Novas de Arqueoloxía


Esta é unha bitácora que recolle novas, opinións, críticas e curiosidades sobre arqueoloxía en Galicia e no mundo.

O meu perfil
franjopadin@hotmail.com
 CATEGORÍAS
 RECOMENDADOS
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES

A loba sácase anos
A Loba CapitolinaNo século VIII a.n.e. un grupo de desherdados sen terra decidiron asentarse nun dos outeiros que dominaban as terras pantanosas das beiras do río Tíber. Liderados por dous irmáns de incerta orixe, poida que fillos dunha prostituta (en latín dicíaselle Lupa –loba– as prostitutas, con seguridade polos oubeos que proferían no seu exercicio profesional) un deles acabaría matando ao outro e convertíndose no primeiro rei daquel fato de bandidos. Prosperaron axiña, adicados ao roubo de gando, refuxiados naquel punto estratéxico que dominaba o vado do Tíber pola Illa Tiberina, cruce das rutas entre o Norte e o Sur da Península de Italia. Logo, necesitados de mulleres, raptaron as dos seus veciños Sabinos. A guerra así provocada decidíuse coa alianza de ambas cidades. Comenzaba a xestación dun Imperio.

Nesta lenda, seguramente moi falseada, pódense entresacar moitas das institucións que definen a sociedade da Idade do Ferro europea, e que son comúns a moitos pobos, dende os gregos primitivos ata os castrexos verdecentes: as bandas, cofradías ou irmandades de guerreiros, o gando como medida da riqueza, o rapto de mulleres como vía de acceso ao matrimonio e á perpetuación dunha economía doméstica... Logo algo certo hai nela. Máis tarde, os historiadores descendentes daqueles primitivos cuatreiros adobiaron convenientemente as súas orixes. O seu rei Rómulo era o fillo dunha sacerdotisa vestal guapísima, violada polo mesmísimo deus Marte, e descendente por vía directa de Eneas, que era un heroe de Troia, e da deusa Venus. Abandonado xunto co seu irmán xemelgo Remo no Tíber flotando nunha cesta (coma Moisés, coma Sargón de Akkad…) foron recollidos e amamantados por unha loba e logo, xa medradiños, fundaron Roma cumplindo cun destino marcado polos deuses. Dime de qué presumes…

Os romanos adoptaron á loba como símbolo da súa cidade. Era a “mater romanorum”, a nai dos romanos. Esculpírona nos seus lábaros, á cabeza dos seus exércitos, e cruñárona nas súas moedas, dandolle o teto aos dous irmáns fundadores. No foro, o val que discurría no medio das colinas onde a cidade fora fundada, levantábase unha famosa estatua de bronce desta loba, que foi descrita por moitos autores antigos. No ano 65 a.n.e. un lóstrego fulminou a estatua, o que para os romanos, moi aficionados aos agoiros, só podía parecerlles o aviso dun gran desastre. Non se sabe que tal cousa sucedese, o que proba que os romanos podían ser tan irracionais coma nós.

A pista daquela venerada estatua perdeuse na noite dos tempos medievais, pero no século X sábese que a escultura dunha loba, encadeada á fachada do pazo papal de Letrán, presidía a Corte de Xustiza da cidade. Non se sabe tampouco qué foi desta estatua, pero cando Francesco della Rovere foi elexido como o papa Sixto IV, donou á cidade unha colección de estatuas antigas, que foron a parar ao Pazo dos Conservadores, fundando o xérmolo dos Museus Capitolinos. Entre estas estatuas estaba a dunha loba. A Loba Capitolina.

Nese mesmo tempo, un escultor renacentista, posiblemente Antonio del Pollaiolo, engadíu as dúas figuras dos xemelgos Rómulo e Remo mamando da loba, rematando a escultura tal e como a coñecemos. Ninguén coñecía a orixe daquela figura, pero axiña se convertiu no símbolo da cidade coma nos vellos tempos. Cando no século XVIII rexurdíu o culto á antigüedade, ao calor das descubertas de Pompeia e Herculano, un sabio alemán, Johann Joachim Winckelmann, abordou o estudo da estatua. Winckelmann era un xenio do seu tempo. Hai que ter en conta que, carecendo de máis referencias que a súa propia e autocreada erudicción, e da súa intuición e capacidade de análise, foi capaz de poñer os alicerces de toda a Historia da arte antiga tal e como aínda agora a describimos. Winckelmann observou as aplanadas crechas do lombo lobuno, e creu ver semellanzas con esculturas etruscas do século V a.n.e. Logo comprobou que unha das patas estaba lañada, e pensou que aquilo fora o resultado daquel lóstrego agoreiro que caera no antigo foro romano causando tanto espanto e preocupación. Non había dúbida que a estatua era antiga.

Houbo quen contestou estas suposicións. Varios autores no século XIX dubidaron da antigüedade da Loba, decindo que era medieval, pero ao final Winckelmann era Winckelmann, e o peso da súa autoridade acabou por aplastar calquera disidencia á súa opinión. E así seguiu a cousa ata que en 1997, con ocasión dunha restauración da Loba, os Museus Capitolinos encargaron á conservadora Ana María Carruba que estudase a estatua e o modo en que ésta foi realizada. Carruba comprobou que a estatua fora fundida nunha soa e única peza coa técnica da cera perdida. Iso non parecía demasiado conforme cos costumes dos broncistas antigos, que preferían fundir as estatuas por partes para poder garantizar a perfección dos detalles, e logo soldalas. Fundir pezas grandes dunha soa vez era algo propio de broncistas medievais, afeitos a fundir campás e outros obxectos de gran calibre. Así o deixou constar: para ela, a Loba era medieval, e non etrusca, e Winckelmann podía decir misa en latín.

Ninguén lle fixo demasiado caso, ata que o ano pasado, a análise dunha mostra de Carbono-14 deu como resultado que a Loba Capitolina foi realizada moi aproximadamente no século XIII. A nova gardouse en segredo ata agora, que foi aireada polo ex-responsable de Cultura do Concello de Roma, Adriano La Regina nun xornal italiano. Para moitos é a caída dun mito. Luperca xa non é a proba material da antigüedade da lenda dos fundadores, na versión daquel pobo inxustamente esquecido que foron os etruscos. Non era a Loba do foro fendida polo raio. Posiblemente tampouco sexa a loba xusticeira do Pazo de Letrán. Pero non quita que sexa unha fermosa estatua: Para os que a puidemos contemplar, resulta admirable a súa forza expresiva, esa mirada que evoca a un tempo a fortaleza, a determinación e a tenrura que só pode ter unha nai que protexe aos seus cachorros. Non abonda con iso?
Comentarios (6) - Categoría: Pezas - Publicado o 27-07-2008 18:38
# Ligazón permanente a este artigo
© by Abertal