Novas de Arqueoloxía


Esta é unha bitácora que recolle novas, opinións, críticas e curiosidades sobre arqueoloxía en Galicia e no mundo.

O meu perfil
franjopadin@hotmail.com
 CATEGORÍAS
 RECOMENDADOS
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES

Os Picapedras e a Prehistoria vasca.
Entrada da cova de Praileaitz (foto gipuzkoakultura.net).Hai 15000 anos, ventos xeados galopaban despiadados polas revoltas do río Deba, na actual Gipúskoa. Nas alturas, unha vexetación de tundra loitaba por verdear os penedos. No fondo da congostra, rodeados por mestas fragas de coníferas, os amieiros escoltaban ao río camiño do mar, que por mor da auga retida nos inmensos glaciares polares, batía unha costa separada da actual por moitos quilómetros. Nas rasas costeiras migraban manadas de renos, poida que os derradeiros mamutes aínda resistiran ante unha caza despiadada. Eran os tempos da Glaciación Würm, a última e máis crúa das que azoutaron a Era Cuaternaria.

Daquela, a especie humana vivía horas críticas. As variadas especies de homínidos que dende sempre cohabitaran o mundo víronse reducidas a unha soa. Uns poucos milleiros de anos antes, os derradeiros neanderthais que foran donos de Europa desapareceran para sempre, sustituídos por unha nova especie chegada de África: Un primate capaz de fabricar ferramentas moi complexas, de adaptarse ao frío construíndo refuxios e cosendo roupas coas peles das súas presas, de transmitir estes coñecementos aos seus semellantes mediante unha linguaxe de sonidos articulados, e sobre todo, de facerse (e responderse) preguntas sobre o sentido do mundo e da existencia. Tal vez houbera antes homínidos capaces de facer algunhas destas cousas, pero nunca antes tiveramos tantas evidencias dunha especie verdadeiramente capaz de facelas todas. Era o Homo Sapiens. Nós mesmos.

Estes nosos devanceiros construíron a que posiblemente fose a primeira civilización europea: o Magdaleniense. Non se limitaron a fabricar ferramentas e armas que fosen útiles, senón que lles deron a estas unha dimensión estética descoñecida ata o momento. Temerosos da morte e da súa propia fraxilidade, observaron que o mundo estaba suxeito a leis e forzas poderosas, e tentaron reconducilas no seu propio beneficio. Imaxinaron unha orde no mundo para que éste tivera lóxica, e para que a súa cosmoloxía non fose alterada polo azar e a imprevisión, enxeñaron ritos e ceremonias destinadas a manter as cousas no seu sitio, celebradas por persoas capaces de manter o contacto entre o mundo visible e as invisibles forzas que o gobernan.

No noso val do Deba, hai 15000 anos, unha destas persoas deixou a súa pegada. Un home (ou muller) adentrouse no interior da pequena cova de Praileaitz, acondicionou un espazo no chan con lousas de pedra, e acomodouse a carón dun lume, no que asou para comer a carne que levaba. Portaba, e aí o extraordinario, unha fabulosa colección de colgantes de pedra. Eran seixos coidadosamente escollidos do leito do río pola súa forma alongada e a súa superficie brillante e negra. Estaban perforados no extremo, para levalos ensartados, e decorados, os máis, de liñas incisas paralelas, como quen levase a conta de algo. Aquel ser marchou deixando alí os seus abalorios, que ficaron sepultados por un desprendimento do teito que preservou ata agora a súa colección. Aquela cova fora, séculos antes, un lugar sagro para os homes da cultura solutrense, que deixaran alí series de círculos en liñas pintadas nas paredes. Agora fora refuxio, moi probablemente, dun chamán, un interlocutor cos espíritos que rixen o mundo, ao que os seus semellantes pedían consello ou curación.

Praileaitz é unha das tres covas gipuskoanas, xunto con Ekain y Altxerri, todas moi próximas, que conservan pinturas do Paleolítico. Ekain é a xoia da coroa. As súas paredes son unha impresionante pinacoteca prehistórica, na que retozan osos, cabalos, cabuxas, cervos e ata un salmón; 70 figuras deseñadas por un mestre consumado da observación e do debuxo. Esta galería da arte troglodita é obxecto de todo tipo de mimos: Hai prevista a apertura dun museo no Pazo de Lili, na veciña localidade de Zestoa, que se vai rehabilitar para a ocasión con fondos europeos, e unha réplica da cova coas súas pinturas a carón da orixinal, para permitir visitas turísticas sen temor ao dano, que tería que inaugurarse en xaneiro. Todo é pouco para dar a coñecer un xacemento que se considera dos máis importantes da arte rupestre franco-cantábrica.

Praileaitz, pola contra, foi descuberta no 2000, pero o achado dos primeiros colgantes mantívose en segredo ata o 2005, en que comenzou un proxecto de escavacións sistemáticas que deu lugar ás descubertas citadas. Cando o ano pasado se descubren as pinturas, fíxose necesario dotar á cova dun grao de protección patrimonial conveniente. O 17 de Xullo deste ano, o Goberno Vasco promulgou un Decreto polo que declaraba á cova de Praileaitz Ben cultural catalogado coa categoría de monumento. Emporiso, o entorno da cova fica lonxe de ter un grao de protección ideal. Só 50 metros ao redor, malia que a área protexida en diferente medida sexa meirande. Ante esta situación, a comunidade científica (e tamén a cidadanía interesada) mobilízase. Por qué? Porque a cova está dentro dos terreos dunha canteira que, autorizada no 2001, non está disposta a deixar de rebentar o val do Deba porque un chamán paleolítico pousara alí os reais.

Agora, o Decreto do Goberno Vasco está, disque, en discusión para ver se a protección da cova é ampliada. Unha proposición non de lei foi aprobada este mes no Parlamento vasco, instando ao goberno a protexer máis eficazmente a cova, e a paralizar a actividade da canteira, coa abstención do grupo gobernante (e o PP). Para máis barullada, recentemente descubriuse outra cova máis a carón da primeira, mentres as explosións da canteira ameazan con non deixar nada que preservar de aquí a pouco. Sempre se poderá facer unha réplica…

O conflicto de sempre. Intereses particulares que poden máis que o interese público só porque un é cuantificable en cartos e o outro non. Nin máis nin menos.
Bitácora dos Amigos da Cova de Praileaitz.
Achados de Praileaitz, en versión pdf, para imprimir.
Comentarios (7) - Categoría: Novas e Opinións - Publicado o 26-12-2007 21:20
# Ligazón permanente a este artigo
© by Abertal