Novas de Arqueoloxía


Esta é unha bitácora que recolle novas, opinións, críticas e curiosidades sobre arqueoloxía en Galicia e no mundo.

O meu perfil
franjopadin@hotmail.com
 CATEGORÍAS
 RECOMENDADOS
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES

O soño asulagado
Ruinas sumerxidas, de Urbano Lugrís (Col. Fund. Caixanova)Alén da Columnas de Hércules, hai uns 12000 anos, existía unha gran illa dividida en dez reinos. Estes eran gobernados por cadanseu reis, descendentes todos dos amores de Poseidón con Clito, unha fermosa mortal. Os habitantes da Atlántida, que así se chamaba a illa, vivían harmoniosamente, gozando de todos os froitos que proporcionaba aquela vizosa terra, e esta prosperidade permitiulles construír unha grandiosa capital, rodeada de canais navegables, no centro da cal estaba o gran templo de Poseidón. Alí gardaban as leis que todos os gobernantes debían respectar. Pero aconteceu que os reis atlantes, a medida que a súa natureza semidivina se disipaba xeración tras xeración, foron inzándose de soberbia e pretenderon conquistar o mundo. Foi por esa razón que os deuses decidiron castigalos, condenando á Atlántida a desaparecer baixo as augas.

Esta é a lenda, máis ou menos, que Platón deixou escrita en dous dos seus afamados diálogos: o Timeo e o Critias. Trátase dun relato fragmentario e incompleto, co que o filósofo pretendía amosar cáles debían ser as virtudes dunha sociedade ideal. Para iso, emprega un recurso utilizado por moitos filósofos e literatos de todos os tempos, dende Tomás Moro a Aldous Huxley, e dende Jonathan Swift ata George Orwell: inventar un mundo diferente, alonxado do noso no espazo e no tempo, no que a súa fantasía puidese voar máis libremente. Pero ademais, emprega outra treta ben coñecida de todos os fabuladores de calquera tempo e lugar: dalle marchamo de autenticidade a través dun argumento de autoridade: a historia provén de Solón, o artífice da constitución ateniense, e éste a escoitara en Exipto, unha terra de saberes antigos e misteriosos, diante da cal Grecia era só un neno en cueiros.

Ninguén daría creto a esta historia ata o Romanticismo decimonónico. Os románticos renegaban do sórdido mundo que lles rodeaba, e moitos deles fuxían co maxín aos territorios da lenda, ao pasado bretemoso e a horizontes lonxanos, onde era posible levar unha existencia heroica e apaixonante, nada que ver coa gris Europa protoindustrial. Naquelas mentes afebradas, a Atlantida era posible. Ao reverdecer do mito quizais contribuíu tamén o éxito de arqueólogos como Schliemann, quen teimou en buscar (e atopar!) a mítica Troia sen máis guía que as indicacións da Ilíada de Homero. Logo Layard, Rawlinson e Koldewey desenterraban Nínive e Babilonia... No século XIX os mitos erguéronse orgullosos das súas tumbas, e sacudíronse a poeira dos séculos e do esquecemento. Para o cidadán vulgar, a Atlántida convertiuse nunha realidade asequible. Só era cuestión de tempo atopar testemuñas da súa ignorada existencia, e no futuro quizais se podería pasear, como o Capitán Nemo e os seus invitados, con escafandras por entre as súas ruínas asulagadas.

Hai moitos, demasiados intentos por atopar a Atlantida, por parte de xente disposta a crer que, como moitas lendas, afunden as súas raíces na realidade. É demasiado supoñer, pois o único que sabemos é o que Platón conta. Para crer que non fose unha invención súa sería desexable que o relato fose compartido fóra do estreito círculo dos socráticos, e nada diso se pode demostrar. O máis doado e lóxico é o excepticismo: Para case todo o mundo, a Atlántida é só unha ficción literaria. Algúns inclínanse a pensar que quizais o relato platónico sexa a lembranza dun remoto cataclismo, posiblemente a erupción da Illa de Thera, responsable do ocaso da civilización Cretense. E aínda hai algúns que soñan despertos cunha Atlantida sumerxida tal e como Platón a describiu, cos seus templos de ouro e de prata e os seus canais concéntricos rodeando a súa capital.

O último destes visionarios chámase Rainer Kuehne. No ano 2004, os teletipos de medio mundo fixéronse eco dunha nova aparecida na BBC que decía que expertos arqueólogos afirmaban ter atopado a Atlántida nas marismas de Doñana, en Huelva. Baseábase en fotografías aéreas nas que parecía distinguirse restos de dous grandes edificios, así como unhas grandes estructuras circulares, que relacionaba cos canais concéntricos da Atlántida descrita por Platón. Os arqueólogos onubenses reaccionaron co lóxico estupor, pero outra xente amosouse encantada: a hipótese da Atlántida asulagada entre parrulos e garzas apareceu ata na páxina web do Espazo Natural de Doñana... o importante era que se falara do parque, aínda que fose para decir parvadas.

Pero o ruído foi abondo como para que alguén tomase en serio o das fotos. Dous anos despois, investigadores do CSIC estudaron a marisma cun xeo-radar, por ver se había algo detrás daqueles supostos indicios, non fora ser o demo. Algo din que deberon atopar, porque agora a memoria anual do Espazo Natural de Doñana anuncia unha intervención arqueolóxica, para verificar se é verdade que baixo a marisma hai, como supoñen, os restos dunha antiga cidade da que ninguén oíra falar. E outra vez o balbordo mediático volve a falar da Atlántida, dos sabios alemáns da Universidade de Wuppertal, e dos soños feitos realidade.

Poñendo os pés na terra: A intervención arqueolóxica que vai destapar a cidade máis marabillosa de todos os tempos será unha sondaxe para a que hai orzamentados 300 euriños, mais os medios que os arqueólogos saquen do seu peto. Magra bagaxe, destinada máis ben a comprobar se hai restos arqueolóxicos, (calesquera que sexan) debaixo da marisma, o que de todas maneiras parece improbable. De habelos, sería tan doado relacionalos coa Atlántida como con Shangri-La. Non hai que ser arqueólogo para ter tanta imaxinación: de feito Rainer Kuehne non é arqueólogo, senón físico. Sen desmerecer os seus traballos científicos, as súas incursións na arqueoloxía teñen o mesmo rigor que un libro de astrofísica escrito por Indiana Jones. Non entende que a Atlántida é unha idea, e de existir realmente, a realidade non podería ser máis que un pálido reflexo: diso Platón entendía bastante.
Comentarios (4) - Categoría: Escavacións - Publicado o 30-04-2009 23:10
# Ligazón permanente a este artigo
© by Abertal