Coordenadora de Equipas de Normalización Lingüística de Ferrolterra


As cousas mudam, as palavras ficam. Carvalho Calero
Sermos Galiza - Segunda feira, 23 de Marzo do 2015.

Carvalho Calero morreu o domingo 25 de marzo de 1990, mais na imprensa escrita a nova e as necrolóxicas correspondentes non apareceron até a terza feira día 27.



“Nem passadas de enfermeiras, nem ruído de portas,
nem vozes de doentes, nem rolar de carrinhos con instrumental cirúrgico”
(Reticências... 1986-1989)

As necrolóxicas, xunto cos textos de lembranza, non aparecerían até a terza feira, posibelmente debido á hora de se producir o óbito, por volta das 11 da noite. Carvalho estaba hospitalizado desde o día 2 de marzo.

Pasaron vinte e cinco anos. A súa casa natal en Ferrol derrúbase; sobre a súa obra e o seu pensamento, especialmente o lingüístico mais non só, paira o silencio, cando non o desprezo e o sempre reclamado “Día das Letras” non chega.

A figura de Carvalho segue a ser deostada polo mesmo oficialismo que o obsequiou con sentidas “laudatio funebris” nos periódicos desa semana. Mesmo hai quen considera que nada hai que lle recoñecer e que coa estatua erixida en Compostela xa sobexa.

E cal é a razón de tanta aversión, que mesmo se contradi co escrito hai 25 anos na imprensa por quen na altura, se erixían como representantes do galeguismo académico e que conclúen, en xeral, considerando Carvalho como un intelectual honesto, un investigador serio e unha persoa comprometida co seu país. Ou é que só se trataba das elexías póstumas interpretadas por carpideiras de pago?

Inesperadamente
foi-se

Entramos nos quiosques da Galiza de aquel 27 de marzo. Procuramos as principais cabeceiras. E lemos.

La Región limítase a informar, na capa, media columna con foto, da hora do enterro de quen considera “una pérdida insustituible”. Dedica tamén a contracapa a recoller reaccións de forzas políticas, de entidades culturais, de asociacións e de personalidades. Por certo que neste periódico, nun momento, fálase da “ valiosa aportación de Ramón Carballo” ao panorama das letras galegas. Fraga, presidente da Xunta na altura, enviou un telegrama, mais para nada tomou a serio a petición de declaración de loito oficial que se pedía desde algunhas entidades.

Ao tempo que se enterraba o seu corpo en Boisaca quérese enterrar tamén o seu pensamento e a súa obra, especialmente a científica, amparándose na disputa normativa

El Ideal Gallego segue o mesmo esquema: noticia na capa e reaccións na contracapa, neste caso salientando a reacción dun “impresionado” García Sabell, os eloxios de Ramón Piñeiro e o chamamento da Mesa pola Normalización Lingüistica a mantermos a memoria de Carvalho.

Artigos de fondo sobre Carvalho só os achamos, ou polo menos eu non os encontrei, en Faro de Vigo, El Correo Gallego e La Voz de Galicia, cabeceiras que tamén dan a información e recollen as reaccións de diferentes personalidades.

Filgueira Valverde escribe en Faro de Vigo un artigo titulado “Carballo Calero” en que lembra os tempos do Seminario de Estudos Galegos e fai un repaso pola súa produción literaria e científica para acabar concluíndo que en Carvalho Calero predominou “a entrega á máis estrita ética cultural”. E xa está.



No mesmo día 27 e na mesma páxina 9, en La Voz de Galicia escriben Carlos Casares (á altura director de Galaxia), Constantino García (director do ILG) e Domingo García-Sabell (presidente da RAG).

Casares, como era habitual nas columnas que publicaba neste medio, céntrase en desenvolver unha anécdota: como de simpático e alegre era Don Ricardo, simpatía exemplificada nun acto no Pazo de Mariñán cantando xuntos o Romance de Don Gaiferos. Nesta mesma liña eran as declaracións de Casares a La Región acrecentando ademais que Carvalho tería un caracter “serio e pouco fácil”, o que facilitaba que o seu “talento fose dirixido máis ao terreo investigador do que ao creador”.

Constantino García lembra como coñeceu Carvalho nos días previos ao proceso de solicitude da cátedra de Filoloxía Galega que logo ía ocupar Don Ricardo e descóbrenos unha curiosa mudanza na perspectiva que cada un tería con respecto á posición do galego dentro da romanística: segundo o artigo, cando Constantino chegou a Compostela era unha persoa máis próxima ao mundo lingüístico “galaicoportugues” do que Carvalho, que sería partidario de “afastar o galego do portugués” e algúns anos despois “Don Ricardo abandonou o meu mundo de entón e de agora e pasou á postura que eu tiña cando cheguei a Santiago: o mundo galaicoportugués".

A obra de Carvalho, mesmo a científica, non está exenta de ideoloxía, unha ideoloxía que chocaba frontalmente co concepto que da Galiza tiña, e ten, o poder político e o académico, antes e agora

García-Sabell, que no momento do enterro de Carvalho asistía ao programa de Jesús Hermida " A mi manera", nun artigo bastante máis amplo que os anteriores, envolve nunha arrevesada reflexión, case metafísica, o que non deixa de ser outra simples anécdota e que o sitúa como un bon cumpridor das obras de misericordia. Conta que visitou Carvalho no “Sanatorio” estando un, Carvalho, ignorante da doenza que tiña e o outro, García-Sabell, sabedor da gravidade da mesma e como desenvolveu con el unha sesión de “psicoterapia”, que era o que perseguía, despois da cal Carvalho “rematou rindo” e García-Sabell satisfeito de ter feito unha boa obra.

Tamén en La Voz de Galicia do día 27, Álvarez Pousa escribe sobre Carvalho esta vez considerándoo un “un exiliado interior” cun traballo insubstituíbel como conferenciante, articulista, poeta, fabulador e catedrático “na hora decisiva do si ou do non da lingua galega, que era para el como para moitos un problema político e moral aínda por resolver”. Mais dito isto, non desaproveita Álvarez Pousa a ocasión para censurar “o seu posicionamento a prol do reintegracionismo, que a moitos nos segue parecendo un desatino”.



En El Correo Gallego, na súa páxina de cultura, escribe Agustín Sixto Seco, un texto de título "Na memoria de Don Ricardo, mestre e amigo". Como anécdota, sinalar que o texto de Sixto Seco aparece na páxina 30 e na anterior, a 29, dáse conta de que Constantino García foi reelexido secretario da RAG, ao tempo que se mencionan algúns dos acordos tomados: “felicitar moi efusivamente a Xosé Filgueira Valverde polo premio Trasalba”. Mais voltemos ao texto de Agustín Sixto Seco. Despois de lembrar un par de anécdotas relativas ao seu propio expediente académico, Sixto Seco torna ao tema lingüístico para afirmar ser depositario dunha confidencia de Don Ricardo: "Eu son, con unha das miñas colaboradoras profesionais que o estimaba cordialmente, testemuña excepcional do impacto anímico que derradeiramente lle tiña producido o sempiterno e incómodo conflito lingüístico no que el se sabía parte comprometida. En obrigada louvanza da súa memoria, algún día poderase divulga-lo impresionante relato do que somos casuais depositarios a miña colaboradora e máis eu mesmo, e que recolle a confidencia dunha entenrecedora ensoñación que Don Ricardo tivera a noite anterior".

A figura de Carvalho segue a ser deostada polo mesmo oficialismo que o obsequiou con sentidas “laudatio funebris”

Ignoro se esta confidencia se fixo pública mais os textos citados mostran, creo, que desde o mesmo momento da morte de Carvalho, e mesmo antes, a prensa recolle a intencionalidade de quen na altura ostentaba a dirección en ambientes académicos ou editoriais aos que Carvalho estivera moi ligado: ao tempo que se enterraba o seu corpo en Boisaca quérese enterrar tamén o seu pensamento e a súa obra, especialmente a científica, amparándose na disputa normativa. Mais non nos enganemos, pois a obra de Carvalho, mesmo a científica, non está exenta de ideoloxía, unha ideoloxía que chocaba frontalmente co concepto que da Galiza tiña, e ten, o poder político e o académico, antes e agora xuntos para lexislar contra a nosa lingua, para borrar a nosa cultura, para privarnos de sermos nós. E como temos a súa obra non precisamos confidencias.

E essa arela impossível
fai possível a história

Pasado o día 27 e enterrado Carvalho, aínda houbo algún eco na imprensa. O Suplemento de El Correo Gallego de 1-4-90 recolle unha nota de Miguel Anxo Fernán-Vello onde, nun ton elexíaco, lembra a figura de Carvalho: “Agora, cando a primavera ainda estrea a cor adolescente dos primeiros días, don Ricardo baixa paseniño a corrente da ría que o leva ao mar da fisterra, onde morará por sempre, cos bos e xenerosos, nas illas liberadas do futuro”

Tamén no mesmo día 1 de abril, domingo, de 1990 La Voz de Galicia publica, en dupla páxina, unha entrevista de Luis Villamor na que Carvalho repasa a situación da lingua, da literatura e da política para concluír que “o galeguismo é unha forma de modernidade e o antigaleguismo unha forma de arcaísmo”.

Dous días antes desta entrevista aparecida en La Voz, A Nosa terra publica un estracto de outra realizada por Antonio Mascato e publicada no número 328, de decembro de 1987.

A partir de aquí a lembranza de Carvalho na imprensa ... desaparece. E aqueles que nunca puideron aceptar, soportar, a súa coherencia intelectual e o seu non entreguismo político, aqueles que cinicamente fixeran o pranto fúnebre, cairon sobre a memoria de Carvalho, ignorantes de que “aquel que no horizonte duas vezes enxergou o cometa” vive longamente porque “as cousas mudam, as palavras ficam”.

A foto mostra o estado de ruína en que se acha a casa de Carvalho en Ferrol, a ilustración é un debuxo de Seoane.
Comentarios (0) - Categoría: 00-Xeral - Publicado o 23-03-2015 14:01
# Ligazón permanente a este artigo
Ateneo Ferrolán: Día internacional do Teatro
Día internacional do teatro
Ateneo Ferrolán
Comentarios (0) - Categoría: 00-Xeral - Publicado o 23-03-2015 11:38
# Ligazón permanente a este artigo
Xosé María Dobarro: DON RICARDO CARVALHO CALERO
Redacción Diario de Ferrol |22 Marzo 2015


En tres días, este próximo mércores, o primeiro da recén inaugurada primavera, cumpriránse vintecinco anos do falecemento do profesor Carvalho Calero, unha das figuras más relevantes do mundo cultural galego nadas neste noso Ferrol, mírese por onde se mire, cada día máis desnortado e decadente. Do Ferrol deprimido dos comezos do século XX, pagando as consecuencias do final do desastre colonial decimonónico (“Más se perdió en la guerra de Cuba”, aínda se di hoxe para referirse a importantes perdas), fálase na novela Días turbulentos de Ángel Oliver, novela finalista do premio Nadal de 1954. E traio aquí esta obra e esta autor porque cando, nesta mesma columna, hai quince días recordaba os nomes de dous escritores e dunha escritora ferrolás que foran finalistas deste prestixioso premio esqueceume citar este outro paisano noso que, segundo manifestaba cando obtivo o galardón, contaba “la vida de un señorito de pueblo que navega por todas las esferas sociales”. Informoume dese despiste –e iso que teño a primeira edición da novela e que recordo tela lido hai tempo–, que hoxe quero corrixir, o meu querido amigo de case seis décadas Vicente Araguas, quen, no seu día, entrevistou o autor para este noso xornal. Detalle que tamén lembro. E falando de narrativa e volvendo a don Ricardo, se cadra non estaría de máis recordar, que o ilustre catedrático na lonxeva Universidade de Compostela, poucos anos antes, concretamente o 22 de abril de 1950, gañara, con A Xente da Barreira, o primeiro concurso de novela de asunto galego convocado pola Editorial dos Bibliófilos Gallegos. Nesa altura residía en Ferrol, impartindo docencia aquí e acolá, onde se arriscaban a contratalo, dado que estaba inhabilitado para ocupar postos de carácter oficial. Compre dicir que A xente da Barreira, foi a única das sete novelas finalista que se presentara redactada en idioma galego e que o poliédrico xurado, presidido por Ramón Cabanillas e formado ademais por Ramón Otero Pedrayo, Francisco Fernández del Riego, José Guerra Campos, Francisco Serrano Castilla e Raimundo García Domínguez “Borobó”, declarouna gañadora con catro votos a favor, un en contra e unha abstención. Segundo se le no albaroque, acabouse de imprentar “o día 7 de xaneiro de 1951, festa de San Xulián, padroeiro de Ferrol”, indicación que, penso que non é moito aventurar, debeu ser recomendación do propio autor. A súa posta á venda inauguraba a narrativa galega de posguerra. Non é, nin de lonxe, o mellor que nos ten legado o creador Carvalho Calero, mais é un fito que aí vai quedar de xeito perenne como iniciador dunha andadura.
Os asuntos que trata nada teñen que ver coa nosa e a súa cidade, pero si encontramos exemplos abondos de presenza de Ferrol noutras obras súas. Nestes días estáselle a dar moito bombo á descuberta duns posibles restos de Cervantes -que nunca se saberá se son ou non son- buscados principalmente co ánimo de gañar turismo cultural en Madrid. Non é mala cousa, aínda que non estou moi seguro do bo emprego de tanto carto para tan pequenos logros. Vexo excesivo protagonismo e afán de ficar para a posteridade. Mais... Salvando as distancias, e, por suposto, cun mínimo investimento, creo que o establecemento dalgún tipo de roteiros dedicados a recoñecer e divulgar os valores dun grupiño de escritores que aquí naceron ou desenvolveron toda ou parte da súa actividade literaria non sería mala cousa. Mais ben todo o contrario. Don Ricardo morreu, como xa dixen e é máis que sabido, hai vintecinco anos, un bonito número e unha cifra redonda para conmemoracións de todo tipo. Penso, como tanta outra xente, que a Academia Galega volve ter unha magnífica ocasión para non deixar pasar este ano sen o honrar debidamente dedicándolle o Día das Letras Galegas.
Comentarios (0) - Categoría: Opinión - Publicado o 23-03-2015 11:37
# Ligazón permanente a este artigo
O Goberno quere impulsar o galego no ámbito empresarial
O Consello da Xunta dálle o visto e prace ás bases do plan de dinamización da lingua no tecido industrial para fomentar entre os clientes e consumidores "o hábito de reclamar a atención comercial en galego”.

Por Galicia Confidencial | Compostela | 20/03/2015


O galego como lingua da empresa ou, cando menos, que sexa valorizada ou usada no ámbito industrial e empresarial. Ese é o principal obxectivo da Consellería de Cultura co novo plano de dinamización da lingua no tecido industrial, cuxas bases foron aprobadas este xoves polo Consello da Xunta.

Buscar a máxima implicación e colaboración dos empresarios, os axentes económicos, as institucións e distintos colectivos para promover o uso do galego é un dos principais obxectivos deste plan. “Non só é un obxectivo das institucións, senón tamén dos cidadáns e das empresas”, salientou Feijóo.

A Xunta, logo dos problemas detectados no uso do idioma a nivel escolar, quere, con este plan dinamizar e potenciar o seu uso no tecido empresarial. De feito, Feijóo xustificouno lembrando que o Plan de Normalización Lingüística conta cun ámbito específico dedicado á economía. Por iso, este novo plan presentado polo novo conselleiro de Cultura, Román Rodríguez, quere abordar as medidas concretas para impulsar o uso da lingua galega entre os autónomos, as cooperativas, a banca, as pemes e as grandes empresas.

“O obxectivo é incrementar a presenza do galego na economía xa que é un ámbito de gran influencia e que ten un efecto multiplicador no resto da sociedade”, dixo. Por iso, insistiu en que con esta norma preténdese lograr que as persoas que se dedican ás actividades empresariais tomen conciencia de que o uso do galego “favorece os resultados económicos”, que se estenda o seu uso neste ámbito e fomentar entre os clientes e consumidores "o hábito de reclamar a atención comercial en galego, con respecto á liberdade de cada un".

Ademais, destacou que é un factor de calidade engadida, porque o uso do galego achega vantaxes para as empresas de modo individual, porque “envía unha mensaxe de proximidade, de diferenciación, pero tamén é beneficioso para o conxunto”.

A Xunta remitirá o plan agora a distintas entidades que queiran facer achegas, como a Real Academia Galega, o Consello da Cultura Galega, pero tamén a outras administracións, municipais, universitarias, entre outras, así como a distintos colectivos. Unha vez recibidas as achegas e incorporadas, as que procedan, a Xunta aprobará o plan, que será "a primeira decisión para fomentar e usar máis que nunca o idioma que os galegos xa coñecen e saben ler e escribir”.

Para botar a andar este novo plan hai un equipo redactor, integrado pola Secretaría Xeral de Política Lingüítica e o Centro Ramón Piñeiro, e dúas comisións. Unha delas será de carácter institucional, coa presenza da RAG e do Consello da Cultura e a outra, de participación, e da que formarán parte institucións de carácter económico, como o Foro Enrique Peinador, a Fundación Galicia-Empresa, as cámaras, a Irmandade de Adegueiros, a Federación galega de parques empresariais e distintas empresas. Ademáis, cano sexa aprobado, será dotado dun orzamento específico para levar a cabo os seus obxectivos.
Comentarios (0) - Categoría: 00-Xeral - Publicado o 23-03-2015 11:35
# Ligazón permanente a este artigo
Cristina Pato, di-se salvada pola música
É bem lindo ver que tamos todos-as cheios-as de contrastes que vam conformando o nosso ser, que nos fam mais interesantes e espertas. Esta entrevista vai a favor de Cristina Pato uma nena me eu imagino de aldeia que move as cadeiras em Nova Iorque com natura por diante e o sabor da verbena que também tem a gaita galega. Ou a favor daquela que se rí a amplas gargalhadas num piano de cola. Ou a favor daquela que mistura com maestria os gestos do show americano e do galego no mesmo corpo. Teoria, educazom, narrativa, aprendizagem, práctica e aventura de vida arredor da música mamada desde Ourense polo fio do pai e cultivada por unha estirpe de femias que apoiam á nena Cristina convertida em senhora polo seu próprio pulso, montra e interesse.

Por Cobrantas - Ugia Pedreira | Galicia Confidencial | 20/03/2015


Em início muito obrigada por dar resposta a esta entrevista feita desde a intuizom, desde a básica impresom do que leo, lembro e vejo pola net. Só me atopei com voçê numa roda de prensa colectiva há muitos anos e últimamente quando voçê me escriviu compartilhando o interesse pola música e cerebro. Dito isto, voçê é instrumentista que se move entre a gaita e o piano, em projectos individuais, coleitivos arredor também do mundo educativo e com muito esforzo e trabalho na prática e teoria da música. Som tais estes ámbitos? Era o seu sono de nena viver da música e para ela?

Creo que de pequena o que quería era facer algo que me sacase da realidade e me deixase desenrolar as miñas paixóns. A música estivo sempre na casa, co meu pai que era acordeonista e tiña unha charanga co cura do pobo.Ver o que conseguía facer o meu pai cun acordeón sempre me emocionou moito, meu pai era capaz de facer bailar e sorrir a calquer ser human, para min era como un super heroe, e quizáis por el e pola miña irmá Raquel decidín tomarme en serio a teoría e a práctica da música, pero sen olvidar nunca o poder inmenso de comunidade e comunicación que nos da.

Comento o do esforzo porque os galegos-as tenhem esse santo sinal na emigrazom, e porque a aprendizagem óptima bem se sabe á fim “cientificamente” que se dá baixo o signo do prazer e da emozom . Qual é a sua relazom com a música desde estos signos?

Quizáis a morriña e o poder de emocionar que ten o son da nosa gaita sexan o mellor exemplo, para min a música é a emoción pura. As boas e as malas. Se non tivera a música non sería capaz de vivir. Salva a miña vida emocional todos os días. A parte académica débolla á miña nai, que como moitas outras da súa xeración non poido ter acceso á educación e entendeu dende un principio que ese era o mellor regalo que lle podía facer ás súas catro fillas.

552139_396151673825712_999837618_n

Leim um livro bellísimo onde artistas internacionais falam do concepto subjectivo de música popular, esta era a pergunta comum a todos. Fago-lha, pois. Que é a música popular para voçê?

É a comunidade. O pracer de estar todos xuntos. A alegría e a tristeza compartida. O pobo.

Qual foi o faro que lhe moveu para sair do pais e ir-se a Nova Iorque, tivo uma beca de estudos da Barrié mas desde o profundo porque nom decidiu fazer a tua vida artistica aqui? Pergunto isto pois uma vez ceiando em Berlim com Llamazares dixo-me que se vendia mais em Galiza tando fora, crês que existe ainda esse tópico, esse pailanismo, esse snobismo ou como se chame?

Pois a verdade e que marchei por unha mistura de un soño incumplido e a sensación de que me estaba a convertir en funcionaria de min mesma. Marchei a facer o meu doutoramento no 2004 coa idea de frear a miña carreira profesional para centrarme na académica. Non tiña intención de comezar nada profesional aquí, incluso, por despeito, deixei a gaita en Galicia. Pero cirscunstancias da vida e unha nova perspectiva axudáronme a ver que ainda tiña moito por facer.

Leendo na tua biografia sentim que o nome Yo-Yo Ma puxo chanzons e apuxou para a tua nova etapa artística. Conta-nos por favor qual é a vossa relazom, imagino que transitiva pois uma galeguidade tam energética e cheia de graza é benvinda sim ou sim neste e noutro mundo. Só imagino.

Yo-Yo Ma cambioume a vida. Que un artista da súa talla no mundo da música clásica non só se interese pola nosa cultura e o noso instrumento senon que ceda espacio nos seus concertos, discos e aparicións televisivas a instrumenstos descoñecidos como a gaita, o kemanche iraní, o bawu chines... É un home incriblemente xeneroso que cree no poder da música para cambiar o mundo. Cree que todos os artistas somos cidadáns cunha responsabilidade. E que a práctica musical desenvolvenos as cualidades necesarias da humanidade: colaboración, flexibilidade, curiosidade e xenerosidade...Gracias a él descubrín de perto que o talento é unha responsabilidade e decidín tomala si cabe máis en serio...de eso sae Galician Connection...

A tua atividade desde America parez mais dirigida a produzons, residéncias, concertos grupais, conferencias interactivas. Ve-se claramente a Cristina em aczom estudo-cenário. Tem voçê mais a necessidade da composiçom, de comunicar a travês da composizom ou prefire o processo dos arranjos, interpretazom, reelaborazom e mesmo improvisazom instrumental?

A composición para mín non é simplemente unha forma de sanar. Cando escrebo o fago para sair dalgún estado emocional. Para os que teñan a Cristina Pato de pelo verde na cabeza, simplemente recordar que ese repertorio é escollido por mín pero non composto por mín. As miñas obras son básicamente “clásicas” con unha parte importante de narración, que cada vez vai ocupando máis espacio na miña vida. A miña vida académica basease no poder do artista como conector de departamentos nunha universidade. Harvard University e Holy Cross son duas institucións coas que traballo dende fai anos. Conectar neurociencia, música, filosofía, educación e negocios, todo a través das artes, a través da emoción pura.

Este último disco Rústica di que é um namoramento com três homes (O outro dia alguem apontou numa conversa de bar que a image promo que a mim me parece belísima e imaginativa parez duma teleserie “paixom de gavilanes” ) e ademais é um grande namoramento com a música tradicional. No texto promocional de Rústica fala duma construzom coleitiva baixo as canzons que conhece do povo Davide Salvado- grabadas ou nom - . Como forom os três dias de tal construzom, semelha em pricípio um plantejamento simples, deixando fluir canzons de raiz tradicional e jogando com elas sem liar-se muito em pensamentos conceptuais...

Acabas de dar no cravo, empezou pola miña paixón por ese nosequé que ten Davide. E rematou sendo unha carta de amor colectiva. Todos confiamos en todos e nos respetamos.

E por certo, falando de emocións, nesa sesión levo posto o camisón que a miña nai se fixo a si mesma para parirme a min. Só o puxo o día do meu parto, a miña nai é o meu sol, á miña lúa e a muller mais sabia que coñecin nunca, aínda hoxe no seu mundo sigue sendo incríblemente sabia.

Caminha entre a clásica, a música tradicional e o jazz (suponho que mais actualmente) e leim que foi a sua mai quem lhe apoiou para estudar música e nesse carreiro sigueu com master, doctorado...como se soe dizer uma nena responsável e acarreirada, neste caso na música. :-) A tua familia e a gente da tua aldeia ( dim que todos os galegos temos aldeia de referéncia) cómo vive o teu sucesso musical?

Creo que gracias á miña querida nai e á realidade que rodeou sempre á miña familia nunca cambiou moito o meu entorno. Sigo a celebrar as festas na aldea coma sempre e coa xente de sempre. Por razóns varias, teño moitas realidades: a gaiteira, a pianista, a profe, a descoñecida que vive nun armario en Nova York ou a popular “jaiteira”, pero somos todas a mesa persoa sen complexos que leva a a vida adiante como tantas outras mulleres.

Nom há nada mais exótico e original que dar a conhecer a cultura e a lingua dum território estando em um outro. Qué percebes no público como curioso quando dàs a conhecer o patrimonio musical galego?

RESPETO, e curiosidade. E espero que nos nunca o perdamos nin o respeto polo noso nin a curiosidade por seguir manténdoo vivo. É unha honra e unha responsabilidade que levo como un talismán. Sen Galicia, sen a gaita galega, sen esta língua de amor materna, eu non seria eu. Respeto pola identidade cultural.

Uma poeta performance amiga di que “onde nom há nom doe, e onde doe está todo”. E com isto remato dando-lhe os meus agradecimentos por aceitar esta comunicazom. Que lhe doe a voçê do mundo da arte?

Se fósemos capaces de facer entender aos governos e á sociedade que a cultura importa. Que as artes salvan vidas aportan identidade e axudan a saúde colectiva, pois probablemente non me doería nada. Pero tamén temos que demostrar á sociedade que as artes son un ben colectivo. Que precisan o apoio e o cariño de todos, e qué somos nos, artistas e cidadáns, os que temos que axudar a compartir esa mensaxe: como diría Yo-Yo Ma, convertirnos en cidadáns culturales que usan as artes para o ben da comunidade e axudan así ao seu desenvolvemento.

Ugia Pedreira - Cobrantas

Com oito álbuns lançados, a cantora de Marful e ex-diretora do Centro Galego de Música Popular, aCentral Folque, cria este espaço para as cobrantas musicais feitas á mao, é dizer, pessoas e projectos musicais que ao meu entender sejam de alto risco, medulares, lumínicos, vertebrais, que prestem atenção á canteira e a deixar sementes prantadas arredor da música galega feita em qualquer parte do mundo. Em Cobrantas intentara-se chegar ao para qué e porque dos discos, livros, tendas, pub, músico, editoral ou ideia a desenvolver na atualidade.
Comentarios (0) - Categoría: Música galega e vídeos - Publicado o 23-03-2015 11:34
# Ligazón permanente a este artigo
Tatuarse en galego
http://www.blogoteca.com/tattoosdagaliza/

Comentarios (0) - Categoría: 00-Xeral - Publicado o 23-03-2015 11:29
# Ligazón permanente a este artigo
Xosé Lois García: A Divina Comedia en galego
Sermos Galiza


Dante Alighieri toma de novo repercusión e autoridade no noso idioma, nunha elaborada edición desas que impactan ao bo lector e que aporta Edicións da Curuxa (2014). De renovada tradución de Darío Xohán Cabana, cunha ampla e profunda introducción, partillada en dúas temáticas: “Vida de Dante” e “A Divina Comedia”, con extensas notas a lado de páxina, creando un ordenamento estético que define a este libro dentro dun cadro espacial moi definido dando rigor e singularidade a unha edición ben pensada e estructurada.

"Un extraordinario e doloroso traballo que cando se asume e verificamos seus logros e resultados convértese en legado permanente para futuras xeracións asentadas na nosa fala".

Cando dicimos nova tradución da Comedia de Dante ao galego referímonos á superación daqueloutra, a primeira que traduciu Darío Xohán Cabana, cuxo formato non era dos mais manexábeis para o lector. Nestas lides, Darío é un excelente conductor dos grandes monumentos da poesía clásica como é Dante, Petrarca e outros grandes poetas italianos que foron traducidos por el ao galego. Un extraordinario e doloroso traballo que cando se asume e verificamos seus logros e resultados convértese en legado permanente para futuras xeracións asentadas na nosa fala.

O mundo editorial galego tan descoidado en traduccións, Edicións a Curuxa asume e transcende na superación destas carencias. Sen tradución de linguas orixinais cara o noso idioma a normalización lingüística non é posíbel sen percibir as grandes e universais obras sen espallalas entre o lector galego. No campo das traduccións cara o galego, comeza agora unha xeira nada tímida de obras universais, por parte de persoas que se decatan que o idioma galego se continúa ausente na recepción de obras e autores con impacto global. Esta ausencia significa non só un agravio senón unha desconxuntura que descontextualízanos das esixencias que os novos tempos requiren.

Nesta cuestión, as administracións implicadas na normalidade idiomática miraron cara outros horizontes, desentendéndose do vital que representan as traduccións para un país como o noso, que precisa dun renacer vital e intenso. Unha literatura creativa e ordenada precisa doutras experiencias creativas onde a tradución pode e debe ampliar varios campos literarios. Lamentablemente, os lectores en galego temos que pasar polo aro do castelán cando leemos a un autor noutra lingua. Esta especie de colonialismo se non se percibe ocúltase para intensificar a desfeita, por parte de consabidas administracións. Nesta dirección, as editoriais galegas non foron capaces de crear estructuras nen fomentar un ambiente propicio para ofrecer ao lector esas grandes obras ao noso idioma.

"Sen tradución de linguas orixinais cara o noso idioma a normalización lingüística non é posíbel sen percibir as grandes e universais obras sen espallalas entre o lector galego".

As traduccións de Darío Xohán Cabana veñen a cubrir un espacio esquecido e deostado, cuns autores e cunhas versións que nos colocan no inicio dos inicios que non deben ser vulnerados polos que estamos nas trincheiras defensivas da lingua. Cabana é dos primeiros que nos trouxo os clásicos do Renacemento italiano ao idioma galego. Un traballo incansábel e esgotador que, necesariamente, precisa das dádivas do lector para fomentar outras entregas que, tal vez, o Darío teña en mente.

No eido dos desequilibrios de traduccións que temos os galegos, a tradución de A Divina Comedia en galego leva seiscentos anos de atraso con respecto ás edicións en catalán, velaquí algunhas referencias: Bernard Fabrer traduciu e publicou no século XV A Divina Comedia por primeira vez en catalán, en 1878 Cayetano Vidal aporta outra tradución, en 1908 Antoni Bulbena-Tosell publica outra tradución, en 1921 aparece a de Narcís Verdaguer i Callís, en 1950 sorprende a versión de Josep Maria de Segarra. Acompañan a estas traduccións, xa míticas, outras tantas de actualidade que encontramos nas librarías catalanas. É así como se engrandece unha lingua e un país. Digamos de paso, que as editoriais catalanas, nos inicios do Modernisme e do Noucentisme, publicaron a tódolos clásicos, gregos e latinos; os grandes clásicos e modernos europeos e, aínda, a tódolos autores cristiáns da Patrística. Toda unha referencia para ser entendida en clave de país normalizado.

Os que leemos A Divina Comedia en versión castelán e portuguesa, cando un lee a versión galega de Darío Xohán Cabana non deixa de admirar todo ese tecido que non se desfigura do texto orixinal, engrandecendo a este. Un texto que nos fai comprender os tempos e os espazos polos que Dante Alighieri concentrou apoteóticos conceptos sobre as adversidades e conflictos da última metade do Século XIII e das primeiras décadas do XIV –período en que compón a Divina Comedia-. Nos tres iniciais versos do Canto Primeiro do “Inferno”, na versión de Cabana leemos: “No medio do camiño desta vida // acheime dentro dunha selva escura, // que a recta vía fora confundida”.

"Unha tradución inxente que nos vén dun poeta notábel e escritor que cultiva diversas xéneros expresivos na literatura galega".

Como vén anota Darío, sobre estes versos: “A selva escura figura un período de extravío moral”. Versos que anuncian a decadencia medieval e o renacer dunha nova e esplendorosa época. Estas adversidades que anunciaban cambios as detectaron os grandes poetas, mais que os belixerantes dirixentes políticos e relixiosos. Na lírica galega medieval do século XIII, Airas Nunes, case contemporáneo de Dante, detectou eses tránsitos na vida social e moral que lle tocou vivir en Compostela, neste anunciado: “Porque no mundo mengou a verdade // puñei un dia de a ir buscar, // (...) Nos mosteiros dos frades regrados // a demandei, e dis[s]eron-m assi: // “Non a busquedes vós a verdade aquí// (...) outro camiño conven a buscar, // ca non saben aquí d’ela mandado”. Dúas versións ben concertadas sobre o cambio de época, a nova verdade de Nunes e o camiño escuro e temeroso de Dante anunciaron novas vías: axuste e renovo de época.

Unha tradución inxente que nos vén dun poeta notábel e escritor que cultiva diversas xéneros expresivos na literatura galega. A Comedia de Dante, en versión galega, achéganos ás grandes obras universais que deben ter presenza e cabida no noso idioma. Volver a Dante non deixa de ser un renovo gratificante.
Comentarios (0) - Categoría: Opinión - Publicado o 19-03-2015 14:18
# Ligazón permanente a este artigo
A meirande iniciativa en prol dun idioma ten lugar en Euskal Herria: Korrika
Sermos Galiza - A Información precisa


O 19 de marzo, os cidadáns e as cidadás vascas porán en marcha a iniciativa máis multitudinaria que calquera pobo do mundo leve a cabo en prol do seu idioma. Participarán nela centos de milleiros de persoas, entregándose de man en man, sen interrupción, un testemuño que simboliza a propia lingua. Ao longo de once días e dez noites, nunha festa de 210 horas de duración, correrán aproximadamente 2.300 kilómetros, unindas a maioría das vilas e cidades de Euskal Herria entre si. Euskal Herria está en Europa, entre o sur do Estado Francés e o norte do Estado Español.

No seguinte vídeo pódense ver imaxes das últimas edicións de Korrika



A organización introduce unha mensaxe secreta no testemuño, e despois de pasar polas mans de milleiros de persoas, leno no acto festivo que ten lugar ao acabar Korrika. Considérase unha honra levar o testemuño de madeira, coa insignia vasca; así, asociacións, institucións e persoas a título individual “compran” quilómetros en prol da lingua. A carreira organízana as escolas populares integradas en AEK, asociación cun labor que consiste en ensinar éuskaro e alfabetizar persoas adultas; para ela son os cartos que se recollen nese crowdfunding xigantesco.

O éuskaro estivo a piques de se extinguir, e aínda hoxe esta lingua falada por aproximadamente un millón de persoas está, segundo a UNESCO, en risco de desaparición. Esa ameaza é notoria nalgunhas zonas. Nalgúns lugares é oficial, malia que non na meirande parte do territorio. Korrika une a totalidade dese espazo xeográfico, nun ambiente festivo. Os cidadáns e as cidadás que teñen unha actitude activa a favor do éuskaro aproveitan que a iniciativa pasa polas súas cidades, vilas e barrios para organizaren actividades en prol da súa lingua e para sacar as súas reivindicacións á rúa.

"O éuskaro estivo a piques de se extinguir, e aínda hoxe esta lingua falada por aproximadamente un millón de persoas está, segundo a UNESCO, en risco de desaparición".

Korrika, ao igual que AEK, a súa organizadora, é unha iniciativa xurxida da sociedade civil. Celébrase cada dous anos, e neste 2015 realiza a súa 19ª edición. Á vista do éxito, algunhas comunidades con idiomas minorizados empezaron a organizar carreiras similares: en Cataluña, Irlanda, Gales, Galiza e Val d´Aran corren pola lingua autóctona.

Por que necesita o éuskaro a Korrika?

O éuskaro sufriu un gran retroceso no pasado recente, sobre todo nos últimos tres séculos. Os e as falantes foron obxecto de burlas, multas, malleiras, etc., por falaren unicamente en éuskaro. Así as cousas, a persecución psicolóxica, entre moitos outros factores políticos, tivo un papel determinante para que a xente cambiase de idioma. As políticas lingüísticas de España e Francia influíron directamente contra o éuskaro, cousa na que coinciden a maioría dos e das lingüistas.

O anel é un dos símbolos máis crueis da opresión sufrida polo éuskaro. Falar en dita lingua estaba prohibido na escola, e cando o profesor ou a profesora escoitaba que alguén o falaba, dáballe o anel ao alumno ou a alumna en cuestión, para que ela ou el fixese o mesmo entre os seus compañeiros/as. Promovíase que os/as nenos/as se delatasen mutuamente, e ao final da semana castigábase, adoito fisicamente, a quen levaba o anel. Moitos/as chegaron a sentir carraxe cara á súa lingua, e acabaron na decisión de non lla transmitiren ás súas fillas e aos seus fillos, para que non sufrisen o que sufriran eles/as. Tetemuños recollidos en toda Euskal Herria demostran que o uso do anel foi xeneralizado polo menos durante os dous últimos séculos, e aínda hoxe viven moitas persoas que o sufriron.

"Desde a década dos 50, e con máis forza desde a dos 60, en Euskal Herria creáronse escolas dentro das casas, organizadas clandestinamente. Naceu así un movemento renovado en prol da lingua".

En España prohibiuse o éuskaro por completo na ditadura que durou 40 anos, ata chegar a establecer unha Garda Urbana que vixiaba en que idioma falaba a xente, e que impuña castigos. Eliminaron o éuskaro case por completo da vida pública e presentárono como un idioma contrario á modernidade.

Desde a década dos 50, e con máis forza desde a dos 60, en Euskal Herria creáronse escolas dentro das casas, organizadas clandestinamente. Naceu así un movemento renovado en prol da lingua. Durante a década dos 70, co ambiente político en plena efervescencia, milleiros de persoas se alfabetizaron; para iso, o movemento euskaltzale creou as escolas de AEK. Unha vez terminada a ditadura de España, en 1980, a necesidade de financiaciamento levou a que algúns/algunhas soñadores/as da época creasen Korrika.

A pesar de que pasaron 35 anos desde aquela, o éuskaro non é oficial na meirande parte do territorio onde se fala. Nesas zonas, debido a que a escola pública non ofrece a opotunidade de estudar en éuskaro, milleiros de nenos e nenas teñen que percorrer milleiros de kilómetros anualmente, para estudar en éuskaro nalgunha ikastola (escola en éuskaro) situada fóra da súa localidade. Na área onde o éuskaro é oficial, malia se daren importantes avances na colaboración coas institucións locais, o Goberno de España denuncia os concellos que funcionan en éuskaro. Amais, quedou gravado na memoria dos euskaldúns e das euskaldunas como a policía española pechou en 2003 o único xornal en éuskaro, Egunkaria, creado con cartos achegados pola cidadanía. No Estado Francés a única lingua oficial é o francés, e houbo xuízos contra ikastolas que ensinan en éuskaro, así como unha denuncia contra un municipio que no pasado xaneiro declarou o éuskaro oficial.

"En Euskal Herria non deixarán que a súa lingua se perda, mais aínda teñen por diante un enorme labor para conseguir a súa normalización".

“O éuskaro saíu á rúa, imos todos/as a Korrika!”

Certos expertos/as afirman que das 7.000 linguas que hai no mundo a metade desaparecerá durante este século. En Euskal Herria non deixarán que a súa lingua se perda, mais aínda teñen por diante un enorme labor para conseguir a súa normalización.

Frases como “O éuskaro é o noso único territorio libre”, “Unha lingua non se perde porque quen non a coñecen non a aprenden, senón porque quen a coñecen non a falan” ou “Que fermoso é escoitarte falar en éuskaro” pódense ler en multitude de casas, camisetas, tendas e comercios de Euskal Herria. Orgullosos/as por sacar adiante, como pobo, unha actividade xigantesca, Korrika, que precisa do traballo de centos de voluntarios/as, milleiros de cidadáns/cidadás anónimos/as que se cargarán de enerxía para seguir traballando pola súa lingua, para empoderarse e para continuaren a vivir no mundo cun punto de vista propio.
Comentarios (0) - Categoría: 00-Xeral - Publicado o 19-03-2015 14:16
# Ligazón permanente a este artigo
A RAG incorpora a endometriose ao seu dicionario
Quinta feira, 19 de Marzo do 2015

Sermos Galiza - A Información precisa

A Academia respondeu á solicitude presentanda pola asociación querENDO recollendo entre o seu léxico o nome da doenza.


A RAG comunicou o 13 de marzo á asociación querENDO, que abrangue mulleres con endometriose, que acordou incorporar ao seu dicionario. A decisión, argüen na carta remitida, foi adoptada "logo de ser valorada e estudada polo Seminario de lexicografía da institución".

Desde querENDO solicitaran este feito a comezos do mes de febreiro. No escrito achegado á Academia denunciaban a "invisibilidade" que atinxe ás doentes para alén do propio dicionario. "Somos invisibles para quen nos di durante anos que a dor que sentimos é psicolóxica e tamén o somos para os xestores da sanidade pública que ignoran as especificidades desta doenza e non atenden ás indicacións que fai a Guía de atención editada polo Ministerio de Sanidade".

Desde querENDO agradeceron a decisión da RAG através da súa conta de Facebook e o seu blogue.
Comentarios (0) - Categoría: 00-Xeral - Publicado o 19-03-2015 14:15
# Ligazón permanente a este artigo
A Xustiza reivindica en Redondela o compromiso coa lingua galega
O Concello promoveu a primeira sentenza no idioma propio hai 30 anos

LUIS CARLOS LLERA - Redondela / La Voz, 17 de marzo de 2015


No marzal do ano 1985 aínda había unha rúa en Redondela que se chamaba Xeneral Mola. Nesta vía pública que hoxe recorda a Xosé Regojo, en lembranza do gran empresario redondelán, tiña unha casa Josefina Carreiro. A vivenda estaba na completa ruína pero o Concello non quería recoñecelo. Así que a veciña, que quería derrubar a edificación e facer unha casa nova, interpuxo un recurso contencioso-administrativo contra o Concello. O pleito comezou no ano 1981 e finalizou no 1985 coa vitoria da muller. Durante eses anos, o Concello resistiuse a que a casa caese e dicía que non facía falta tirala e que se podía reparar.

A sentenza foi redactada por Pastor Villán, entón secretario da sala do contencioso-administrativo da Audiencia Territorial da Coruña, hoxe equivalente ao Tribunal Superior de Xustiza de Galicia. Os maxistrados que elaboraron o texto foron Ricardo Leirós, que era o presidente accidental da Audiencia, Claudio Movilla e Gonzalo de la Huerga. Este último lembrou onte que a sentenza se redactou en galego porque o pediu o Concello de Redondela perante un recurso formulado por unha cidadá. «Pensamos que tiñamos que facelo, que era o momento, e causou estupefacción», dixo o maxistrado xubilado. Foi a primeira sentenza en lingua galega.

Onte o xuíz asistiu, xunto a senlleiros xuristas de toda Galicia, a un acto de homenaxe a efeméride dirixido por Xosé González. Para De la Huerga «o compromiso co galego é insuficiente pero van dándose pasos». Ao cumio acudiron o conselleiro maior do Consello de Contas, Xesús Palmou, o director xeral de Xustiza, Juan José Martín Álvarez, o secretario xeral de Política Lingüstica, Valentín García, o director xeral da Función Pública, José Alberto Pazos e o ex fiscal superior de Galicia, Carlos Varela, entre outros persoeiros.

Asemade, asistiron numerosos avogados que se comprometeron a usar o galego no seu traballo profesional. O uso do idioma non está aínda demasiado estendido nos tribunais, aínda que vai gañando forza. No acto de onte colocouse unha placa conmemorativa e celebrouse un acto académico de recoñecemento desta primeira sentenza xudicial despois de moitos séculos de esquecemento da lingua.

A alcaldesa de Castro Caldelas, Inés Vega, sinalou que o primeiro documento en galego é o foro do seu pobo, outorgado polo rei Afonso IX, en 1228. Logo o galego deixou de usarse no XVI en documentos xurídicos.

A viúva de Claudio Movilla, Elisa Polanco, desculpouse por falar en castelán porque leva moitos anos fóra de Galicia e dixo que o seu marido e outros foron «valientes y jueces sobre todas las cosas» e ensalzou a figura e o papel dos maxistrados nestes tempos «convulsos» nos que todos os días «hay noticias sobre corrupción».

O alcalde redondelán, Javier Bas, subliñou na súa intervención que «o Concello no ano 1985 soubo buscar os medios para que sexamos precursores do rexurdimento da lingua galega nas actuacións xudiciais, grazas á sensibilidade dos maxistrados que foros os asinantes dunha sentenza que fixo e fai historia».
Comentarios (0) - Categoría: 00-Xeral - Publicado o 19-03-2015 14:14
# Ligazón permanente a este artigo
Caderno da Coordenadora de Equipas de Normalización Lingüística de Ferrolterra








clocks for websitecontadores web


anuncia o portal na túa web




O meu perfil
cequipnormalizacion@gmail.com
 CATEGORÍAS
 FOTOBLOGOTECA
 RECOMENDADOS
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES

© by Abertal