Novas de Arqueoloxía


Esta é unha bitácora que recolle novas, opinións, críticas e curiosidades sobre arqueoloxía en Galicia e no mundo.

O meu perfil
franjopadin@hotmail.com
 CATEGORÍAS
 RECOMENDADOS
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES

Os camiños de Afganistán
Bamiyan sen os seus budas
No medio do mundo está Afganistán. Cando menos, ao longo dos séculos, este país estivo no centro da atención de moitos dos Imperios que gobernaron o mundo: gregos, persas, hindús, árabes, mongoles, chineses, británicos, rusos e agora norteamericanos. Todos eles disputáronse esta pedreira árida onde as árbores son rarezas e onde a sucesión abrupta de neves e canículas curte o coiro da xente. Qué podería haber aquí que interesara tanto á cobiza de reis e emperadores tan distantes? Nun continente como Asia, onde a civilización xurdíu en polos separados entre sí polas cordilleiras máis altas do mundo, e polos desertos máis inhóspitos, Afganistán é o seu patio central, a charneira que une Persia e o Oriente Medio con Asia Central, a India e a lonxana China, a chave que abre todas as súas portas.

Ata este territorio empoleirado nas montañas do Hindukush e rodeado de altos cumios, chégase dende Persia a través de Herat ou de Kandahar, camiño de Kabul. Por aquí entraron os conquistadores persas e os exércitos de Alexandre perseguindo ao fuxitivo Darío, o derradeiro Aqueménida. Dende Kabul, cara ó Leste, a través do val de Gandhara, e polo mítico paso do Khiber, chégase a Pesawar e ás vizosas ribeiras do Indo, as portas da India e os seus misterios. Polo Norte, a través do paso de Salang, esquivando as cristas do Pamir, chégase ao Val de Fergana, a rexión máis poboada de Asia Central, e á tamén mítica Samarkanda, no centro da ruta da seda. Dende aquí partían as rutas ata o Caspio polo Oeste mentres que polo leste chegábase a Khasgar, a entrada da China, onde os viaxeiros se aprestaban a cruzar do deserto de Takla Makán. A Khasgar tamén se podía chegar dende Kabul polo Nordés a través do Corredor de Wakhan, caneando as estarrecedoras alturas do Karakorum, a ruta que probablemente seguiu Marco Polo.

A Afganistán chegaban caravanas cargadas de sedas e porcelanas, especias e sucre, ouro e prata, xade e pedras preciosas, mentres que os afganos criaban as ovellas karakul, das que se aproveitaba a longa e espesa lá para facer alfombras e co coiro das cales se fabricaba o apreciado astracán. Pero o producto que máis lonxe chegaba, o máis extraordinario, era o lapislázuli, unha pedra semipreciosa dun azul profundo como unha noite estrelecida, tanto que lle deu nome a esta cor. Poucos saben que Giotto ou Fra Angelico fabricaban o azul ultramarino que cubría o ceo das súas anunciacións moendo lapislázuli arrincado das montañas afganas de Badahsan. De aquí saíu todo o lapislázuli consumido no mundo antigo, o que adorna coas súas incrustacións a máscara funeraria de Tutankhamon, ou o que inunda de azul as bóvedas da Sainte Chapelle de Paris. Traspasado de man en man, carregado polas caravanas a través do mundo enteiro, o lapislázuli emparellábase en valor co ouro.

E xunto cos viaxeiros que transportaban todos estes tesouros, chegaban tamén as ideas. Dende Persia viñeron as ensinanzas de Zaratustra, e máis tarde os gregos e o seu paganismo humanista, moitos séculos antes de que o fixera o Islam. Dende Gandhara chegaron o hinduísmo e as ensinanzas de Sidarta Gautama, o Buda. E coma nun crisol, en Afganistán xurdíu un curioso sincretismo de consecuencias incalculábeis. Cando os sucesores de Alexandre se independizaron nestas terras, fundando o reino grego de Bactria, adoptaron o budismo e aplicaron nel a súa peculiar maneira de entender a arte. O budismo era unha relixión sen iconos, e os budistas eran reacios a representar efixies do seu mestre, quen fixera grandes esforzos por liberar á sua ánima das servidumes do seu corpo material a través do ascetismo. Por iso, representábase a Buda con un trono baleiro, ou coa árbore baixo a que sentaba a meditar. Pero os gregos, afeitos a esculpir as súas divindades antropomorfas, comenzaron a facer retratos do Buda adaptando ás imaxes dos seus deuses ás características físicas do Iluminado, modelando o seu rostro con ese “realismo idealista” tan característico deles, cubrindo o seu corpo co himatión, a túnica de amplas dobras que cubre ambos os dous ombros, mentres que mans e pés adoptaban esa pose asimétrica denominada contraposto e que dota ás esculturas gregas dun moderado dinamismo. Esta imaxe de Buda floreceu no reino de Gandhara, onde acadou éxito, e dende Afganistán viaxou na época do Imperio Kushan ata a China e o Oriente, onde as imaxes de Buda fixéronse norma.

En Afganistán, os monxes budistas extenderon un modo de vida eremita, vivindo en pequenas covas escavadas nos cantiles, que adobiaban con imaxes esculpidas e pinturas murais. Pero durante o Imperio Kushan estes eremitas, xa organizados en mosteiros que salferían o país, construíron santuarios con imaxes de Buda colosais. Os máis coñecidos eran os de Bamiyán, pero hai outros dos que se ten noticia, aínda que se ignore con certeza a súa localización. Bamiyán era un icono cultural do Afganistán, Patrimonio da Humanidade, e quizais a mostra máis monumental do xenio das xentes que habitaron este desolado país. Os budas de Bamiyán foron bombardeados no 2001 nun acto de bárbara incultura por parte do réxime talibán, ese revirado subproduto da Guerra Fría. Non foron a única víctima do seu totalitarismo integrista: o museo Nacional de Kabul foi saqueado, e moitas pezas roubadas para abastecer o mercado ilegal de antigüidades, ou destruídas por simple estulticia. Unha barbarie calculada dentro dun programa sistemático de islamización da sociedade, no cal calquera vestixio ou reminiscencia dun pasado infiel podía e debía ser aniquilado.

Agora, anos despois da (parcial, momentánea) derrota dos talibans, e tras décadas de guerra, Afganistán segue a ser un país ao pairo, a mercede dos ventos cambiantes do mundo. As potencias occidentais manteñen medio país ocupado, mentres que a outra metade é territorio comanche. Non existen servizos de ningún tipo, sanitarios, educativos, asistenciais. A sociedade permanece desestruturada e dividida en ancestrais etnias e clans, e o Estado, inoperante e con síntomas alarmantes de corrupción, é incapaz de fornecer aos afganos o factor cohesivo que antes proporcionaba o integrismo islamista, aínda que fose pola brava. Mentres, as riquezas do país están de saldo. Unha compañía estatal chinesa acaba de facerse co control do maior depósito de mineral de cobre do país, a cambio dun moderado imposto. O goberno afgano mira niso unha fonte de recursos, arredor de 3.400.000.000 $, que son a maior inversión (non militar) feita no país, a cambio de 11’3 millóns de toneladas de mineral de cobre por valor de 50.000.000.000 $ en mineral de cobre. Un peso por tres pesetas. O dano colateral súfreo o antigo mosteiro budista de Aynak, no alto do outeiro no que se vai abrir esta mina, e que está a ser escavado por unha misión arqueolóxica francesa que xa leva atopadas máis de 7 estupas e 100 estatuas budistas. A longa ocupación do Mosteiro, entre os séculos II a.C ao IX d.C., ofrece un inestimabel panorama dos camiños da expansión do budismo dende a India cara a China por esta rexión, e a convivencia do budismo co Islam no século VII.

Os talibáns destruían o pasado por fanatismo. Os gobernadores afganos actuais, por cartos. O resultado é o mesmo. Mentres que moitos dos países do mundo constrúen as súas identidades lembrando, rescatando, mesmo imaxinando un pasado en común, Afganistán borrou nunhas décadas todos os recordos da súa fascinante historia. Unha historia de guerra e miseria, pero tamén de tolerancia e de intercambio. Quizais chegue un tempo no que os afganos atopen a calma suficiente para poder mirar outra vez cara atrás, para atoparse a sí mesmos, e acharán un baleiro. Un deserto de coñecementos criado por esta era, a nosa, dominada pola cobiza e a estupidez.
Comentarios (3) - Categoría: Mundo - Publicado o 30-08-2010 13:29
# Ligazón permanente a este artigo
© by Abertal