Novas de Arqueoloxía


Esta é unha bitácora que recolle novas, opinións, críticas e curiosidades sobre arqueoloxía en Galicia e no mundo.

O meu perfil
franjopadin@hotmail.com
 CATEGORÍAS
 RECOMENDADOS
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES

Viva nun castro costeiro
O Faro da Atalaia (Foto Louzao Peñalva)
Quen se achegue a un castro costeiro, como o de Baroña, por exemplo, neste outono de clima caprichoso, ficará sempre sorprendido de dúas cousas. Por unha banda, sobrecollerase seguramente pola beleza dun Atlántico case salvaxe, onde a penas hai que esforzarse para imaxinar a rudeza da paisaxe primixenia na que aqueles primeiros poboadores habitaron. Por outro lado, se é curioso, non poderá deixar de extrañarse de que alguén quixera vivir nun penedo tan inhóspito, azoutado por ventos mareiros tan cargados de salitre e humidade que mesmo os peixes poderían nadar entre nós.

Seica está de moda entre a burguesía madrileña invertir en vivendas situadas en pintorescas paraxes costeiras. Non é seguro que ninguén dos que mercan estas vivendas teña unha verdadeira intención de vivir nelas. Chámanlles “inversión” e agardan simplemente a que incrementen o seu valor ao ritmo da burbulla especuladora do tixolo. Esta moda, como é ben sabido, convertiu ao litoral mediterráneo nunha muralla de cemento, unha liña interminable de rañaceos e chaletes adosados. Cando as costas soleadas non deron máis de si, os ollos dos especuladores tornáronse cara o Atlántico bretemoso, azoutado polos ventos. As postais eran fermosas, unha terra verde como unha esmeralda que se deixaba abrazar polo mar. Non había sol, pero iso non importaba a quen compra unha casa de postal. Habendo demanda, non tardou en xurdir a oferta, e sendo Galicia unha terra de concellos minifundistas e económicamente infradotados, habitados por pillabáns desexosos de sacarlle partido á súa leira, era lóxico que esta fora a nova terra prometida para mesetarios inversores en vivendas-cromo.

Só así se pode entender o incremento exponencial de vivendas en concellos como Cervo, un municipio de menos de 5000 habitantes que mira ano tras ano como aumenta o número de pisos construídos ao tempo que, paradoxicamente, se reduce o monto dos seus habitantes. A principal poboación do Concello, San Cibrao, estaba situada nun precioso entorno, ao longo do pequeno esteiro que forma a desembocadora do río Cobo, resgardado dos embates do mar pola península da Atalaia: Un promontorio avanzado sobre o mar, unido ao continente por brancos areais e coroado por un faro do máis cuco. Todo moi tentador para os devoradores de costa. Unha empresa de promocións inmobiliarias, Sanciprián, fíxose cos terreos máis apetitosos da Atalaia, disposta a construír pisiños de postal a carón do faro e ofertalos en Madrid. Non importa que alí chovan 1600 litros por metro cadrado ao ano, o dobre que en Londres. Nas postais non chove. Tampouco importa que debaixo do solar se agachara un antigo e esquecido castro. Nada que non teña arranxo.

Porque o arranxo foi como segue: no ano 2005, os arqueólogos encargados de realizar o inventario de xacementos do Concello, con vistas á súa inclusión no planeamento municipal, localizaron o castro da Atalaia, e atoparon algúns dos seus vestixios, nomeadamente muíños de man e outros artefactos. Emporiso o alcalde de Cervo, sumamente preocupado polo Patrimonio Cultural do seu concello, concedeu licencias de edificación nos solares, ao tempo que eludía a inclusión do castro da Atalaia no inventario arqueolóxico do municipio. Aínda así, en Abril do 2007 o castro foi incluído neste inventario, pero iso non arredou á empresa promotora. A comenzos do verán dese ano, unha pala escavadora comenzou a remoción de terras no solar. As pedriñas do castro saían en camións cara ás entulleiras dos arredores, para deixar sitio ao tixolo voraz.

Algúns veciños (os do non, os da casca amarga, xa saben o que quero decir), denunciaron os feitos na Dirección Xeral de Patrimonio, que remitiu un escrito ao Concello ordeando a paralización das obras. A carta chegou, pero o concello, inquebrantable valedor do Patrimonio, tardou catro días (!!!) en mandar a alguén ás obras a cumplir co seu deber. Para cando a empresa constructora se deu por “oficialmente” enterada de que estaba a cargarse un castro, xa esfolaran mil metros cadrados do mesmo. Ademais, a orde de paralización debía estar escrita en papel tisú: se a leron, non fixeron moito caso, porque a extración de terras continuou a ritmo de traballadores chineses.

Pero aínda quedaba algo sen remexer. A Xunta ordenou unha intervención arqueolóxica no solar, para avaliar o que quedase. Fixéronse algunhas sondaxes, con resultados pouco claros. A lectura do informe dá a entender que nos solares a penas quedaba nada que lembrase a un castro. Outras fontes insinúan que os arqueólogos, a soldo dos constructores, fixeron un informe a medida, que obviaba o uso de maquinaria no solar, e minimizaba todo o posible o valor patrimonial dos achados. É o problema deste modelo de “xestión” do Patrimonio, no que os arqueólogos fan o traballo da Administración, pero a soldo de quen está fronte a ela. O caso é que as sondaxes non deron escusa para unha protección efectiva do que quedaba, e o promotor aproveitou os periodos de ausencia de arqueólogos para seguir destripando o solar.

Á vista dos feitos, a Xunta anunciou medidas sancionadoras ao Concello de Cervo por non evitar a destrución dun xacemento arqueolóxico inventariado. Disto, o alcalde deféndese de maneira ben curiosa, orneando que a única protección posible do castro pasa pola compra (por parte da Xunta, evidentemente) do terreo, un custo que o Concello non pode asumir. É decir: se se quere salvar un ben público, (o castro), da súa destrucción para satisfacer un interese privado (o da empresa promotora), hai que idemnizar aos especuladores cos cartos dos cidadáns. Non chega simplemente com prohibir a construcción desaforada sobre o patrimonio de todos, destruíndo para sempre unha paisaxe que merece mellor trato. O constructor non pode perder. Ademais, o Concello di que non sabía nada do castro, a pesares que o incluían no avance do Plano Xeral de Ordenación Municipal xa no ano 2004. Daríano ao esquecemento.

San Cibrao conservaba ata hai poucas décadas todo o engado dunha viliña mariñeira, con todos os ingredientes que salfiren e dan sabor á paisaxe da costa galega: as casas amoreadas sobre os cons, o areal resgardado onde varan as chalanas, o faro guiador dos mareantes, e ata un castro que, como o de Baroña, era um confín verde cargado de connotacións pombalianas. Pero nese atractivo está o seu negro fado: entre promotores avarentos, políticos cómplices, administración neglixente, arqueólogos dependentes, veciños apáticos e moita ignorancia, vai camiño de convertirse nunha urbanización anodina de edificios baleiros e impersonais acurralando o faro, amurallando os cons e os areais, e acalando para sempre os ecos dun pasado milenario. E total, para que un madrileño presuma dun piso nunha postal.
Comentarios (11) - Categoría: Novas e Opinións - Publicado o 31-08-2008 16:34
# Ligazón permanente a este artigo
© by Abertal