Novas de Arqueoloxía


Esta é unha bitácora que recolle novas, opinións, críticas e curiosidades sobre arqueoloxía en Galicia e no mundo.

O meu perfil
franjopadin@hotmail.com
 CATEGORÍAS
 RECOMENDADOS
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES

O faro que máis alumea
Torre de Hércules
O pasado día 27 de Xuño, a Torre de Hércules era recoñecida como Patrimonio da Humanidade pola UNESCO. Era unha aspiración acariñada durante longo tempo polos coruñeses, que por séculos identificaron a cidade coa súa torre ata o punto de alcumala a cidade “herculina”, e un desexo compartido, por extensión, por todos os galegos, que xa contamos con tres lugares con esta distinción: a Cidade de Santiago (xunto co trazado galego do Camiño á mesma), a Muralla de Lugo, e agora o Faro romano de Brigantia.

O ruído mediático que fixo tal distinción foi considerable. Non está de máis. Pero un lector pouco esixente dos titulares da prensa pode concluír que con ese título o monumento pasa a formar parte dunha especie de aristocracia patrimonial. A existencia desta lista supón o recoñecemento implícito (e estúpido) de que dentro do Patrimonio cultural hai unha xerarquía, opinión que se agrava ao comprobar que a lista do Patrimonio mundial non é, (nin pretende selo), exhaustiva. Unha medida que debía, en principio, servir para botar un manto protector de atención sobre determinados monumentos supón hoxe en día unha especie de privilexio, un premio no que é posible ver a un tempo, e moitas veces collidos da man, o máis nobre interese pola preservación da cultura e da natureza co chovinismo máis chusco. Así parece entenderse dende os medios. Dende que o Estado español entrou na Convención para a Protección do Patrimonio Mundial, a prensa destaca a cada reunión do Comité da Unesco, cantos novos monumentos españoles acadan este recoñecemento, como se houbera unha carreira por ver quén suma máis na lista. Pero, acaso sen esa distinción a Torre deixaba de ser patrimonio de todos, coruñeses, galegos ou humana xente? En qué consiste ese título? qué trae debaixo do brazo?

A foi asinada en París en 1972, para elaborar unha lista de lugares de valor tan excepcional que súa a protección debía incumbir á humanidade enteira. En principio, e sen menoscabo da soberanía de cada Estado asinante da Convención, Convención para a Protección do Patrimonio Mundial Cultural e Naturala inclusión dun monumento na lista supón colocalo baixo o amparo das Nacións Unidas, e todas as accións de conservación (e de destrucción) deben facerse dacordo cos seus criterios. Isto, considerando a especial liberdade creativa con que algunhas administracións do Estado e do país se toman a rehabilitación e conservación dos monumentos histórico-artísticos, é unha bendición do ceo. Sobre calquera intervención na torre vixiará agora (é de esperar) o ollo escrutador da UNESCO.

Supón esta supervisión algún tipo de ventaxa económica? En principio cartos non haberá. A Convención para a Protección do Patrimonio Mundial Cultural e Natural establece que a UNESCO pode prestar a súa asistencia para a protección do Patrimonio, sen reemplazar a acción do Estado, e no seu artigo 4 di específicamente que o Estado debe facelo “polo seu propio esforzo e ata o máximo dos recursos dos que dispoña”, e no caso de solicitar axuda dos fondos do Comité do Patrimonio mundial, ha de facer constar as razóns polas que os seus recursos non lle permiten facer fronte á totalidade dos gastos (art. 21). Coa de Patrimonio que hai ameazado polo mundo, érache boa que o Estado español, que tanto fachendea de coleguear no G nonseicantos, dixera que non ten cartos para protexer os seus propios monumentos.

O efecto máis evidente da inclusión dun monumento na lista é a publicidade. Pertencer a aristocracia monumental proporciona un valor engadido, unha estreliña máis nas guías turísticas, e ese parece que é o obxectivo. Isto non ten que ser de todo negativo: cando se propón unha candidatura ao Patrimonio Mundial, cidades e países enteiros miman a súa alfaia como nunca o fixeran. Hai a penas unhas poucas décadas, amplos sectores da cidadanía luguesa clamaban polo derrubo da muralla romana, ese residuo histórico que atrancaba o tránsito rodado e o progreso. Agora ninguén diría nada semellante, pois Lugo semella estar no mapa por obra e graza dos seus muros protectores. Se xa había unha íntima afectividade entre os coruñeses e o seu faro, a declaración da UNESCO non fixo máis que multipllicala. Pero turismo porque si... Compostela vai camiño de convertirse nunha cidade-museo, máis ao servizo dos visitantes que dos seus propios habitantes, a semellanza de Venecia, onde é cen veces máis doado mercar unha máscara de antroido de papel-maché que un quilo de peixe. O turismo non é sempre a panacea de todos os males, máis ben é unha mazá envelenada.

E tal semella ser o principal interese da patrimonihumanización da Torre: O turismo. Así parece desprenderse das consideracións que na 33ª reunión do Comité do Patrimonio Mundial celebrada en Sevilla, onde a Torre foi distinguida, e que a prensa non recolleu, ben por triunfalismo, ben por preguiza de ler a letra pequena: A UNESCO pedíu explicitamente que se clarificasen as competencias entre o Comité de seguimento do Plan de xestión da Torre, ao parecer o responsable do ben, e o Consorcio turístico, que só ten competencias turísticas e comerciais. Pide ademais a redacción dun novo plan de xestión para o 2011, máis completo e detallado, porque seica o actual non lle vale. Tamén quere que se indique quen asegurará a responsabilidade científica do futuro museo e do Centro de acollida de visitantes e a competencia do persoal encargado, que hoxendía están integrados no seo do Consorcio turístico; e que se lle informe do avance das obras proxectadas. Quere ademais que se reforce o control urbanístico do entorno para preservar a paisaxe circundante (hoxe chea de extraños monumentos neomegalíticos), e que se fagan seguimentos higrométricos para evitar a condensación dentro do edificio, incluso limitando as visitas. Todo isto da a entender que o Plan de xestión da Torre é precario, que a política das diferentes administracións está máis orientada á explotación turística masiva do monumento que á súa conservación e estudo, e que os proxectos de musealización son só proxectos e carecen de persoal axeitado e de vocación científica. Todas estas eivas deberán ser subsanadas en dous anos, porque igual que os honores veñen, pódense ir. En Sevilla, Dresde perdeu a súa condición de patrimonio mundial porque a alguén se lle ocurriu construír un viaducto de catro carrís sobre o Elba.

En definitiva, debemos estar ledos, porque a preservación da torre deixou de ser un asunto doméstico, e porque no seu afán de conseguir honores e relumbrón para o seu monumento, os seus xestores colocaron a súa (in)competencia baixo a visianza inquisidora do mundo.
Comentarios (3) - Categoría: Novas e Opinións - Publicado o 31-07-2009 20:35
# Ligazón permanente a este artigo
© by Abertal