Bo uso


A BITÁCORA DE FRAN BOUSO
Un blog aberto para falar desde Mondoñedo ou calquera outro lugar do mundo sobre Mondoñedo e as súas cousas ou sobre as cousas do mundo.



Fran Bouso

Crea tu insignia











O Tempo en Mondoñedo

El Tiempo en Mondonedo - Predicción a 7 días y condiciones actuales.
+info



O meu perfil
 CATEGORÍAS
 GALERÍA FOTOGRÁFICA
 RECOMENDADOS
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES
 DESTACADOS

Manuela Rey, a muller lirio

No Teatro D. María II de Lisboa brillou como ningunha a estrela rutilante desta actriz que naceu en Mondoñedo en 1842 e morreu, cando o éxito máis lle sorría, con tan só 23 anos.

De Mondoñedo a Lisboa

Debuxo Manoela Rey Retrato de Pastor (1904)Nun libro titulado ”Manuela Lopes Rey”, o nº 3 da colección Os Contemporaneos, editado en Lisboa probablemente en 1867, dise que naceu en Mondoñedo o 24 de outubro de 1843. En realidade, e así consta no rexistro da parroquia de Santiago de Mondoñedo, chamábase María Manuela Ramona Rey González e naceu o 1 de outubro de 1842, tal e como xa nos descubrira D. Gamallo Fierros en 1960.

Segundo o texto de Os Contemporaneos, cando a pícara ten entre 4 e 5 anos pasa por Mondoñedo unha compañía dramática itinerante que se hospeda na fonda onde a nai de Manuela, unha viúva cercada de dez fillos, traballaba. A meniña conquistaría a estima dos comediantes, e estes propoñeríanlle á nai que llela cedese en adopción.

O apelido “Lopes”, ao entender da Grande Enciclopédia Portuguesa e Brasileira, era o da súa nai adoptiva.

A faranduleira

Puido comezar así a vida nómade de Manuela, a carón dunha familia postiza, cun pai cariñoso pero cunha nai desafecta. Só unha muller vella lle amosaba o cariño dunha auténtica avoa.

Dise que aos 6 anos xa recitaba versos no escenario e facía pequenos papeis. Aos 8 representa na cidade de León a obra “O Gaiato de París”, e aos 9, estando en Palencia, morre o pai adoptivo, e un fillo da vella que lle facía de avoa (ao que Manuela chamaba tío) casa coa viúva e convértese no seu titor.

A compañía entra en Portugal por Valença, Chaves, Bragança … mais seguen as desgrazas. Estando na Régoa morre a avoíña, D. Dolores. Logo viría o deambular por Viana, Ponte de Lima, indo e vindo, collendo oficio. A saúde éralle esquiva, agora por febres intermitentes.

No Porto non tiveron éxito e a compañía disólvese. O seu titor viaxa a Lisboa e leva a Manuela canda si.


Outra versión dos primeiros anos

Gamallo Fierros desmente en parte, en artigos publicados en El Progreso o 9 de outubro e o 19 de novembro de 1960, esta versión. Transcribe a partida de nacemento, que confirma que tivo lugar o 1 de outubro de 1842. Era filla de Andrés Rey Expósito e de Francisca González, entón solteiros, veciños de Pradela, na Rilleira de Trigás, un lugar que pertence hoxe á parroquia de San Vicente. O seus pais casan o 11 de febreiro de 1843, e de aí en adiante van nacendo ata 7 irmáns máis: Dominica (1844), Rosa (1846), Bernardo (1848), Filomena (1851), Manuel (1854), morto axiña, outro Manuel (1856) e María (1860).

Imaxina Gamallo que Manuela aínda andaría por Mondoñedo aos 10 anos, e que logo emigraría a Portugal. Supón que en 1856 xa estaría en Lisboa, fose cal fose a maneira ou o motivo polo que marcha de Mondoñedo. Apunta Gamallo que Cunqueiro (por tanto, Cunqueiro soubo da existencia de Manuela) lle expresara verbalmente a opinión de que puidera terse ido para Lisboa como asistenta con alguén da familia Barro de Viloalle. De momento, outra imaxinación, neste caso de Cunqueiro.

Manuela en Lisboa

Segundo o historiador J. César Machado, quen tivo a fortuna de asistir como espectador á súa estrea como actriz, Manuela Rey chega en 1856, con 14 anos, a Lisboa da man do seu pai, formando parte dunha compañía de teatro ambulante. En Lisboa comeza recitando en español no Teatro do Salitre no drama O Filho do Cego. Fai de menino e conquista xa entón o favor do público.

Actúa en Setúbal, fai probas para o Teatro de San Carlos, declama en español e portugués ata que membros do consello dramático consideran que “ a hespanhola” ten algo; un don.

Duarte Cardoso de Sá dálle leccións de educación gramática e de lingua portuguesa, e axiña é contratada polo Theatro D. Maria II, onde estrea con éxito o 23 de novembro de 1857 a comedia A alegria traz o susto. O primeiro papel, sen embargo, ía ser o de “María” na obra Frei Luiz de Sousa, pero ao morrer o actor principal, houbo que suspender.

Theatro Dona María II.

O pouco que gaña Manuela entrégallo á familia. Viste pobremente e peitéase peor. Cando representa a obra Os homens sérios tivo que empeñar o colar de ouro que lle deixara en herdo a avoa para poder mercar a roupa e os aderezos necesarios para as representacións.

Pouco a pouco vai gañando prestixio. En 1859 xa figura nunha listaxe de biografías de actores e actrices destacados de Portugal e Brasil que se ía publicar baixo o título “Galería artística” da autoría do propio Machado, Andrade e Ferreira.

Neste mesmo ano, polo outono, Manuela Rey lidera unha reclamación polémica ao solicitar do Teatro Nacional un pago mensual de 72 mil réis, unha nómina moi considerable para a época e para ela mesma, tendo en conta que tan só era unha promesa.

Tamén en 1859 recita por primeira vez, nunha sociedade dramática, unha poesía en portugués: Eu pobre donzella, na aurora da vida / já tenho tragado mil gotas de fel …

Aos poucos vai conquistando ao público en papeis menores, de “ingênua”, ata que a partir de 1864 van chegando outros máis importantes en obras como Os Fidalgos do Bois Doré, Fogo no convento, Vida de um rapaz pobre, Nobres e plebeus … xunto a actores e actrices de moito renome na época: Rossa, Theodorico, Tasso, Emilia das Neves ou Soller.

Amores e desamores

Ao parecer era alta e elegante, de pé pequeno, ollos entre verde e azul, cabelo entre louro e castaño, fermosa –loura musa de escena-; un tipo de beleza e elegancia nunca visto. De ollar vivísimo, o leve encrespar da fronte, “a prega eloquente dos cantos da boca, o ar ora triste, ora inocentemente alegre, o aroma de juventude e de poesia, a força e a graça daquele talento peregrino”.

En 1865 o escritor dramático J. A. Correia de Barros e o xornalista Francisco Serra, bátense en duelo por ela.

Pero antes, moitos antes, en Lisboa prendeu insistente o rumor de que o rei Pedro V, antes de casar coa princesa Estefanía de Hohenzollern-Sigmaringen, sentíu grande debilidade pola actriz e mesmo a quixo condecorar coa medalla da Orde de Santiago.


Escritora, pensadora

Manuela, ademais de actriz, escribiu algunhas obras como a comedia titulada A actriz e a o proverbio Por este deixarás pae e mãe, disque nun estilo elegantísimo. Atopáronse capítulos truncados de romances da súa autoría; tamén cartas, escritos filosóficos e apuntamentos autobiográficos. Neles percíbese a sensibilidade dunha muller aflixida cando se lamenta de non ter gozado da infancia nin das alegrías do corazón. Ou cando bota en falta o afecto maternal, ou un namoramento fallido, e ata reflexións arredor do feito de ser muller e de que os homes non comprendan: “Cegos que a não consideram como metade da sua alma senão como precisa á sua vaidade e aos seus caprichos …Para ao outro dia se afastarem d’ella como se desviariam dun lamaçal, não se lembrando que días antes eran elles propios que jubilosos se engolphavam n’essa lama”

A morte

En decembro de 1865 aínda brillaba no escenario. A principios do 1866 intervén en Um cura de almas, e recita, coa palidez no rostro, o poema Primeiros Amores de E. Vidal. Xa ten febre. O 5 de febreiro dá un paseo polo Jardim da Estrela e ao regreso séntese peor. O día 8 encamou. O 26 de febreiro sobre as 6 e media da tarde morre na Praça da Figueira, 46, 3º andar. Acompañábana naquela hora amigos poetas e actores.

O funeral tivo lugar na igrexa de San Domingos, e o seu corpo foi soterrado no Cemiterio dos Prazeres no espazo reservado pola Associação dos Socorros Mútuos dos Actores Portugueses.

Só os funerais do rei don Pedro V e os do gran orador José Estevão, desaparecidos cinco e catro anos antes, poderían comparárselle en número de acompañantes.

Elegancia, talento e graza singular; rara, encantadora actriz. Unha das mellores crónicas da súa morte, de alto contido literario, fíxoa o escritor Ramalho Ortigão para a Revista do Porto. No “Diccionario do theatro portuguez” dise que foi das máis ilustres artistas. Ernesto Marecos escribiulle unha sentida elexía fúnebre titulada Coroa de Perpétuas.


A muller lirio

Foise na tardiña do 26 de febreiro de 1866. Matouna o tifo e unha curta e intensa vida chea de penalidades e mala saúde. Manuela Rey, “notabilidade dramática”, a mellor actriz que tiña o teatro nacional portugués daquel entón contaba tan só 23 anos. Elegancia, talento e graza, xunto coa fermosura que se reitera en cada crónica, convertérona nun mito.

César Machado, o gran historiador do teatro portugués, dixo dela que era “mulher lírio” e o seu mal fado quixo que o seu derradeiro recitado diante o público (4 de xaneiro de 1866), un poema de E. Vidal, comezase sí: O lyrio desponta e cresce / á luz da manhã que assoma /tudo é viço e tudo aroma /n’aquella graciosa flor.

A sú carreira foi “rápida e brilhante”. O público adorábaa. Morreu? Non morreu; disipouse coma un relampo!

©Antonio Reigosa

Artigo publicado en “El Progreso” (2 de xaneiro de 2016)



Comentarios (0) - Categoría: Cousas (con perdón de Castelao) - Publicado o 09-10-2016 16:29
# Ligazón permanente a este artigo
TOMATES PARA LETIZIA (Nº32 -especial- 05/10/2016 RV-AM e LVG-AM)
Onte Mondoñedo, concretamente a avenida das San Lucas, encheuse de xente para recibir á raíña Letizia. Foi moita a expectación xurdida nos últimos días en toda a antiga provincia de Mondoñedo e arredores desde que comezou a circular primeiro o rumor e despois a nova da visita real á Cidade da Paula. Para os mindonienses de toda condición, e para todos os que estudamos no Instituto San Rosendo aínda máis, é un orgullo que fose elixido este centro educativo para o acto de inauguración oficial do curso escolar na formación profesional.

Eu, por motivos laborais non tiven ocasión de achegarme onte ás proximidades do IES San Rosendo, pero ao longo da mañá recibín no meu whastapp ou por outros medios máis de cen fotografías do acto, polo que puiden contemplar á protagonista desde tódolos ángulos (ou desde case todos), por certo levaba a manicura moi ben feita e un estilismo perfecto.

Comentoume un amigo que nada máis baixarse do coche que a trasladou desde o campo de fútbol “Viñas da Veiga” ata a porta do centro educativo comezou a saudar ao público presente cun “bos días”.

Seguro que Letizia leva unha moi boa impresión de Mondoñedo e das súas xentes, non é para menos pois a paisaxe é fermosa e a paisanaxe encantadora, ademais con case total seguridade puido apreciar moi ben o bo facer do profesorado e persoal non docente que día a día traballa no instituto que comezou sendo laboral, pasou por instituto de bacharelato e agora é IES (igual ata se me escapa algunha outra denominación que tivo nalgún momento).

Ademais de recordos na súa memoria, leva dona Letizia agasallos ben singulares da súa visita á Cidade do Masma: unha torta que pinta na súa cara a policromía do rosetón da catedral (eu agallasaríaa con tres no canto dunha, así tería onde escoller), tamén unha reprodución en cerámica de Sargadelos do monumento mindoniense Patrimonio da Humanidade e uns tomates. Os tomates, como sexan de tan boa calidade -que o serán- como os que me regalou o meu amigo Xulio Rodríguez este verán vai querer que, día si e día tamén, á súa casa cheguen froitos vermellos da horta mindoniense.

Pois ben, xa temos escrito no caderno da historia de Mondoñedo unha nova visita dun membro da monarquía. Lembraríase alguén de gardar a vaixela que empregou en Mondoñedo?



Comentarios (0) - Categoría: O OUTEIRO DE MONDOFORTE - Publicado o 06-10-2016 07:44
# Ligazón permanente a este artigo
QUIQUE GUERRA, UN HOME METIDO NO SEU MUNDO (Nº31 04/10/2016 RV-AM e LVG-AM)
Quique Guerra
O pasado xoves deixounos Quique Guerra. Cando me chegou a mala nova, a primeira imaxe que me veu á cabeza foi unha das súas obras, para min, a máis coñecida porque habitamos espazos comúns. Estoume a referir á escultura de Xosé Díaz Jácome que está na fonte dos Pelamios no barrios dos Muíños de Mondoñedo. Este conxunto escultórico formado por unha silueta feita en prancha de ferro do poeta que cantou ao Muíño Fidel e unha roda de muíño que dá conta dun poema de Jácome sobre unha base de pedra granítica inaugurouse no ano 1999. Foi precisamente daquela cando coñecín ao escultor natural de Mondoñedo e residente en San Cibrao, tamén foi a única ocasión na que falei con el.
Quique era unha persoa introvertida que se valeu dOa pintura e a escultura para expresar as súas ideas e sentimentos. Os que o coñecen mellor ca min cadran en que posuía altas capacidades creativas e que lle gustaba experimentar con materiais cos que pouco se tiña traballado, como os ósos de balea. Este material e a madeira vella procedente de edificacións ruinosas ou da beira do mar servíronlle de masa para facer algunhas das súas obras como unha peza de grandes dimensións que está exposta de forma permanente no espazo expositivo de Regal-Xunqueira, en Viveiro ou un par de retratos, un de Nando e outro de Santi que se poden ver no complexo hostaleiro que os irmáns Blas teñen en Cervo. Sabemos que con esta técnica creou un violinista conseguido con moito detalle que, posiblemente, nunca atravesara os muros do seu obradoiro, Quique non tiña afán de negociar co súa obra.
Posiblemente a súa composición máis coñecida sexa “Os sete mares”, unha escultura feita en colaboración coa ceramista Chus Lage, que consta dun monolito de pedra e sete pranchas cerámicas que “queren mostrar as ondas , nun espectáculo que se transforma dende o azul celeste ao gris pasando polo verde”, en palabras de Francisco Piñeiro. Podémola ver nas proximidades do peirao de San Cribao.
O artista plástico Mauro Leivas, un dos seus poucos pero bos amigos desde a nenez, non dubida en consideralo como “un dos precursores do Land Art”, unha corrente da arte contemporánea que emprega materiais atopados no medio natural como pedras, madeira ou ósos que xa posúen de xeito natural unha forma e que o creador se vale dela para construír as súas obras.
Daniel Caxigueiro lémbranos que Quique Guerra “sempre foi consecuente coa súa ideoloxía e participou en canta manifestación artística de tipo social se deu na Mariña, desde a mostra en solidariedade con Nunca Máis, ata as últimas exposicións da Semana da Arte Galega”. “A súa presenza calada, independente e xenerosa quizais defina o seu paso pola vida e por iso, posiblemente, hoxe estamos tan doídos os amigos”, apunta Caxigueiro.
Para Alfonso Otero Regal, Guerra “é un xenio” e así llo demostrou nun dos encontros profesionais de cerámica que o ceramista organizou anos atrás e ao que Quique acudiu como alumno. “Nunca experimentara coa cerámica e nada máis entrar en contacto con ela foi quen de facer unhas pezas coas que nos impresionou”, comenta Sito.
Nunha ocasión, Agustín Ibarrola estivo na Mariña convidado por Pablo Mosquera e non deixou pasar a ocasión de coñecer o estudo de Quique Guerra, o de Basauri quedou impactado cos traballos feitos con óso de balea e troncos vellos.
Aínda que a súa faceta máis coñecida é a de escultor, Guerra tamén é pintor e profesor de debuxo. As súas pinturas representan diferentes etapas e estilos, desde o postcubismo con influencias de Laxeiro ou Sargadelos ata o hiperrealismo do cadro que estaba colocado enriba do seu cadaleito na capela ardente que representa, segundo Mauro Leivas “unha parede con diferentes capas de lectura que van desde unha mampostería pobre ata outra máis sólida, pasando polo ladrillo”.

Fóisenos un bo e xeneroso e agora queda afondar no coñecemento e divulgación da súa obra e tentar entender o que con ela nos quixo transmitir.



Comentarios (0) - Categoría: O OUTEIRO DE MONDOFORTE - Publicado o 06-10-2016 07:40
# Ligazón permanente a este artigo
© by Abertal







Fran Bouso - Mondoñedo T.I.C.