Novas de Arqueoloxía


Esta é unha bitácora que recolle novas, opinións, críticas e curiosidades sobre arqueoloxía en Galicia e no mundo.

O meu perfil
franjopadin@hotmail.com
 CATEGORÍAS
 RECOMENDADOS
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES

Os ollos que miran ao ceo
A táboa rongo-rongo chamada Aruku-kurenga, conservada na Congregación do Sagrado Corazón, en Roma.
Cando o almirante holandés Roggeween arribou á illa de Rapa Nui, no medio do máis profundo Pacífico, o 5 de Abril de 1722, bautizouna na súa carta co nome da festa do día, Pascua de Resurreción. Estilábase entre os navegantes este costume, apropiado para nenos expósitos nas inclusas e para pais sen imaxinación. Porén, os nativos da illa tíñanlle outros nomes, algúns ben prosaicos (Rapa Nui, a gran rocha), pero outros cheos de poesía: Te Pito o te Henua, “O embigo do mundo”, moi acaído para a única terra emerxida habitada en 2000 quilómetros á redonda, a xente máis aillada do planeta. Ou tamén Mata ki te Rangi, “os ollos que miran ao ceo”. Rodeados dun océano de soidade, para aquelas xentes as estrelas do hemisferio Sur debía ser tan cercanas coma calquera outra parte do mundo.

Os pascuenses chegaron a aquela terra probablemente dende a Polinesia, quizais en varias vagas entre o século IV e o XIII. Eran o derradeiro elo dunha longuísima epopeia de navegantes ignorados pola historia, que dende o Suroeste daquel vasto mar foron, século a século, chimpo a chimpo, colonizando todas e cada unha das illas da Oceanía. Eran viaxes a cegas,a mercede dos ventos e as correntes, en fráxiles canoas cargadas ata arriba de todo o necesario para a vida, pequenas arcas de Noé ateigadas de prantas, animais, homes, mulleres, ferramentas e saberes. Rapa Nui, a 2000 quilómetros de Pitcairn, o pequeño illote dos amotinados da Bounty, e a 3700 das costas de Chile, era coma un pequeno planeta verde flotando na inmensidade do espazo sideral. Dar con ella foi para os seus primeiros colonos coma sentar nun palleiro e dar coa agulla. É difícil calcular a desesperación daqueles piragüistas tras recorrer sen rumbo milleiros de quilómetros de mar baleiro, e a ledicia inmensa que deberon sentir ao ver asomar no horizonte os cumios romos dos volcáns de Pascua.

Aquelas xentes formidables tiñan, por forza, que facer algo formidable. Desenvolveron, nun anaco de terra non máis grande que o Morrazo, todas e cada unha das características do que consideramos unha civilización avanzada. Para o bo e para o malo. Cultivaron a terra e fixéronse hábiles pescadores, galopando sobre as ondas en feixes de canas atadas. Organizáronse politicamente en clans familiares,e axiña xurdiron diferencias sociais entre unha clase dominante (os Hanau-eepe, ou “orellas longas”) e outra dominada (os hanau-iti, ou “orellas pequenas”), distinguidas polos brincos cos que adobiaban os seus lóbulos. Inventaron, finalmente, unha mitoloxía rexida por deuses poderosos, e xunto a isto, ritos para manter a orde do cosmos, dirixidos por unha caste sacerdotal de homes sabios e vestais virxinais.

Mais logo, os clans poderosos, para facer evidente a súa posición predominante, fixeron construir enormes altares, ahus, e sobre eles estatuas de pedra para honrar aos seus devanceiros. Sen coñecer os metais, tan só batendo pedra contra pedra, tallaron os famosos moais, bustos xigantescos de rostros impasibles, tocados con rolos de pedra vermella, e con ollos incrustados que miraban ao ceo. A presunción, a fachenda, convertiu aos moais nunha industria devoradora. O seu número creceu, tallábanse ducias ao tempo nas canteiras do volcán Rano Raraku, e logo agardaban, postos de pe nas faldas do monte, o seu traslado aos ahus da costa. Para o seu transporte, e para erguelos nos seus altares, así como pola presión dunha poboación en constante aumento, taláronse as fragas que cubrían a illa, e esta pasou de ser un paraíso boscoso a un páramo áspero de herbas peiteadas polo vento. Ante esta situación os pascuenses reaccionaron da forma máis violenta: unha guerra civil exterminadora que rematou coa caste dominante e derrubou ominosamente aos orgullosos moais dos seus altares.

Cando chegaron os europeos, xa esta civilización estaba no seu solpor, autoaniquilada por desbordar as posibilidades do seu pequeño mundo. Logo viñeron os escravistas peruanos e deportaron aos homes para traballar nas súas minas de guano. Os que sobreviviron regresaron á súa illa natal doentes de varíola, contaxiando fatalmente aos seus paisanos. A principios do século XX os rapanuis non chegaban a douscentos, náufragos dun pobo que a penas lembraba nada das súas antigas glorias.

O pouco que sabemos da historia de Rapa Nui débese á arqueoloxía e ao labor dalgúns estudosos e misioneiros que anotaron para a posteridade os restos das súas lendas e tradicións. Pero non todo está perdido, pois os pascuenses fixeron unha última invención extraordinaria, aquela que saca aos pobos da escuridade e os alumea coa luz da historia: a escritura. Con puntas de obsidiana e dentes de tiburón os sacerdotes rapanuis gravaron en táboas de madeira centos de curiosos signos cos que lembrar os seus saberes: homes, paxaros, peixes, soles, estrelas... Mágoa que as Kohau Rongo-rongo, ou táboas falantes, sufriron unha sorte semellante á dos seus autores. Dos milleiros que se supón que existiron só restan unhas vintecinco que se dean como auténticas, e todas as tentativas por descifralas remataron en fracaso. Ás dificultades naturais desta empresa engádese o descoñecemento que hai da antiga lingua Rapanui, hoxe moi acastrapada pola influenza do haitiano e do castelán, e só falada por 2000 persoas no mundo. Os lingüistas non se poñen dacordo. Hai quen pensa que o Rongo-rongo non é máis que un artificio memotécnico para lembrar a orde precisa das palabras nos longos cantos e letanías ceremoniais. Outros pensan que se trata dunha escritura ideográfica, ao estilo do primitivo chinés. Outros consideran que combina ideogramas e fonogramas,coma o antigo exipcio, e hai incluso quen supón que pode funcionar coma un silabario, coma o hiragana xaponés. Houbo intentos de traducción parciais moi suxerentes; algúns len entre esas sinuosas figuriñas xenealoxías de reis, calendarios lunares e cantos mitolóxicos de deuses procreadores. Ningunha destas lecturas conseguiu máis que hipotéticos éxitos parciais, pero todo son avances. O corpus rongo-rongo e as súas posibles lecturas pódese atopar na rede, e lanzarse ao seu desciframento pode ser un fermoso pasatempo ao alcance de calquera afeccionado ao que lle queden pequenos os encrucillados e os sudokus.

Este ano 2008 foi declarado Ano Internacional dos Idiomas, e qué mellor xeito de empezalo nesta bitácora que falando desta linguaxe adormecida nas súas táboas de madeira. E neste milenio recén estrenado, cargado de presaxios funestos, de cambios climáticos e de crecemento insostible, convén unha reflexión sobre esta metáfora do mundo que é Rapa Nui, onde a nosa especie foi capaz de facer florecer o seu xenio para despois esmagalo baixo a súa imprevisión. Un mundo este único e aillado, do que só poderíamos escapar lanzándonos a cegas ao baleiro.
Comentarios (9) - Categoría: Mundo - Publicado o 30-01-2008 22:04
# Ligazón permanente a este artigo
© by Abertal