Novas de Arqueoloxía


Esta é unha bitácora que recolle novas, opinións, críticas e curiosidades sobre arqueoloxía en Galicia e no mundo.

O meu perfil
franjopadin@hotmail.com
 CATEGORÍAS
 RECOMENDADOS
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES

Un pouco de teatro
O maltratado teatro de Sagunto (foto Kalipedia)Os gregos inventaron o teatro para honrar aos deuses. Ligado nun principio ás festividades relixiosas, éstas adobiábanse con figuracións dos mitos nos que participaban os deuses e os heroes das poleis. Xa logo, estas representacións, máis emancipadas do rito onde nasceran, acadaron peso e calidade literaria. Nas grandes festas e solemnidades da cidade os principais talentos competían coas súas obras polo favor dun público entregado ás reviravoltas dos dramas e á diversión das comedias. Os vencedores, coma se fosen campeóns olímpicos, rexistrábanse para a posteridade nas didascalias, inscripcións conmemorativas destes acontecementos, para que os cómicos compartisen a inmortalidade dos heroes e os deuses que protagonizaban as súas obras. Os políticos, conscientes do valor do teatro para educar á cidadanía en certos valores cívicos, fomentaron a construcción de edificios para as representacións. Os gregos fixeron dos teatros verdadeiras escolas onde todas as virtudes e as feblezas do ser humano tiñan cabida.

Os romanos, sendo xente práctica, souberon apreciar o teatro grego e, malia as súas propias e primitivas representacións rituais, adoptárono como seu. Aínda que as loitas de gladiadores e as carreiras de carros contaban con maior aceptación popular, tanto as clases refinadas como a ralé plebea disfrutaban con obras que imitaban o estilo grego, pero tamén, con outras que pretendían ser xenuínamente latinas. Cando Roma extendeu as súas poutas por todas as ribeiras do Mediterráneo, en cada unha das cidades que conquistaron, en cada nova urbe que fundaron, non esqueceron erguer un teatro. O teatro era, para eles, un símbolo da civilización, e unha cidade non podía ser considerada como tal se non tiña o seu edificio de boa pedra do país, co seu graderío semicircular rodeando a escena na que declamaba o coro.

Hai agora 20 anos, en 1988, descubríronse casualmente os primeiros indicios da existencia dun teatro romano en Cartaxena (Murcia-España). Cando as sondaxes en anos posteriores calibraron o bo estado de conservación do edificio, un convenio entre o Concello, a Comunidade Autónoma, o Ministerio de Cultura e a Caixa de Aforros local permitíu financiar a escavación de todo o complexo. Un traballo difícil, pois as ruínas estaban ocultas baixo unha morea de vivendas e por unha igrexa, pero que se levou a cabo con celeridade notable, entre 1993 e o 2003, con só un ano de interrupción. Despois de recuperar o monumento, decidiuse a súa restauración para o disfrute público, nun “proxecto integral” asinado polo arquitecto-museeiro máis prestixioso do Estado: o pritzkerizado Rafael Moneo. As obras, que están a un tris de rematar, supuxeron convertir ao teatro no, quizais, principal monumento histórico da cidade, ademais de darlle a ésta un novo espazo de lecer, un novo museu, e revitalizar un barrio, o de Pescadores, deprimido e arruinado.

Estas obras, tamén é verdade, teñen os seus críticos. Pero ante os exemplos de rehabilitación de teatros romanos padecidos nos últimos tempos, o asunto parece merecedor de gabanzas, máis que de outra cousa. No mes pasado, por exemplo, o Tribunal Supremo confirmou unha sentenza do Tribunal Superior de Xustiza de Valencia pola cal obriga ás administracións públicas a derribar e desmantelar as obras de “rehabilitación” perpetradas a principios dos anos 90 no teatro romano de Sagunto, tamén no Levante español. Estas obras, realizadas polos arquitectos Giorgio Grassi e Manuel Portaceli, forraron de impolutas lousas o graderío, e inventaron un fronte de escena de cemento armado e tixolo que convertiron ao edificio nunha especie de caixón arrepiante e desolador, sen a penas traza do seu vetusto pasado, e o que é máis grave, sen que tal actuación se baseara en criterios científicos razonables. O teatro de Sagunto quedou como un monumento ao que xamais se debe facer nunha rehabilitación: destruír, ocultar, deformar, gastar a eito. Agora, coa sentenza do Supremo, finaliza un proceso legal que duraba 17 anos e no que xa non caben máis recursos, pero aínda que a sentenza se cumpla, os daños cecais sexan xa irreparables.

E preguntará algún: non haberá un teatro romano en Galicia?. Pois agora, por fin, podemos decir que si. Polo menos na Galicia romana, pois o ano pasado, despois de tres campañas de escavación, foi presentado en sociedade un teatro en Braga, a carón das termas, o outro gran monumento clásico da antiga Bracara Augusta, unha das tres capitais da provincia da Gallaecia. A existencia deste edificio coñecíase dende 1999, cando unha escavación na palestra das termas deu cos primeiros restos. Despois disto, entre o 2004 e o verán pasado, a Universidade do Minho acometeu amplas escavacións nun proxecto preliminar que pretendía identificar as diferentes partes do edificio e valorar o seu estado de conservación. Os resultados que se acaban de presentar, en canto achados, son espectaculares, toda vez que é o segundo teatro que se escavou en Portugal, (o outro é o de Lisboa, medio oculto e medio desenterrado no medio das casas que abarrotan, amoreadas, as encostas do Castelo de San Jorge); e permiten xa pensar nunha restauración dos vestixios. Agora a responsabilidade é da administración, que ha de poñer os cartos e a vontade para que Braga poida amosar orgullosa ese edificio que a equipara coas principais capitais do Imperio Romano.

Cando se contempla un teatro romano, non se pode deixar de sentir admiración por unha civilización que consagrou tanto esforzo e, ás veces, tanta beleza, para que os seus cidadáns disfrutasen da sotileza das palabras escollidas, pronunciadas con delicadeza, e afirmadas co xesto, coa música, e tamén co silenzo dun público espectante. Tratemos ao noso teatro galaico-romano co respecto que merece. Os teatros de Cartaxena e de Sagunto representan dúas maneiras de entender iso que agora se chama “posta en valor”, e que tantas veces consiste realmente na alteración dun monumento na súa teimuda persistencia, para convertilo nun producto de consumo capitalista. Sirvan como exemplo aos galegos do Sur do que se pode facer e do que non se debe facer co noso patrimonio.
Exposición sobre Teatro Romano celebrada en Zaragoza no 2003.
Comentarios (6) - Categoría: Novas e Opinións - Publicado o 29-02-2008 22:52
# Ligazón permanente a este artigo
© by Abertal