castelán e portuguesa, cando un lee a versión galega de Darío Xohán Cabana non deixa de admirar todo ese tecido que non se desfigura do texto orixinal, engrandecendo a este. Un texto que nos fai comprender os tempos e os espazos polos que Dante Alighieri concentrou apoteóticos conceptos sobre as adversidades e conflictos da última metade do Século XIII e das primeiras décadas do XIV –período en que compón a Divina Comedia-. Nos tres iniciais versos do Canto Primeiro do “Inferno”, na versión de Cabana leemos: “No medio do camiño desta vida // acheime dentro dunha selva escura, // que a recta vía fora confundida”.

"Unha tradución inxente que nos vén dun poeta notábel e escritor que cultiva diversas xéneros expresivos na literatura galega".

Como vén anota Darío, sobre estes versos: “A selva escura figura un período de extravío moral”. Versos que anuncian a decadencia medieval e o renacer dunha nova e esplendorosa época. Estas adversidades que anunciaban cambios as detectaron os grandes poetas, mais que os belixerantes dirixentes políticos e relixiosos. Na lírica galega medieval do século XIII, Airas Nunes, case contemporáneo de Dante, detectou eses tránsitos na vida social e moral que lle tocou vivir en Compostela, neste anunciado: “Porque no mundo mengou a verdade // puñei un dia de a ir buscar, // (...) Nos mosteiros dos frades regrados // a demandei, e dis[s]eron-m assi: // “Non a busquedes vós a verdade aquí// (...) outro camiño conven a buscar, // ca non saben aquí d’ela mandado”. Dúas versións ben concertadas sobre o cambio de época, a nova verdade de Nunes e o camiño escuro e temeroso de Dante anunciaron novas vías: axuste e renovo de época.

Unha tradución inxente que nos vén dun poeta notábel e escritor que cultiva diversas xéneros expresivos na literatura galega. A Comedia de Dante, en versión galega, achéganos ás grandes obras universais que deben ter presenza e cabida no noso idioma. Volver a Dante non deixa de ser un renovo gratificante.
Comentarios (0) - Categoría: Opinión - Publicado o 19-03-2015 14:18
# Ligazón permanente a este artigo
Suso Acevedo: Galego, lingua por defecto
Ideas.gal

13 de marzo de 2015


Empezarei por unha triste anécdota:

Hai xa uns cantos anos, tiven que acudir como testemuña ó xulgado de Mondoñedo por un preito entre veciños. A xuíza preguntoume en castelán e eu respondinlle en galego con toda naturalidade. Non notei nin o máis mínimo reparo. Cando me deron a miña declaración para asinar vin que todo estaba en castelán. Por arte de maxia e dunha funcionaria que tecleara, a nosa lingua desaparecera da acta do acto. Díxenlle, con cordialidade pero con firmeza, que non asinaba porque aquelas palabras, reproducidas en estilo directo, non eran as miñas.

- Es que me parece una tontería tener que traducirlo para que lo firmes– chegou a dicirme.

Traducirme do galego para o castelán non fora parvada pero volver a cousa ó seu, si que o era, seica.

Eu creo que algo parecido está a suceder ultimamente co Decreto do Plurilingüísmo: modificar o anterior Decreto para darlle un trancazo na cabeza ó galego parecía unha emerxencia nacional, pero modificalo para favorecer o galego seica non é importante, que a clave está nas familias e non no ensino. Non entendo, logo, por que fixeron depender de novo a Secretaría Xeral de Política Lingüística da Consellería de Educación e non de Presidencia, como estaba antes.

Tamén se di que non hai que facer política co idioma. Non sei entón para que existe un organismo que se chama precisamente Secretaría Xeral de Política Lingüística. Coa lingua hai que facer política, igual que hai que facer política ambiental para gobernar e salvar bolboretas e culleretes ou política pesqueira para gobernar e salvar sardiñas e zamburiñas. Coa lingua hai que facer política; o que non hai que facer son parvadas.

Tamén cómpre facer política no sector privado, e pódese, porque o sector privado, en sentido estrito, non existe, especialmente nestes tempos de privatizacións. Privada é a propiedade, pero polo medio das empresas, das Fundacións, dos colectivos culturais, deportivos ou do tipo que sexa andan os cartos de todos en forma de subvención, exención, doazón, axuda ou contratación. A idea tampouco é miña: estamos cansos de oír como desde a Administración lle atribúen o adxectivo de “pública” á ensinanza ou á sanidade concertada, porque se financia con fondos públicos aínda que a xestión sexa privada.

Non me parecen mal as axudas, pero tamén se poden condicionar ó uso do galego. E non lle había parecer mal á maioría da poboación, porque hai xente con actitudes negacionistas, pero tamén hai un amplo sector ó que, cando menos, o galego non lle estorba, aínda que non teña un compromiso activo nin militante a prol da lingua. Iso habería que aproveitalo.

Nos últimos tempos lin algún estudo sobre a “paisaxe lingüística”, ou sexa, os usos idiomáticos en todo iso que lle entra polo ollos a calquera cidadán na súa vida cotiá. O habitual, nada máis saír pola porta, é que nos atopemos cun DERECHA ou IZQUIERDA encima da nosa propia entrada ou da do veciño. Despois entramos nun ascensor que, se é moderno e listiño, dirá CERRANDO PUERTAS, BAJANDO, ABRIENDO PUERTAS ou algo polo estilo. Atravesaremos a zona das caixas do correo cun novo lote de DERECHA e IZQUIERDA. Á saída da porta, non é raro atopar esa papeleira privada que se rotula co eufemismo de PUBLICIDAD. Despois botamos a andar, camiño do traballo, do bar ou dun destino incerto e imos vendo máis e máis letreiros en castelán: ABIERTO, CERRADO POR VACACIONES, SE VENDE, SE ALQUILA, NOS TRASLADAMOS A..., nomes de locais, anuncios publicitarios en folletos e valados, coches de empresa rotulados...

En todo isto o galego é excepción, pero existe. Existen e subsisten sen máis problemas cós que teñen os que usan o castelán, o cal demostra que facerse ver en galego é posible, non causa rexeitamento e, ademais, dános dignidade. Se algúns negocios teñen en galego o nome, a carta, a rotulación, etc. sen ningunha consecuencia negativa, nada malo pasaría se os outros tamén os tivesen. E xa nin vou lembrar aquí estudos nos que se conclúe que o galego vende máis. Confórmome con que se teña a certeza de que non vende menos.

Probablemente, o promotor do edificio ou o emprendedor que montou o negocio contou con algún tipo de axuda pública e podería pedírselle a cambio o uso do galego nestes pequenos detalles. O asunto xa nin debería discutirse se se trata dun edificio público, onde tamén chega o desleixo. Eu traballo nun centro de ensino no que recentemente se acometeron importantes obras de ampliación. Un día observei como un obreiro estaba rotulando unha das portas: COCINA. Pregunteille se non tería por alí un rabiño para poñerlle encima ó N e, para que non parecese un capricho meu, indiqueille que a lexislación establece que os letreiros dos centros teñen que estar en galego. Aquel home miroume con cara de extraterrestre, pero uns días despois estaba posto un COCIÑA. Non cheguei a tempo, pola contra, para evitar tamén varios SALIDA que nos deixaron polas paredes ó rematar a obra. Tivemos que acabar mercando uns SAÍDA, con cargo ós fondos do centro, que pegamos por encima dos outros, por se no futuro os arqueólogos queren dar conta do proceso.

Tamén nos puxeron un ascensor moi moderno que fala e di SUBIENDO, BAJANDO, PLANTA PRIMERA... Un día cadrei co técnico de mantemento e pregunteille se non o podía poñer a falar en galego.

Se queres, déixocho agora mesmo falando en polaco, húngaro, alemán ou nunha ducia de linguas máis, pero en galego non, que cómpre instalarlle un chip que non ten.

Vaia, ho...!

Estou seguro de que encher o País de DEREITA e ESQUERDA ou de ascensores que falen en galego non provocaría que se vendesen peor as vivendas. Seguro que a maior parte dos compradores nin reparan nese detalle e o galego quedaría aí para sempre, porque haberá pouca xente disposta a gastar cartos na defensa do idioma, pero son menos aínda os dispostos a gastar cartos contra o idioma.

Pola contra, se de entrada se usa o castelán e alguén propón cambialo para o galego, o asunto xa terá que ir á reunión da comunidade e aí xa vai aparecer alguén que diga que iso é un gasto inútil, e haberá probablemente un troglodita que aproveite para caldear o ambiente chamándolle radical ou cousas peores a quen propoña o cambio.

Ben sei que o problema da lingua móvese noutra dimensión, pero precisamente por iso toda axuda é necesaria, que “un gran non enche celeiro, pero axuda ao compañeiro”. Con detalles tan pequenos, a Administración non perdería cartos e o País gañaría moito. Cómpre conseguir que o galego sexa a lingua que, con naturalidade, apareza por defecto na paisaxe ante os ollos da sociedade. Moitas veces non está por rutina, por tradición ou desleixo. Non é por que a xente teña posturas belixerantes na súa contra. Existen, pero son catro gatos mal encarados, unha minoría negacionista que adoita agacharse diluída nunha maioría que non existe.

Cómpre coñecer e recoñecer o mérito da xente que leva anos loitando pola dignidade do idioma, pero tamén cómpre aproveitar a actitude non contraria daqueles e daquelas que non acoden ás rúas de Compostela cando tocan a rebato as campás da indignación, pero que tampouco teñen nada contra a nosa lingua e que teñen boa disposición para convivir con ela ou para tela, cando menos, á entrada da casa. Se cadra, cando a teñan alí algún tempo, acaban abríndolle as portas da vivenda e tamén do corazón.
Comentarios (0) - Categoría: Opinión - Publicado o 19-03-2015 14:12
# Ligazón permanente a este artigo
Un fiscal galeguista con auctoritas
Repaso a historia da institución do ministerio público en Galicia e non atopo na relación ningún titular que se distiguise pola proximidade aos problemas reais da sociedade, e moito menos coa sensibilidade ou curiosidade intelectual pola cultura e lingua do país. Neste, coma noutros ámbitos institucionais, arrastramos un déficit de galeguidade preocupante. Os que acceden a un posto de alta respondabilidade pública van servir cegamente ao partido que os nomeou, e de paso tirarlle proveito persoal. Máis nada.

Por Xosé Glez. - Galicia Confidencial | Redondela | 04/03/2015


Que razón tiña don Ánxel Fole cando en certa ocasión, coa súa rexouveira retranca, respondeulle en castelán galeguizado a certo gobernador civil que acababan de presentarlle: “Si,señor, a gobernadores civiles he conocido yo a muchos”. Eu tamén coñecín a moitos que o tempo arrombou. De vivir hoxe estaría admirado do labor desenvolvido nos últimos dez anos polo Fiscal Superior de Galicia, Carlos Varela García, facéndoa máis visible na sociedade, aproximando a institución aos movementos sociais, ao tempo que lle imprimíu un novo estilo ao desempeño desta función xurisdicional.

Nas memorias anuais da institución quedan reflectidas para os historiadores a súa preocupación polos problemas da cidadanía á que estivo sempre disposto a ouvir, e procurarlles solucións viables. As súas actuacións estiveron marcadas por medidas cun carácter preventivo, como así quedaron patentes as moitas iniciativas para facer fronte aos problemas medioambientais ,os incendios forestais, a mediación como alternativa á xudicialización dos conflitos, e a defensa do patrimonio que as autoridades eclesiásticas,por exemplo, ignoraron. Que certas e fundadas eran a súas sospeitas sobre a fraxilidade do mesmo e que pouco caso se fixeron ás medidas que propuña!. Significativas e novidosas foron as súas propostas para combater o andazo da corrupción A el acudiron as asociacións de afectados polo timo das preferentes, asumindo a súa defensa. O Fiscal Superior de Galicia actuou en moitos casos como un verdadeiro Valedor do Pobo, mentres o titular desta institución agochado no seu tobo non se deixaba ver.

Pero amais de todas esas accións, que non tiveron parangón noutras fiscalias superiores do resto do Estado, velaí está outra preocupación á que soubo responder coa coherencia propia de quen sinte Galicia con verdadeira emoción: o uso da lingua galega en todas as actividades escritas e públicas. Carlos Varela falou e escribíu sempre en galego. E fíxoo con total naturalidade, sen molestar a ninguén, pero facendo valer o seu dereito a se expresar nun idioma que é o seu e ao que leva anos prestándolle transcendentais servizos para normalizalo nos usos xurídicos.

O Fiscal Superior de Galicia estivo presente durante estes dez anos en todos os actos para os que foi chamado de afirmación da identidade galega pronunciando emotivos e sinceiros pronunciamentos inzados de novidosas achegas, afastado dos exercicios retóricos de contidos ocos que tanto se estilan. Rematado o seu mandato, sen que ninguén cuestione as súas actuacións, todo o contrario, é louvado e recoñecido o seu carisma. Un exemplo de función institucional que deixa unha grata memoria. Exerceu a “potestas” con “auctoritas”, un binomio pouco común. Velaí o seu gran mérito. A partir de agora a súa autoridade, xurídica e humana, vai ser un inexcusable referente no galeguismo cos seus devalos históricos maxistralmente precisados por Díaz Castro: ”Un paso adiante e outros atrás, Galicia/e a tea dos teus sonos non se move”.

O próximo día 13 de marzo ofréceselle unha homenaxe de gratitude que será un canto á esperanza nunha Galicia máis galeguizada.
Xosé Glez.
Comentarios (0) - Categoría: Opinión - Publicado o 11-03-2015 10:00
# Ligazón permanente a este artigo
Carlos Garrido: O tigre e a RAG
Sermos Galiza

Carlos Garrido é Professor de traduçom técnico-científica na Universidade de Vigo e membro da Comissom Lingüística da Associaçom Galega da Língua.


À Real Academia Galega (RAG), de 1980 para acá, poderíamos dissimular-lhe que tenha continuado, por tradiçom e emulaçom, a ostentar na sua denominaçom o inconveniente qualificativo de real (se nom fosse, ai!, que a dinastia para a qual tal título remete tem historicamente desprezado o galego!), que um seu presidente assinasse artigos de tema filosófico no jornal madrileno El País sob a estranha fórmula de «es Delegado del Gobierno en Galicia» (se nom fosse, ai!, que esse presidente da RAG interpujo junto do Tribunal Constitucional espanhol recurso contra umha lei autonómica que declarava, em igualdade com o castelhano, o dever de os cidadaos galegos conhecerem o galego!), que a última ediçom do seu dicionário da língua nom seja de excelente qualidade técnica (se nom fosse, ai!, que esse dicionário, cuja elaboraçom representa umha das máximas razons de ser da instituiçom académica, se revele de qualidade extremamente deficiente!) ou que, enfim, o Dias das Letras deste ano o tenha dedicado a um literato cuja erudiçom se tem revelado de escassa projeçom social (se nom fosse, ai!, que esse erudito colaborou ativamente com o franquismo!). Todo isso, sem os agravantes parentéticos, lho poderíamos desculpar, mas, ai!, nunca poderemos perdoar à RAG que, durante os últimos trinta críticos anos, atraiçoando os objetivos fundacionais da própria instituiçom [1] e a linha tradicional do galeguismo [2], tenha impedido o galego de se constituir numha verdadeira língua de cultura, capaz de atingir umha plena regeneraçom formal e funcional e de concorrer na atual Galiza em igualdade de condiçons com o castelhano.

Com efeito, tendo sido a RAG indigitada polos sucessivos governos autonómicos para estabelecer a codificaçom do galego e os critérios de correçom lingüística que haviam de ser aplicados em todos os ramos da administraçom, no sistema educativo, nos principais meios da comunicaçom social e nas publicaçons com direito a subsídio governamental, algumha parte importante de responsabilidade caberá a essa instituiçom pola drástica e contínua diminuiçom de utentes de galego que se tem registado, especialmente entre as novas geraçons, durante os últimos três decénios e que agora compromete a médio prazo a sobrevivência da língua na Galiza. Por açom ou por omissom, o modelo de língua elaborado pola RAG e a imagem da língua que ela projeta nom tenhem servido durante estes anos para reforçar, de maneira efetiva, a lealdade lingüística e a nobilitaçom expressiva entre os utentes primários de galego, nem para conseguir umha significativa incorporaçom de neofalantes, o que, de modo evidente, tem ficado a dever-se à insuficiência desse modelo de língua para prestigiar com eficácia, entre galegos galecófonos e galegos hispanófonos, a língua autóctone da Galiza frente ao concorrente castelhano.

Por açom ou por omissom, o modelo de língua elaborado pola RAG nom tem servido para reforçar a lealdade lingüística entre os utentes primários do galego nem para conseguir umha significativa incorporaçom de neofalantes


O triste, o dramático, da situaçom de prostraçom e declínio que hoje ameaça o futuro próximo do galego é que o modelo de língua mais largamente socializado, elaborado durante os três últimos decénios pola atual RAG e polo Instituto da Lingua Galega, representa a negaçom e a exclusom de um outro modelo, o reintegracionista, já consideravelmente elaborado, mas ainda minimamente socializado, que propom umha codificaçom do galego-português da Galiza que, sem renunciar ao reconhecimento de legítimos particularismos galegos, se orienta à coordenaçom com as vigorosas variedades lusitana e brasileira da língua, o que acarreta umha cabal regeneraçom formal e funcional do código e, a nível social, poderia determinar um notável prestigiamento da língua autóctone da Galiza e umha decisiva revalorizaçom dos seus usos. Frente a esta estratégia prestigiadora e plenamente regeneradora, que só cabe conceituarmos como natural e racional, a RAG, desde há trinta anos, teima, infelizmente, em erguer um modelo de galego caraterizado, em primeiro lugar, por umha profunda subordinaçom ao castelhano e, em segundo lugar, por um cego desprezo da convergência com as variedades lusitana e brasileira do galego-português, o que se repercute, sobretodo, nos planos ortográfico e lexical. Focalizando agora a nossa atençom no importante setor do léxico, vejamos, epitomadas nuns poucos exemplos (adscritíveis aos fenómenos degradativos da estagnaçom lexical e da suplência castelhanizante), estas duas irracionais tendências codificadoras da atual RAG:

1.º Profunda subordinaçom ao castelhano. Esta subordinaçom é tam intensa que chega ao obsceno, porquanto ela se verifica, no campo lexical, com freqüente sacrifício da idiomaticidade e da funcionalidade expressivas do galego. Assim, contra a idiomaticidade expressiva, e contra um elementar decoro, a RAG teimou em codificar, como denominaçom galega da letra q, o cacofónico *o cu, só para harmonizar com a denominaçom castelhana cu! Se o ativismo lingüístico nom demorou um ápice a denunciar tal aberraçom, denúncia apoiada na divulgaçom de escarninhos gracejos como aquele de que os professores isolacionistas «ensinam a escrever com o cu», a RAG tardou cerca de vinte anos (!!) a corrigir tal dislate, até que, felizmente, em 2003, véu a prescrever, de modo sensato, o nome o quê para essa letra, de harmonia com o lusitano e o brasileiro (no entanto, esta problemática continua a prejudicar a idiomaticidade do galego: ainda hoje, a RAG prescreve a voz *a silicona —si, «a sili-cona» (!!)— para denotar, com crassa subordinaçom ao castelhano, umha substáncia que nas variedades normalizadas do galego se chama o silicone). Por outro lado, contra a funcionalidade expressiva do galego, a RAG propom designarmos (DRAG: sub voce ‘cobra’) como cobras as espécies de cobras (= ofídios, serpentes) muito venenosas que dilatam a regiom cervical quando se excitam (cobras dos géneros Naja, Ophiophagus e Hemachatus, da família Elapídeos), só porque esse grupo de cobras exóticas se designam em castelhano como cobras! Mas se em castelhano cobra nom se confunde com culebra, em galego, língua em que todos os ofídios ou serpentes se denominam cobras, como vai ser possível referir-se a um grupo particular de cobras com a voz cobra? Surge, entom, aqui, umha flagrante disfuncionalidade expressiva, que se teria podido evitar, e que se pode evitar, simplesmente, mediante a natural coordenaçom com as variedades geográficas lusitana e brasileira do galego-português, nas quais as cobras deste grupo particular se denominam cobras-capelo, já que capelo, também em galego, designa o capuz (de monge) que estas serpentes parecem ostentar quando alarmadas (em termos simples, esta eficaz estratégia neológica pode explicar-se da seguinte maneira: se os galegos coincidimos com portugueses e brasileiros em chamarmos cobras às cobras, por que nom havemos de coincidir também com eles em chamarmos cobras-capelo a esse grupo particular de cobras exóticas?!).

2.º Desprezo da natural, enriquecedora e emancipadora estratégia de coordenaçom do galego com as suas variedades geográficas socialmente estabilizadas, o lusitano e o brasileiro. Esta recusa a aproveitar os recursos expressivos disponibilizados polas variedades geográficas do galego leva com freqüência a RAG a preferir, para a designaçom de conceitos modernos, a antieconómica invençom dos elementos lexicais, mesmo no ámbito da neologia técnico-científica [3], antes do que a sua económica habilitaçom através da coordenaçom com o luso-brasileiro. Assim, a RAG chega ao extremo de instituir umha comissom de pretensos especialistas em lexicografia que, para referir em galego certos elementos gráficos usados em informática, em vez de adotar, de harmonia com o luso-brasileiro, os idiomáticos neologismos o ícone e o emotícone, nos propom, com insolente desembaraço, as soluçons inventadas a icona («a i-cona»!!) e a emoticona («a emoti-cona»!!), as quais, atentatórias contra qualquer decência expressiva, numhas coordenadas socioculturais menos anormais do que as nossas teriam constituído um verdadeiro escándalo e ipso facto teriam desqualificado os seus instauradores como incompetentes.

Eles nunca se atreveriam a propor para o castelhano ridículas soluçons como "el culo" para designar umha letra, nem culebra para designar as cobras-capelo, nem "el silicoño", "el icoño" ou "el emoticoño"!

Como vemos epitomado nestes exemplos, o irracional desprezo da congenial coordenaçom galego-portuguesa, que Manuel Portela Valadares crismava de cego impulso de arredamento, exacerba a subordinaçom ao castelhano da atual codificaçom da RAG, cujos representantes com freqüência nom parecem pensar em galego e para o galego (entretanto, eles nunca se atreveriam a propor para o castelhano ridículas soluçons como el culo para designar umha letra, nem culebra para designar as cobras-capelo, nem el silicoño, el icoño ou el emoticoño!!), e prejudica a idiomaticidade e a funcionalidade do galego, detraindo-lhe recursos e energias vitais para poder concorrer na Galiza com o prestigioso castelhano. É preciso, portanto, insurgirmo-nos contra esta codificaçom, profundamente subordinadora e incapacitante, imposta desde há trinta anos ao galego pola atual RAG e polo Instituto da Lingua Galega. Nom se trata, porém, de umha insurgência cega, de sinal destrutivo e sem alternativa construtiva, mas, antes, de um proceder sensato, bem refletido e planificado, continuador da doutrina tradicional do galeguismo e que, sem renunciar a nada que seja legitimamente galego, se baseia numha constante coordenaçom com o luso-brasileiro e no aproveitamento dos recursos já surgidos e usufruídos nas variedades normalizadas da nossa língua.

O castelhano, no seu agressivo avanço social na Galiza dos últimos tempos, é um tigre revigorado, que se abalança sobre o anho galego, enfraquecido desde há séculos. Para defendermos o anho, o galego, das garras do tigre, ao nosso alcance temos um vime e umha lança. A Real Academia Galega, com a sua atual codificaçom, parece ter optado por esgrimir o vime, e o anho está a receber graves laceraçons e ferimentos, talvez já conducentes à morte; deixada num canto, a lança, robusta e bem aguçada, espera a sua vez. Perante este dramático fracasso, quanto mais tempo vam demorar o galeguismo todo, a Real Academia Galega, o poder político galego, a empunharem a lança, a defenderem o anho, a darem-lhe algumha oportunidade?


NOTAS
[1]. Assim se exprimia, de facto, Manuel Murguia no discurso de apresentaçom pública da Real Academia Galega (30.9.1906):

«Comecemos polo estudo do idioma que falamos há mais de dez séculos. Povo que esquece a sua língua é um povo morto. O primeiro, a nossa língua, a língua que falou este povo, e a que falam e entendem cerca de três milhons de galegos, dezaoito milhons de habitantes de Portugal e dos seus domínios, doze do Brasil. Nom pode perecer um idioma que tem umha literatura gloriosa, e nomes que som orgulho da inteligência humana. Por isso, e para recolher na Galiza o seu verdadeiro léxico, dar a conhecer a sua gramática e afirmar a sua existência, se fundou esta Academia.»

E assim nos Jogos Florais de Tui, em 1891:

«O primeiro, o nosso idioma. O nosso idioma! O que falárom os nossos pais e vamos esquecendo, o que falam os aldeaos e nos achamos a ponto de nom entendê-lo; aquel em que cantárom reis e trovadores; o que, filho maior da pátria galega, no-la conservou e conserva como um dom da providência; o que ainda tem nos nossos lábios as doçuras eternas e acentos que vam ao coraçom; o que agora ouvides como se fosse um hino religioso; o formoso, o nobre idioma que do outro lado desse rio é língua oficial que serve a mais de vinte milhons de homes e tem umha literatura representada polos nomes gloriosos de Camões e Vieira, de Garret e de Herculano. [...] Vede, polo mesmo, meus senhores, se podemos dizer com verdade que nunca, nunca, nunca, pagaremos aos nossos irmaos de Portugal que nos tenham conservado estes e outros recordos e, sobretodo, que tenham feito do nosso galego um idioma nacional.»

[2]. Assim se exprimia, por exemplo, António Vilar Ponte a respeito da Real Academia Galega (em Pensamento e Sementeira: 345–346):

«Entre o galego e o português de hoje nom hai mais diferenças que as existentes entre o castelhano de Castela e o de Andaluzia e América; e a sua unificaçom é tam fácil, se nom mais, que a realizada por flamengos e holandeses com o idioma comum, que somente se diferenciava na ortografia e nalguns giros prosódicos. Quando se vam dar as normas precisas para tentála pouco a pouco? Pudérom ser chamados nunca a umha missom de maior transcendência no terreno da própria cultura, da cultura autóctone, a Academia Galega e o Seminário de Estudos Galegos?».

E, assim, Daniel Castelao no Sempre em Galiza (livro I, cap. 4, pág. 41–42):

«O galego é um idioma extenso e útil, porque —com pequenas variantes— se fala no Brasil, em Portugal e nas colónias portuguesas.»

[3]. Mesmo em contra do que a própria RAG proclama na «Introdución» às suas Normas Ortográficas e Morfolóxicas do Idioma Galego (2003: 12):

«4. As escollas normativas deben ser harmónicas coas das outras linguas, especialmente coas romances en xeral e coa portuguesa en particular, evitando que o galego adopte solucións insolidárias e unilaterais naqueles aspectos comúns a todas elas. Para o arrequecemento do léxico culto, nomeadamente no referido aos ámbitos científico e técnico, o portugués será considerado recurso fundamental, sempre que esta adopción non for contraria ás características estruturais do galego. As escollas deben decidirse de acordo cun criterio de coherencia interna, a fin de que o galego común non resulte arbitrario e incongruente.»
Comentarios (0) - Categoría: Opinión - Publicado o 20-02-2015 10:20
# Ligazón permanente a este artigo
Xosé Lois García: A Galiza universal de Rosalía de Castro
Sermos Galiza

Aquel 24 de febreiro de 1837 nacía en Compostela María Rosalía Rita, “hija de padres incógnitos”. Así certificou o seu bautizo o crego, José Vicente Varela y Montero, e na marxe desta partida de nacemento, apuntaba: “No entró en la Inclusa”. Nestas circunstancias anómalas, nunha época de preconceitos e ocultismos, veu ao mundo a que sería a maior gloria e talento en concibir unha Galiza redenta e dona de si.

"Di Murguía, que estando Rosalía en Compostela, avistou un neno tísico pedindo esmola. Tal feito lle fixo tomar conciencia da situación do país".

Nos próximos días celebramos o 178 aniversario do nacemento de Rosalía. Naceu nun mes xélido que traía conmovedoras noticias co asasinato do escritor Aleksandr Pushkin e do suicidio de Mariano José de Larra, o que dixo de nós: “El gallego es un animal muy parecido al hombre, inventado para el alivio del asno”. Ese ano dramático traía outras conmocións como a Primeira Guerra Carlina, coa grata consolidación da Desamortización de Mendizábal, pola cal a Igrexa e a nobreza perdían patrimonio e influencia. Os “incógnitos” pais de Rosalía estaban, directa ou indirectamente vinculados a eses dous estamentos. Era o ano en que se restauraba unha constitución semi-liberal. E no que chegou a Galiza aquel vendedor de biblias inglés, George Borrow que deu á luz unha das mellores testemuñas escritas das precariedades polo que estaba sumida o noso pobo.

O ano de 1837, en que se inicia a vida de Rosalía, representa a longa marcha da guerra carlina, da depresión económica e demográfica que marcan unha época de confusas problemáticas, polas que pasa a Galiza de meados do século XIX, como a famosa fame de 1853, ano en que os labregos abandonaban as aldeas camiño das cidades. Di Murguía, que estando Rosalía en Compostela, avistou un neno tísico pedindo esmola. Tal feito lle fixo tomar conciencia da situación do país. Foi un impacto que imprimiu unha rebeldía sen reservas, tal como podemos ler neste poema de “Follas Novas”:

“Tembra un neno n’ ò pórtico húmido”;
d’ a fame e d’ o frío
ten ò sello ò seu rostro de anxel,
inda hermoso máis mucho, e sin brillo.

Farrapento e descalzo, n’ as pedras
os pobres peiños,
que as xiadas d’ o inverno lañaron,
apousa indeciso;
pois pares que ll’ os cortan coitelos
d’ aceirados fios.

Coma can sen palleiro nin dôno,
que todos desprezan,
n’ un corruncho s’ esconde tembrando
d’ a dura escaleira.
E cal lirio se dobra ô secárese,
o inocente a dourada cabeza
tamén dobra, esbaesido c’ as pedras.

E mentras qu’ él dorme,
trist’ imaxen d’ a dôr y a miseria,
van e ven <<¡a adoraren o Altísimo!>>
Fariseyos, os grandes d’ a terra,
sin que ô ver d’ o inocente a orfandade
se calme d’ os ricos
a sede avarienta.
O meu peito c’ angustia s’ oprime.
¡Señor! ¡Díos d’ o ceo!
¿Por qué hay almas tan negras e duras?
¿Por qué hay orfos n’ a terra, Díos boeno?”

Mais n’ en vano sellado está ò libro
d’ os grandes misterios...
Pasa a groria, ò poder y á alegría...
Todo pasa n’ á terra. ¡Esperemos!”

Reveladoras reflexións de Rosalía nun tempo de crises morais, sociais e económicas. A este poema temos que engadir o titulado: “A xustiza pol-a man”. Rosalía foi fiel a seu tempo; critica as irracionalidades do seu tempo, esta foi unha característica que a asistiu, dándolle á poesía o acervo necesario para combater os malos usos que proclaman miseria e inxustiza.

"Rosalía foi fiel a seu tempo; critica as irracionalidades do seu tempo, esta foi unha característica que a asistiu, dándolle á poesía o acervo necesario para combater os malos usos que proclaman miseria e inxustiza".

A cuestión galega presente na obra de Rosalía ten varias dimensións, cada unha delas sustentada por frecuentes dramas colectivos. Como é a emigración, produto da opresión centralista e de dunha política colonial potenciada polo Estado español que mantivo a Galiza na indiferenza e no silencio, amagando problemas existenciais.

En “Follas Novas”, Rosalía insiste no drama da emigración, comezando pelo prólogo, onde di: “A emigrazón e o Rei arrebátanlles de contino o amante, o irmán, o seu home, sostén da familia de cote numerosa; e así, abandonadas, chorando o seu desamparo, pasan a amarga vida antre as incertidumbres da esperanza, a negrura da soidade i as angustias de unha perene miseria”. Estas son as viúvas dos vivos e as viúvas dos mortos.

No prefacio de “Follas Novas” Rosalía fixo unha declaración de principios en favor das mulleres galegas. Hai poucos textos na literatura galega da época que teña unha contundencia tan determinante como a adoptada por ela. Isto evidencia un avance significativo na toma de conciencia sobre o panorama feminino galego. Neste aspecto, Rosalía foi unha lectora, alén da literatura española, de autoras estranxeiras que manifestaron fondas preocupacións pola falta de integración e emancipación da muller, como as alemáns Bettina von Arnim e Dorothea Schlegel ou as francesas Mme. de Staël e George Sand.

"Rosalía apuntou, con extraordinaria lucidez e claridade, cara problemas concretos e puntuais da Galiza que lle tocou vivir en resistencia".

Rosalía apuntou, con extraordinaria lucidez e claridade, cara problemas concretos e puntuais da Galiza que lle tocou vivir en resistencia. Tanto na súa prosa como na poética é fácil adiviñar a procura que ela tivo polo ser galego. Polo ser e o estar emerxente.

Rosalía expresou sentimentos moi fondos por todo o que conflúe nos atributos identitarios, como é a lingua, a cultura, a psicoloxía, a xeografía e, incluso a paisaxe. Entre Rosalía e a paisaxe galega existe unha interrelación tan profunda que moitas veces non entendemos a nosa paisaxe sen Rosalía e, do mesmo modo, non percibimos a metafísica da poeta sen a paisaxe. Na súa lírica hai un marco tan intimista e emocional, sobre a paisaxe galega, que transmite un sentimento e unha reflexión que nos leva a outras dimensións evocativas e emancipadoras.
Comentarios (0) - Categoría: Opinión - Publicado o 20-02-2015 10:18
# Ligazón permanente a este artigo
Xosé María Dobarro: O QUE HAI
Redacción Diario de Ferrol | Actualizado 15 Febrero 2015


Á vista dos resultados da última enquisa do Instituto Galego de Estatística (IGE), sobre o coñecemento e o uso do idioma galego, o presidente Núñez anuncia “un novo proxecto de dinamización” para poñerlle freo á progresiva e alarmante perda de falantes do mesmo. Ó tempo que fai saber que non pensa retirar o vixente Decreto de Plurilingüismo a non ser que se vexa obrigado polo Supremo. Lembremos que no seu día a Real Academia Galega interpuxo un recurso contra este Decreto que está pendente de resolución.
A publicación dos datos da citada enquisa motivou que o tema lingüístico volva a estar presente tanto nos medios de comunicación como en diferentes foros de debate. Á parte da importante manifestación celebrada o pasado domingo en Compostela.
A maioría das voces que puidemos escoitar o que piden é a retirada do Decreto, xa que se entende que é unha das principais causas da penosa situación actual, á que se ten chegado despois de máis de trinta anos da denominada Lei de Normalización Lingüística, sempre acompañada e/ou complementada por diferentes decretos e de non se sabe cantos cartos investidos en campañas de dinamización de todo tipo. Algo, por non dicir todo ou case todo, tivo que fallar. Ó meu entender, o que falla e fallou desde o primeiro momento foi unha clara vontade política de normalizar realmente a situación, de concederlle ó galego o papel social que en puridade debe corresponderlle no territorio no que naceu e no que, mal que ben, se desenvolveu ó longo dos séculos. Mais, en verdade, nunca se tomaron medidas para vigorizar a lingua, non se foi máis aló de adoptar diferentes actuacións, máis ou menos paliativas, para que a lingua non esmorecese.
Mais, realmente o problema é o decreto en si? Pois a verdade non podemos sabelo con certeza xa que nunca pasou do papel. A priori, parece escaso que no ensino só haxa un terzo das materias no idioma que se quere normalizar. Pero, se se cumprise sería máis do que existe actualmente. Aínda que isto non quere dicir que a situación fose ser moi distinta. Tampouco o sería co decreto anterior, ou con outros semellantes. De que serve estudar unha lingua que non é precisa fóra do ámbito académico?
Calquera estudoso da lingua, ou mesmo calquera cidadán, sabe sobradamente que unha lingua só se mantén vizosa se é necesaria ou se conta co respaldo do poder económico e político. O galego foi perdendo usuarios desde a entrada do español en Galicia, pero a situación é cada vez máis alarmante porque os factores externos son cada vez máis e máis opresivos: escola, prensa, radio, cinema, televisión, internet.... Hai anos o idioma era polo menos necesario para as funcións familiares e mesmo locais, do rueiro, do barrio,... pero ó desaparecer esta, só se pode manter creando medidas que o fagan necesario.
Por que a xente deixou pouco a pouco de estudar francés? Por que se pasou a estudar maioritariamente inglés? Por que están medrando significativamente os estudosos de alemán? Ou de chinés? Ou de ruso? Pero, o descenso de demanda exterior significa que en Francia se perdesen usos do francés? É obvio que non. E por que aquí se perden día a día? Nos múltiples porqués é onde hai que afondar dunha vez. Non todo é cuestión de cartos. Porque, pode pensar alguén que unha subvención do 90% para a montaxe de calefaccións nas vivendas de calquera capital caribeña motivaría colas interminables para solicitala? Acontecería isto mesmo se a oferta fose para instalar ventiladores refrescantes en vivendas de calquera dos polos? E se fose ó revés? Seguro que si.
Nin tampouco de sentimentos afectivos. Que foi o que levou a meu fillo máis novo a aprender e usar con fluidez un idioma tan difícil como o euskera cando vive e traballa en Donosti, que non nun afastado caserío? Non foi precisamente o amor, pois casou cunha sevillana.
As que non levan a ningures son túzaras actitudes como as do presidente que nos preside.
Comentarios (0) - Categoría: Opinión - Publicado o 15-02-2015 15:21
# Ligazón permanente a este artigo
O futuro da lingua galega depende do uso que se faga dela no ámbito privado
Por Xosé González Martínez - Mundiario el 13 de febrero de 2015

Presidente do Foro E. Peinador. Colaborador de MUNDIARIO.



Unha cidadanía consciente, coa autenticidade dos seus exemplos e a radical autodeterminación lingüística, pode modificar os hábitos lingüísticos, segundo este comentarista.

Polemizar ou polinizar. Con esta disxuntiva remataba a anterior colaboración publicada en MUNDIARIO dedicada á memoria da primeira sentenza en lingua galega despois de cinco séculos de proscrición oficial. Comentaba que aquel fito histórico conseguírase en 1985, sendo maxistrado relator da Sala do Contencioso-Administrativo da Audiencia Territorial da Coruña o amigo Claudio Movilla Álvarez.

Para que non haxa ningunha dúbida, son o primeiro en afirmar que os poderes públicos teñen a obriga legal de cumprir e faceren cumprir a lei, arbitrando medidas para que a igualdade entre os cidadáns sexa real e efectiva. Están obrigados a velar polos dereitos dos cidadáns establecidos polo ordenamento xurídico, e permitir o seu libre exercicio sen discrminacións de ningún tipo, entre eles os lingüístico. Demandar os seus beneficios ou non depende da vontade dos individuos.

Pódese dicir que o exemplo persoal sempre foi determinante para provocar mudanzas ou crear escola. Tal aconteceu con moitos fitos históricos, mesmo de gran transcendentalidade, que non sempre foron precedidos por grandes acontecementos. Poden ter explicacións moito máis sinxelas. Unha amable conversa de amigos que compartiamos complicidades fixo posible rachar co secular maleficio que aqueixaba ao noso idioma. No canto de facermos estrondosos pronunciamentos, daquela optaramos por outros procedementos. Os mesmos que utilizamos para que os diarios oficiais da Xunta de Galicia e do Parlamento deixasen de ser editados a dobre columna, en castelán e en galego, modelo que non contribuía á alfabetización lingüística das funcionarias e funcionarios públicos.

Cando se estude o proceso de normalización lingüística dos últimos trinta anos, os historiadores que o fagan, terán que reparar por forza, se non queren errar nas súas conclusións, nas estratexias utilizadas polos distintos movementos que traballaron na restauración lingüística. Utilizar únicamente as crónicas que fan alusión ás reivindicacións públicas, máis ou menos acentuadas, e obviar aquelas manifestacións que responderon á oferta positiva, traballos desa natureza non ofrecerían conclusións rigorosas.

Ultimamente tense falado e escrito moito sobre a perda de galegofalantes e espazos sociais da lingua galega. Facer a transferencia da responsabilidade persoal á institucional pode agochar a falta de autenticidade do discurso na defensa da identidade en moitas persoas que, sen embargo, cohabitan con outras en formacións sociais e políticas de diverso signo.

En boa parte o futuro da lingua galega depende do uso que se faga dela no ámbito privado, onde os poderes públicos non se poden inmiscuír. Só unha cidadanía consciente, coa autenticidade dos seus exemplos e a radical autodeterminación lingüística, pode modificar os hábitos lingüísticos contaxiando o ámbito social da súa contorna para sermos máis nós.
Comentarios (0) - Categoría: Opinión - Publicado o 15-02-2015 15:16
# Ligazón permanente a este artigo
Caderno da Coordenadora de Equipas de Normalización Lingüística de Ferrolterra








clocks for websitecontadores web


anuncia o portal na túa web




O meu perfil
cequipnormalizacion@gmail.com
 CATEGORÍAS
 FOTOBLOGOTECA
 RECOMENDADOS
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES

© by Abertal