Novas de Arqueoloxía


Esta é unha bitácora que recolle novas, opinións, críticas e curiosidades sobre arqueoloxía en Galicia e no mundo.

O meu perfil
franjopadin@hotmail.com
 CATEGORÍAS
 RECOMENDADOS
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES

Tempo de pasquíns.
O Pasquino, o pasado mes de Abril.En 1501, recén comenzado o século XVI, os obreiros que traballaban na remodelación do pazo Orsini, en Roma (hoxe coñecido como Palazzo Braschi, sé do Museo de Roma), atoparon unha estatua mutilada de mans e pés e co rostro desfigurado polo tempo. Nunha cidade onde a poco que se afundía o sacho aparecían preciosas obras de arte, aquela figura non parecía ter ningún valor. Ao parecer, representaba un guerreiro grego, e formaría parte dun grupo escultórico maior que representaba algún episodio da guerra de Troia. Dende Grecia, sería trasladada a Roma para acabar adornando o Circo de Domiciano, onde hoxe está a Piazza Navona. Pero desa vella gloria só restaba uns troncos informes e desfigurados. Emporiso, o patrocinador da escavación, o cardenal Oliviero Carafa, home preocupado pola moral dos artistas, sentiu compaixon daquela pedra labrada e mandou que a colocasen nun pedestal, nun canto da praza. E por rendirlle homenaxe, houbo unha inauguración, na que lle colgaron o blasón da súa familia, e un cartaz con epigramas latinos.

Aquí a lenda envolve a estatua dun novo misterio. Seica uns estudantes de gramática latina, que recibían clase dun tal Pasquino, moi perto da praciña onde se erguía a estatua, atoparon algunha semellanza entre a figura e o seu profesor, e comenzaron a usala para pendurar no pescozo, e pegadas no pedestal, versos satíricos por facer chanza. Outros din que o Mestre Pasquino non era gramático, senón xastre, taberneiro, ou zapateiro veciño do lugar, coñecido polo seu humor sardónico e mordaz, e que sería o autor dos cartaces que de cando en vez aparecían alí colgados. O caso é que a estatua comenzou a ser coñecida como Il Pasquino, e a ser usada por anónimos cidadáns romanos para dar expresión co seu enxeño, do seu descontento, e do seu humor contra a política da cidade.

Durante moitos anos, todos os poderes de Roma temeron as diatribas de Pasquino. Os papas, os cardenais, os seus xenros, os seus parentes... ninguén se libraba da sátira dos seus ripios. Os versificadores maliciosos arrastrábanse ata alí, ao amparo das sombras nocturnas, e Pasquino amencía retranqueiro, para diversión da plebe e escándalo dos próceres, que mandaban alí á súa policía todas as mañás a facer limpeza. Pero tamén os poderosos usaron de Pasquino: houbo quen se servíu da súa anónima insolencia para ridiculizar aos seus adversarios políticos, pagando a poetas mercenarios que puñan a pluma ao seu servizo. Así pasou con Giambattista Marino, o precursor da poesía culterana, ou co célebre e procaz Pietro Aretino, "o secretario do mundo", mortal inimigo do papa Adriano VI, e do que o seu amigo Tiziano deixou varios retratos. Daquela Pasquino participou activamente na elección e na caída dos papas, e en tantas aventuras se mirou implicado, que máis dun pontífice pensou seriamente en guindalo ao Tíber e desfacerse del para sempre.

Pero para entón, Pasquino xa non era a única “statua parlante”. Toda unha rede de estatuas en Roma adoptaron este oficio de escarniadores, con diferentes nomes populares: o Marforio, o Babbuino, o Facchino, Madama Lucrecia, o Abate Luigi. Mantiñan incluso diálogos entre elas, formando unha curiosa irmandade, a Congrega degli Arguti, ou a "Banda dos Argalleiros". Así que a represión deixou de perseguir ás estatuas para meterlle o dente aos difamadores, que por un edicto de Bieito XIII se expuxeron a penas de morte e confiscación. Algún acabou na forca, condenado por aqueles papas tan cristiáns, pero as estatuas seguiron afeccionadas a latricar mediante os seus libelos, ata os nosos días.

Os papeis satíricos colgados das estatuas recibiron por este motivo o nome de pasquíns, palabra que en diversas linguas, entre elas o galego-portugués, sirve para designar ao escrito satírico afixado nun lugar público, contra a autoridade ou o goberno. E de aí, por extensión tamén chamamos pasquín a calquera cartaz de contido político, aínda que careza daquel espírito mordaz.

Estamos en tempo de pasquíns, pois dende o día 10, e ata o 25 de Maio andamos mergullados na campaña das eleccións municipais. Por iso chega tamén Pasquino a esta bitácora, el, que foi acaso o primeiro blogue da historia. Pero tamén por outras razóns: Pasquino é un símbolo de intelixencia e enxeño que debería servir de exemplo a unha política cada vez máis baleira de formas e de fondo. Tamén, representa ao bo humor, a chanza, a ledicia e o ridiculismo, algo do que o ambiente político no que vivimos carece por completo. E sobre todo, porque Pasquino lembra aos poderosos cales son as preocupacións da xente á que gobernan, cando eles están empolados na súa retórica viciada ata a paranoia. Acendede unha radio, sintonizade o parte nunha emisora calquera, e intentade calcular a distancia que hai entre as mensaxes dos nosos altos dirixentes e os verdadeiros problemas que padecemos nas nosas cidades e vilas, que é do que hai que falar. E miraredes que dan gañas de ir de noite a encher todas as estatuas das rotondas de pasquíns.
Comentarios (6) - Categoría: Pezas - Publicado o 17-05-2007 19:55
# Ligazón permanente a este artigo
Cristo versus California
San Bartolomeu, nun dos esmaltes de Limoges da Catedral de Ourense (foto MUGA)Entre códices miniados, figuras de santos, custodias e outros obxectos de culto, o visitante do Museu Catedralicio de Ourense pode contemplar unha fermosa obra de ourivería románica, un conxunto de placas de cobre esmaltadas con figuracións de santos e apóstolos, rodeados de arquiños e columnas, que son os restos dunha peza misteriosa e desgraciada. Non se sabe con seguridade se eran parte da decoración dunha arqueta ou un relicario, pero o máis probable e que adobiaran o antependium, o frontal do altar maior da catedral ourensá. Unha das figuras representa axeonllado a un bispo chamado Alfonso, quen gobernou a diócese auriense entre 1174 e 1213, o que proporciona unha data aproximada para a súa fabricación. Non se sabe máis. Nalgún momento, ben porque o paso dos séculos deteriorou o altar ata arruinalo, ben porque as hieráticas figuras románicas non resistiron os cambios da moda, o altar foi desmontado e as pezas foron gardadas e esquecidas. Ata que foron voltas a atopar a mediados do século XIX, e resgardadas na sancristía, para pasar logo ao Museu da propia catedral.

Para entón o suposto altar estaba incompleto. Restaban 53 pezas desordeadas, santos, apóstolos, anacos das arquitecturas que os enmarcaban, pero só se podía presumir cómo era o conxunto. Había distintas representacións de santos, como San Martiño de Tours, San Marcial de Limoges, ou Santiago Apóstolo, que eran adorados por milleiros de pelegríns nos seus santuarios, o que vinculaba a Ourense coas grandes rutas de pelegrinación europeas. San Martiño era ademais o patrono da catedral de Ourense, e San Marcial o dos ourives lemosíns que fixeron o precioso altar. Pero había outras figuras moi destacadas: estaban os doce apóstolos, a Virxe con San Xoán (os protagonistas da deesis), os tetramorfos, ou símbolos dos evanxelistas... todas indican unha iconografía ben concreta: rodearían a unha representación da Maiestas Domini, a Cristo en Maxestade, bendecindo ao mundo cunha man, mentres que coa outra lle amosa os Evanxeos que conteñen a súa palabra. O único problema é que a peza central, arredor da que xiraban todas as demais, faltaba. O Cristo andaba perdido.

Pois ben, gracias ao ollo vixiante da rede, enterámonos de que o noso Cristo acaba de resucitar. Seica estaba en poder dun coleccionista español que acaba de desfacerse del para venderllo ao Museu Paul Getty de Los Ángeles. Así o declara a propia institución, nunha nota de prensa na que da conta das súas novas adquisicións, e da que seica ningún xornal galego nin español fixo eco.

Trátase dunha placa de cobre, dourada ao mercurio, que contén repuxada unha figura de Xesucristo coroado, bendecindo con esa solemne gravidade románica que teñen as súas compañeiras ourensás. Os seus ollos, os bordes da túnica, o evanxeliario que sostén coa man esquerda, están adobiados con cabochóns de cristais de cores, e os seus rasgos, barbas e cabelos, están minuciosamente burilados. Ao arredor, cun fondo de esmalte azul, medran follas de viña, con pequenos e delicados detalles en verde, branco, turquesa, vermello e azul escuro. Unha obra mestra dos obradoiros de metal esmaltado de Limoges, que desenvolveron a técnica do champlevé, moito máis simple e menos traballosa que a do cloisonné ou tabicado bizantino, popularizando e abaratando os traballos de ourivería, e inundando a Europa occidental coas súas obras a través das rutas dos pelegríns.

O Paul Getty, que quere expoñer o Cristo de Ourense como peza central nunha das súas salas adicada aos tesouros catedralicios a partir do 2008, é un deses museus estadounidenses formados a golpe de talonario, non sempre seguindo camiños virtuosos. O ano pasado desenvolveuse un longo proceso xudicial en Italia contra a súa ex-conservadora, Marion True, acusada de contrabando de obras de arte e de saqueo arqueolóxico porque durante anos adicouse a mercar obras de arte antigas por valor de 20 millóns de dólares para levalas aos EE.UU. a sabendas de que procedían de escavacións ilegais. Antes do proceso o museu apresurouse a devolver a Italia tres pezas, pero unha auditoría interna demostrou asemade que 350 obras gregas, romanas e etruscas da colección Getty foran mercadas a marchantes sospeitosos de tráfico de obras roubadas, cun valor de 100 millóns de dólares. A pesares da condena, e da censura expresa do International Council of Museums (ICOM), o director do Getty Michael Brand só accedeu en Decembro pasado a devolver 26 de 52 das pezas que nese intre Italia reclamaba como probadamente roubadas. Resulta lóxico, pois o Museo non vai prescindir das mellores obras da súa exposición inmediatamente despois de abrir as súas portas en xaneiro do 2006, tras 9 anos de reformas, e 275 millóns de dólares de inversión.

Poida que desta vez, co noso Cristo, o Museu Getty xogara limpo, pero parece difícil. ¿Cómo chegou a peza a mans do anónimo coleccionista que a vendeu?¿constaba nalgún inventario?¿se non fora así, por qué non?¿foi informada a administración da venda da peza, como é preceptivo na Lei de Patrimonio?¿e se foi así, por qué non exerceu a administración o seu dereito de tanteo (art.27) mercando a peza?¿e por qué, unha vez consumada a venda, non intenta exercer o seu dereito de retracto?¿Para qué vale dotarnos de instrumentos legais para blindar o patrimonio histórico e artístico do noso país se logo se actúa con tanta indolencia, ou non se actúa?¿Por qué hai que enterarse pola prensa foránea, mentres a autóctona garda silencio? ¿Non dá vergoña perder o tempo en disputas localistas como o affaire do ungüentario de Vigo, mentres o noso patrimonio emigra?

Non se trata dunha simple chapa de cobre esmaltado, é unha peza que lle da sentido a unha obra senlleira dun museu galego. Sen ela, mirar o frontal do altar de Ourense é algo así como contemplar as Meninas sen a infanta Margarita. Non parece factible unha acción legal efectiva, cando nin o ministro de cultura italiano Francesco Rutelli, é capaz de poñer firmes a estes trapeiros e peristas ameazando con non volver a emprestar unha obra de arte italiana a un museu americano. Así que se se quere ver ao Cristo do frontal de Ourense, haberá que ir a Malibú. Alí agarda, cos brazos abertos.
Catálogo da exposición de esmaltes medievais De Limoges a Silos
Comentarios (10) - Categoría: Pezas - Publicado o 06-05-2007 18:40
# Ligazón permanente a este artigo
A verdadeira arqueoloxía de urxencia.
Escavación da foxa de Piedrafita de Babia. (Foto de Eloy Alonso, ARMH).
O 16 de Outubro de 1936, Emilio Silva e outros 12 compañeiros foron asasinados nunha gávea berciana. Alí mesmo deron terra aos seus corpos dunha maneira infame, coma cans sen dono, sen máis sinal para súa sepultura que a sombra das nogueiras. A penas apagado o balbordo dos disparos, caeu sobre os infelices un ominoso silencio. Décadas de oprobio, nas que a historia dos chamados “Trece de Priaranza” non deixou de ser máis que unha lembranza incómoda, poida que só narrada nun bisbiseo furtivo, ata que a historia chegou ós oídos doutro Emilio Silva, o neto do primeiro. Tras longas xestións, a foxa dos trece republicanos foi localizada e escavada no ano 2000 por unha equipa de arqueólogos, identificados os corpos, e enterrados nunha sepultura digna, coa dignidade máis simple que poder ter unha tumba: un nome. Emilio Silva conseguiu así eludir a súa segunda morte, a peor de todas: a do esquecemento.

O neto de Emilio Silva convertíuse no Presidente da Asociación para a Recuperación da Memoria História (ARMH), un activo grupo de familiares de víctimas represaliadas durante a guerra civil que se propón rescatalas dese esquecemento, recuperar os seus corpos desaparecidos e entregalos aos seus, para que poidan darlles o que os asasinos lles negaron: o descanso nunha tumba onde lembralos. Axiña a súa actividade desbordaba o ámbito berciano, chegaron novas de familiares de todo o Estado, solicitando axuda para localizar os corpos de avós, de pais, de tíos desaparecidos. O berro do sangue. Alguns eran galegos, como un ferroviario coruñés fusilado entre os de Priaranza por negarse a facturar un porco no tren, ou Víctor Pérez Bóveda, un ourensán que en 1937 foi pasado polas armas xunto con 36 compañeiros en Piedrafita de Babia, e enterrado nunha foxa que, na súa reapertura polos arqueólogos no 2002, atraeu en peregrinaxe a antifeixistas de medio mundo.

A pesares de que á ARHM chegaran un cento de solicitudes de axuda por parte de familias de represaliados galegos (dos aproximadamente 2000 paseados documentados), a constitución da asociación en Galicia foi un proceso tan lento como a mesma transición. Denunciouse que dende a Xunta non se poñían máis que atrancos. Entón mandaba quen mandaba, un dinosaurio daquela época escura, o fiel ministro colaborador de Atila. Aínda así, durante o goberno de Fraga puidose facer a primeira exhumación en Galicia, a de Miguel Cardeñas, un maquis andaluz que mirou o seu último día nunha fraga de Ricosende, en Carballeda de Valdeorras, en 1949.

Díxose que en Galicia as foxas non foron frecuentes. Moitos dos corpos abandonados foron con frecuencia atopados por familiares que puideron enterralos, ocultando a causa da morte no certificado de defunción. Os asasinos desfixéronse dos corpos tamén por outros procedementos, como guindalos ao mar, tal como sucedeu cos “Once de Anguieiro”, un grupo de cangueses que pagaron coa vida a defensa da República en Xullo do 36. Pero hai desaparecidos a centos, moitos deles nos propios camposantos, a carón dos cales foron perpetrados con alevosía e nocturnidade moitos destes crimes. Logo, de mañá, os enterradores recollían os cadavres e os metían nas foxas comúns, facendo case imposible a súa identificación. Así pasou cos restos de cinco toupos masacrados a principios de 1937 nunha casa en Loenzo, Vilagarcía de Arousa, e que remataron no cinceiro do cemiterio municipal nos anos 50, para tristeza dos seus familiares. E tamén hai foxas esquecidas, algunhas posiblemente de proporcións dantescas, como as dúas de Cedeira, onde se calcula que hai centos de republicanos, moitos deles asturianos, apresados ao tentar fuxir en barco do feixismo asasino.

A pesares de que aumentaron as voces e as iniciativas para a recuperación da memoria histórica, (hai que ver canto incomoda a palabra en certos medios políticos, instalados na lexitimidade que lles deu o esquecemento), e que hai unha maior conciencia e organización na sociedade galega, as pescudas sobre os desaparecidos seguen a ser lentas. Incluso co cambio de goberno na Xunta, que certamente provocou un cambio de actitude respecto ao problema, só houbo tres escavacións de foxas. No 2005 foron recuperados n’O Vicedo os corpos de Emilio Ríos Martínez, “O Cantador“, e José Fernández Rolle, “O Caramelo”, fusilados e enterrados en 1939 xunto á mesma cova na que estaban agachados por non querer ir á guerra. E nese mesmo ano 2005 en Portomarín, puido ser recuperado o corpo de Severino Rivas Barja, alcalde en Castro de Rei, secuestrado e asasinado por falanxistas xunto cun compañeiro a carón da capela de Cortapezas en 1936. A última exhumación tivo lugar o ano pasado n’As Pontes. Alí apareceron os restos de Manuel Ramos, tenente de alcalde dese mesmo Concello. Alguén pensou que este republicano de 67 anos era un perigo tan grande que en Agosto de 1936 foi asasinado xunto ao seu fillo. Leváronos ata o cementerio, e alí fixeron que a súa muller, de 59 anos, e o seu fillo máis novo cavaran a tumba, na que tamén eles acabaron dun tiro.

Neste mes que rematou, este Abril no que aquela República de homes bos celebraba o aniversario do seu nacemento e da súa derrota, foi noticia que os partidos minoritarios e o PSOE no goberno do Estado chegaron a un acordo para desbloquear a chamada “Lei de Memoria Histórica”, que dende o ano pasado se atopaba paralizada na súa tramitación pola oposición de todos os grupos agás o gobernante. Uns porque cren que é abrir feridas do pasado o feito de querer pechalas, e porque a día de hoxe consideran lexítima unha dictadura sanguinaria. Outros porque crían, con razón, que non tiña nada de reparador unha lei que equiparaba aos dous bandos (os defensores da democracia co feixismo golpista) e que non anulaba nin declaraba ilexítimas as execucións dictadas a milleiros polos tribunais de Franco, no maior xenocidio político que viviu a historia de Galicia e de España.

Co novo texto, que é de agardar que se aprobe, fica a porta aberta para novas escavacións que sirvan a todas estas familias rotas para atopar un descanso buscado durante máis de 70 anos. É a única xustiza posible, pois xustiza é a virtude que dá a cada un o que lle pertence. Mágoa que o Estado non asuma a investigación, nin interveña directamente, deixando a iniciativa ás asociacións de víctimas, ás que simplemente subvenciona. Tiña que ser o seu deber, porque é urxente que fillos octoxenarios poidan saber por fin onde están enterrados os seus pais. E porque xa vai tempo, tanto tempo, que o levantamento destes cadavres non é obra de xuíces, senón de arqueólogos.
Amigos de Xohan Carballeira, alcalde de Bueu
Asociación de Familiares e Amigos de Represaliados da II República
Ateneo Republicano de Galicia
Comentarios (2) - Categoría: Escavacións - Publicado o 01-05-2007 16:47
# Ligazón permanente a este artigo
Están tolos estes galos!.
Portada do libro de homenaxe a UderzoHai 48 anos, René Goscinny, un descendente de polacos inmigrantes en Francia, e Albert Uderzo, outro inmigrante de pais italianos, editor e director artístico, respectivamente, da recén fundada revista para mozos “Pilote”, decidiron crear un personaxe ambientado na Guerra das Galias de César. Goscinny quería un tipo astuto, non demasiado intelixente, feo, e baixiño, un antiheroe, en definitiva, que se enfrontase ás todopoderosas lexións de César. Uderzo apostou por un tipo grande e repoludo (non imos decir gordo, que hai xente susceptible). Os dous vellos amigos non discutiron: Astérix e Obélix acababan de nascer.

Aparecidos primeiro na revista, e despois en forma de álbum en 1961, convertíronse axiña nos personaxes máis coñecidos da historieta francesa. Orientado a un público novo, non exactamente infantil, as súas aventuras transpiraban parodia social dirixida ás xeracións que viviran na Francia ocupada. A cáustica versión dos alemáns en “Astérix e os godos”, ou o retrato do colaboracionismo en “O combate dos xefes”, son unha boa mostra disto. Ou mesmo esa ansia por presumir de ter estado na batalla de Gergovia, pero negar sequera a existencia de Alesia, o lugar da derrota definitiva de Vercingetorix, ao igual que aqueles avós da xeración da Gran Guerra que fachendeaban de ter loitado no Somme, pero esquecían a humillación da ocupación alemá.

O humor de Astérix foise facendo cada vez máis intelixente, cheo de dobres lecturas, e inzado de referencias anacrónicas e de caricaturas de personaxes contemporáneos que sorprendían ao lector avisado, ao tempo que reflectían o optimismo autocomplaciente dunha sociedade que xa se sacudira as pantasmas da guerra e nadaba nunha reverdecida opulencia. Ao ano seguinte da película de Mankiewicz, Astérix flirteaba con Cleopatra nunha superproducción que precisara para a súa realización 62 lápices de mina branda, 27 gomas de borrar e 67 litros de cervexa. En 1966, mentres se xogaba o Mundial de fútbol de Inglaterra, Astérix viaxaba á antiga Britannia, onde o xefe bretón era Churchill con bigote, e os Beatles eran bardos moi populares. No ano da olimpiada de México, Astérix gañaba (gracias á descalificación da equipa romana por dopin) os loureiros do trunfo na antiga Olimpia. As súas viaxes eran un percorrido polos tópicos máis manoseados de cada país: Impagable a visión dos españois coas súas procesións de druídas en Semana Santa, os seus guisos con demasiado aceite, e as súas estradas intransitables (que axiña serán excelentes). A esaxeración as veces era xustificada: oín a franceses asegurar que os queixos corsos son, efectivamente, explosivos.

Astérix usa o pasado como escenario para o humor do presente. Cunha lectura decimonónica da historia, os autores imaxinan galos portadores de menhires (sen que saiban con seguridade para qué sirven), que levan grandes mostachos coma os do monumento a Vercingetorix nas ruínas de Alesia, e que, sendo como son celtas, non poden vivir en mellor lugar que na bretemosa Armórica, a Bretaña na que Uderzo pasara a súa infancia. Pero tamén pouco a pouco os guións de Goscinny vanse facendo máis refinados, máis cheos de referencias clásicas, ás veces case culteranas. Hai todo un recital de fraseoloxía latina nas aventuras de Astérix, sobre todo as que pronuncia o pirata coxo do barco que, fatalmente, acaba sendo afundido en cada viaxe dos galos tolos.

Desa maneira, as aventuras de Astérix convírtense nunha formidable vía de acceso ao pasado clásico para os lectores máis novos. Xa son varias as xeracións no mundo que foron introducidas nos saberes dos romanos da man dos heroes galos, coas virtudes e os defectos que isto conleva. Defectos, porque non deixa de ser unha visión moi deformada, caricaturesca, e plagada de erros históricos máis ou menos intencionados. Pero virtudes ten a moreas: non hai case ningún aspecto do pasado latino que non poida ser ilustrado cunha viñeta de Astérix, e isto nun ámbito como o da docencia non pode ser máis que unha vantaxe, sempre e cando as lecturas non queden aí.

Dende a morte de Goscinny en 1977, Albert Uderzo seguiu deseñando as aventuras dos galos irreductibles, afrontando tamén él a escritura do guión. Para moitos é a decadencia da serie: os guións perden fondura e ese ventiño intelectual que lle daba o seu vello guionista, e fanse máis superficiais e infantís. Os personaxes son máis amables, menos sardónicos, máis maniqueos, menos matizados. Pero iso non fai decrecer o éxito. A pesares de que as novas andainas saen cada vez máis espaciadas, Astérix vendeu xa 350 millóns de exemplares no mundo, e foi traducido a máis de 100 idiomas. Había tamén (e digo ben: había) traduccións ao galego, saídas da pluma de Eduardo Blanco Amor. E incluso ao latín, o idioma dos coitados invasores.

Hoxe Astérix está de actualidade porque durante a celebración da Feira Internacional do Cómic (Ficomic) de Barcelona, ven de ser presentado un libro sobre o “anano tiñoso e o gordo brutal” (ao decir dos romanos), que non é máis que unha colección das versións particulares que fixeron sobre os nosos protagonistas máis de trinta deseñadores internacionais, mesturando os seus personaxes cos dous galos irreductibles. E como nestas datas tamén se celebraba o Día Internacional do Libro, non está de máis recomendar a lectura do máis clásico dos cómics, afección pública e confesa do autor destas liñas. Ademais, coincidindo co 80 aniversario de Albert Uderzo, o 25 de Abril, o libro é unha homenaxe e un regalo ao pai supervivinte de Astérix, que anuncia que as súas aventuras aínda non remataron. Parabéns!.
Páxina oficial de Astérix e Obélix
Comentarios (3) - Categoría: Publicacións - Publicado o 24-04-2007 20:33
# Ligazón permanente a este artigo
O Paleolítico galego sae da prehistoria.
Foto de familia dun grupo de heidelbergenses (foto CV Cervantes)
Ata hai datas moi recentes, os tempos máis remotos da Prehistoria de Galicia, o seu Paleolítico Inferior, a penas podían ser descritos máis que a partir de un ou dous xacementos relativamente investigados, e dunha pequena cantidade de coleccións de artefactos achados casualmente, sen contexto, recollidos por algúns eruditos e por afeccionados voluntariosos. Unhas poucas páxinas, e vagas referencias a xacementos paralelos doutras rexións peninsulares e europeas e iso era todo. A investigación prefería centrarse naqueles dous periodos prehistóricos que dende o século XIX centraban toda a atención: o megalitismo e os castros, os dous tan pondalianos, tan definidores da nosa ancestral idiosincrasia.

O xacemento estrela do Paleolítico Inferior en Galicia eran as Gándaras de Budiño, no Concello d'O Porriño. No amplo val que forma o río Louro no seu andar cara ao Miño, apareceran nos anos 60 certos útiles líticos que chamaran a atención dos especialistas. Acometéronse entón escavacións nas que se rescataron centos de ferramentas talladas en seixo e cuarcita, que correspondía ao tipo de industria coñecida como Achelense superior. Nada anormal, se non fora porque os xeólogos afirmaban que os estratos onde se atopaban as ferramentas eran da época do Peniglacial Superior da glaciación Würm, é dicir, hai uns 28.000 anos, (datas que foron ademais corroboradas polo C-14) e a industria do Achelense desenvolvérase en Europa como moi tarde, ata hai 90.000 anos. Moitos autores discutiron agriamente esta cruel contradicción: Non faltou quen afirmara que o aillamento coa Meseta (fonte de todo progreso) pola difícil orografía (o Padornelo non lle envexa nada ao Himalaia) facía que os protogalegos vivisen nunha illa de atraso cultural de máis ou menos 100.000 anos (e haberá quen hoxe se queixe de que non da chegado o AVE!). Outras intervencións na zona, nos anos 80 non lograron disipar o desconcerto. A principios dos anos 90, volveu a haber unha apresurada escavación, antes que as Gándaras foran sepultadas pola autovía a Portugal. Os seus resultados seica foron ambiguos e só se publicaron parcialmente.

Unha última interpretación deste xacemento feita por César Llana Rodríguez lograba colocar as industrias máis antigas de Budiño ao final da Glaciación de Riss (hai uns 150.000 anos), e desvinculaba as pezas que non cadraban coa data do seu contexto xeolóxico, definíndoas como deposicións secundarias e fóra de lugar. Sen máis gaña de discutir, cando menos, e despois de décadas de incertidume, este traballo parecía devolver ao Paleolítico galego ao rego da normalidade, e curaba moitas dores de cabeza. As Gándaras de Budiño son, agora sí, un paradigma do Paleolítico en Galicia, pero tamén de outras moitas eivas particulares da nosa arqueoloxía: paradigma de resultados desquiciantes e anormais (dá igual que nas escavacións participaran investigadores renombrados internacionalmente, Galicia is different), paradigma de nihilismo interpretativo (esa manida condición de finis terrae, maneira fina de dicir "o cú do mundo", que nos fai estar sempre oito chanzos máis abaixo na escada do progreso), paradigma de patrimonio perdido (a memoria foi atropellada polo asfalto), e paradigma de desinformación (alguén sabe ónde atopar unha síntese publicada de todos os traballos?).

Pero na escura, escurísima, noite dos tempos de Galicia, parece que está a abrir o día. No último ano, dúas áreas en Galicia están a ser investigadas, ao parecer, con rigor, profundidade e ata entusiasmo.

Unha delas é o Sur da Provincia de Pontevedra. No ano pasado, unha escavación dirixida por Rosa Vilar en Pontemaior (As Neves), deu pé á descuberta de útiles achelenses no seu propio contexto, algo ao que non se anda moi afeito. E o Instituto de Estudos Miñoranos, ao que a propia Rosa Vilar pertence, acometeu tamén a escavación de Chan de Cereixo, no Concello de Gondomar, patrocinada pola Fundación Barrié de la Maza, onde aparecera unha gran colección de bifaces e outras ferramentas que fixeron proclamar a este xacemento como “o máis antigo de Galicia”.

O outro lugar é a Terra de Lemos. Alí, unha equipa da Universidade de Santiago, en colaboración coa Rovira i Virgili de Tarragona, comandada por Ramón Fábregas, Xosé Pedro Rodríguez, Arturo de Lombera e Talía Lazuén, prospectaron o ano pasado a bisbarra, recollendo centos de artefactos encadrables no complexo Achelense (ou Modo 2, como se prefire hoxe na terminoloxía ao uso), no Pleistoceno Medio, na época en que os homo heidelberguensis poboaban Europa. Trátase dun amplo proxecto que se vai extender no tempo (durará varios anos) e no espazo (pénsase pescudar tamén nalgunha cova do Courel, susceptible de agachar restos fósiles). Os responsables contan ademais con ese pedigrí engadido da súa investigación previa en xacementos tan sonados como Atapuerca. A segunda campaña acaba de comenzar, o 12 deste mes primaveral, e pretende meter o dente en xacementos como As Lamas e Chao do Fabeiro.

En Gondomar, n'As Neves, en Monforte, estas investigacións veñen a encher un baleiro intolerable, pois o paleolítico galego, máis que unha paisaxe con algunhas lagoas, era un océano de incertezas no que asomaba aquí e alá algún illote. Por outra banda, contribúen a formar unha escola galega de paleolitistas, especie extremadamente rara no país, que será a base da investigación futura. E en terceiro lugar, devólvenlle a moitos a fe naquela arqueoloxía case esquecida que atendía máis aos intereses da investigación (e da formación) que aos do rescate. Moito prestan, estas pedriñas.
Páxina do Instituto de Estudos Miñoranos
Resultados das pescudas encol do Paleolítico monfortino.
Comentarios (4) - Categoría: Escavacións - Publicado o 20-04-2007 21:33
# Ligazón permanente a este artigo
En busca do tempo perdido (Catro anos do saco de Bagdad).
Tanque americano pasando pola porta dun pazo asirio (foto voltairenet.com)
"Era costume nos antigos Persas pasar cinco días en anarquía despois do pasamento do seu Rei, a fin de que a experiencia dos asasinatos, roubos e outras desgracias lles obrigase a ser máis fieis ao seu sucesor".

Non parece que haxa outra explicación que a deste ominoso fragmento do chamado “Manifesto dos Persas”, para entender o que aconteceu en Bagdad hai agora mesmo catro anos. Daquela, cautivo e desarmado de armas de destrucción masiva o exército de Sadam Hussein, comenzou no Iraque unha anarquía que, pola pasividade demostrada polas tropas invasoras, semellaba decretada ao igual que a dos antigos Reis de Reis. O mundo fitou abraiado nas súas televisións cómo centos de pillabáns arramblaban con canto de valor atopaban nos edificios oficiais, dende ordenadores ata saneamentos, e os arrastraban polas rúas en carriños improvisados. Era doado sacar conclusións: aquelas xentes oprimidas vingábanse da súa miseria saqueando os opulentos pazos do dictador e os centros de poder dun réxime terrorífico. Satisfeitos (e incívicos, o que tamén ten o seu punto propagandístico), os iraquíes danzaban arredor de improvisadas fogatas nas que ardían os papeis dunha odiada burocracia, mentres marines armados ata os dentes sorrían indolentes, sen máis. O traballo estaba feito.

Pero entre os edificios saqueados, axiña nos enteramos que estaba o Museu Arqueolóxico de Bagdad. Chegaron imaxes das súas salas baleiras, vitrinas escachadas, estatuas e obxectos esnaquizados. Alí estaban pezas senlleiras da historia da humanidade: o Vaso e a Dama de Uruk, a máscara de Sargón, as taboíñas do Enuma Elish, kudurrus, lamasus, selos, tesouros, arquivos enteiros de pazos, cidades, civilizacións… Non era o único: Outros museus, Mosul, Tikrit… foran bombardeados. E na terra onde se inventou a escritura, a Biblioteca Nacional Iraquí foi queimada por enteiro. Arderon un millón de libros, entre eles os primeiros exemplares de obras de Avicena, ou de Averroes, ou dos Contos das 1001 noites. Como ardeu a Biblioteca dos Coráns de Bagdad, ou a de Kirkuk, ou a da Universidade de Basora, ou a do Museu de Mosul… “Esas cousas pasan”, dixo Donald Rumsfeld, cando comparou o sucedido coas consecuencias dunha partida de fútbol, e declarou: “A xente libre posúe a liberdade para trabucarse e cometer crimes". Confundía, sen dúbida, liberdade con libertinaxe. Non leu a Kant.

A situación do Patrimonio iraquí non era entón tampouco demasiado boa. No ano 1991, cando a I Guerra do Golfo, foron saqueados parcial ou completamente os museus de Basora, Maysan, Kufa, Kirkuk, Qadisiya, Dohuk e Suleimainiya. Tamén desapareceron as súas bibliotecas, e foron asaltados e danados moitos monumentos e xacementos arqueolóxicos. Estas pezas foron colocadas no mercado internacional. Algunhas apareceron anos despois nas coleccións de museus occidentais como o Metropolitan, o British, ou o Museu dos Países da Biblia de Xerusalem. Co bloqueo imposto polos vencedores, e sobre todo nas zonas de exclusión ao Norde e o Sur, bandas organizadas de ladróns armados asaltaban os xacementos e os museus, incluso asasinando aos seus gardas. Cun mercado de antigüedades cada vez máis goloso, (o tráfico ilegal de antigüedades é o terceiro máis importante do mundo, despois do de drogas e o de armas), e cunha poboación cada vez máis miserable, a destrucción do Patrimonio convertíuse nunha industria.

Así que, nas vísperas da Guerra do Iraque, era ben previsible o que ía suceder. Os marines protexeron de xeito impecablemente eficiente o Ministerio do Petróleo, onde non se rompeu unha xanela, e deixaron á súa sorte unha inmensa parte da memoria da Humanidade. A “liberdade” decretada por Rumsfeld, incumplindo todos e cada un dos artigos da Convención de La Haya, non debía de ser de todo desinteresada: Mentres isto sucedía, un poderoso lobby de anticuarios formado en Outubro do 2002, o American Council for Cultural Policy, (ACCP) presionaba ao goberno americano para suavizar as leis de importación de antigüedades (Cultural Property Act), e facía consideracións sobre a necesidade de que o goberno iraquí resultante da invasión liberalizase a exportación dos seus tesouros artísticos cara as “xentes e institucións que máis os aprecian e que, polo tanto, hanos coidar mellor” (sic).

Nun primeiro momento, ante a falla de información contrastada, as cifras do saco foron esaxeradas. Moitas das pezas foran previamente resgardadas, (coma os tesouros de Nimrud, agachados nas criptas do Banco Nacional, tamén bombardeado). Houbo un lento pingue de obxectos reaparecidos. O director das coleccións orientais do British Museum, John Curtis, declarou entón que só desapareceran unhas 40 pezas, información que axiña os medios máis conservadores se encargaron de airear. Un ano despois da invasión, o mesmo Curtis informaba que 15000 obxectos foran roubados das vitrinas, dos que só se recuperaron 7000. Desapareceran ademais toda a colección de selos (5.800), e a de taboíñas cuneiformes. O tempo non mellorou as cousas. Andrew Burnnet, vicedirector do Museu Británico acaba de afirmar este mes, co gallo da exposición “Tesoros Asirios do British Museum” no Museu Arqueolóxico de Alacante (MARQ), que as 8000 pezas que faltan das vitrinas seguen sen aparecer.

É só unha mostra da situación do patrimonio iraquí. Na actualidade o Museu de Bagdad ten os accesos tapiados, e as coleccións que conserva foron trasladadas. Moitos dos museus iraquís están na mesma situación. Os gardas non cobran o seu soldo. Os investigadores rarean, non hai estudos de postgrao na universidade pois os profesores que non foron asasinados están no exilio. Fóra da “zona verde” non hai autoridade. Onde está o exército americano, a cousa non pinta mellor: As ruínas de Babilonia, a capital do mundo, son usadas como depósito militar, e o empedrado da antiga vía das procesións está esnaquizado polo paso dos vehículos. O balbordo destes e dos helicópteros causaron o derrubo do templo de Nabu, o de Ninmah e o pazo de Nabucodonosor II. O teatro helenístico é un aparcadoiro de blindados. Mirádeo en Google Earth (32º32'36"N – 44º25'20"E). E en Ur, a patria pequena de Abraham, (30º57'45"N –46º06'11"E) construíron unha base aérea, con dúas pistas de catro quilómetros, removendo milleiros de camións de terra, cubrindo 32000 m2 de hangares e arruinando o entorno do xacemento para sempre. No zigurat, os marines pintan grafitis, e levan os tixolos de souvenir. Poida que estean a destruír o que queda dunha civilización de hai 6000 anos, pero eles traen outra: na base construiron un Burguer King e un Pizza Hut.

En setembro, Donny George Youkhanna, presidente do Consello Estatal de Antigüedades e Patrimonio, antigo director do Museu Nacional de Bagdad e arqueólogo en Iraq durante tres décadas, anunciou a súa dimisión e o seu exilio en Siria, tras recibir ameazas de morte dirixidas á súa familia, pero tamén farto da inxerencia, a corrupción e a intransixencia dos novos gobernantes. O mesmo George Youkhanna ven de protagonizar coa SAFE (Saving Antiquities for Everyone) unha campaña contra a pillaxe da herdanza cultural da humanidade. Celebrouse os pasados días 10, 11 e 12 de Abril, con vixilias e candeas acesas, en cidades e vilas de todo o globo, coincidindo coas datas do expolio da memoria dos iraquies, que é o mesmo que a nosa, que a do mundo enteiro. Aquí mesmo acendo eu a miña candeíña.
Páxina da SAFE
Mira o vídeo da campaña de SAFE
Comentarios (2) - Categoría: Mundo - Publicado o 16-04-2007 00:09
# Ligazón permanente a este artigo
Pimplando un peplum.
Portada do comic de Frank Miller
O pasado fin de semana foi a estrea nos cines de Galicia da película “300”, unha fita de ambientación histórica dirixida por Zack Snyder que recrea a II Guerra Médica, e concretamente a batalla das Termópilas, na que un pequeno exército de hoplitas de varias polis gregas, e nomeadamente 300 espartanos dirixidos polo seu rei Leónidas, frearon no verán do ano 480 a.n.e. o avance do gran exército persa de Xerxes, no seu camiño cara o interior da península grega.

Quen queira ver rigor histórico nesta fita, debe ir avisado. O que sabemos da batalla das Termópilas foi relatado por historiadores posteriores aos feitos, principalmente Heródoto (Historias, Libro VII), quen deron unha versión do asunto sesgada e moi interesada, na que os persas eran unha horda de millóns de salvaxes, os gregos unha mancheíña de heroes sacrificados e afoutos, e ambos bandos a personificación de dous modos de entender o mundo, o da barbarie e o da civilización, respectivamente. Desas fontes beberon os románticos decimonónicos, cando o episodio foi rescatado de entre os vellos relatos clásicos para simbolizar con el a loita desigual entre os independentistas gregos e o Imperio Otomano. As Termópilas exemplifican os valores románticos de evocación do pasado, exotismo oriental, amor á patria e a liberdade, mocidade heroica e morte tráxica, e como tal, o relato épico pasa de ser un simple feito histórico a un mito de enorme carga simbólica. Tanto é así, que cando o director de cine Rudolph Maté dirixiu a película “The 300 Spartians” en 1962 (traducido na súa versión española coma “El león de Esparta”), un clásico dos peplum dos anos 60, houbo quen mirou sen dificultades unha metáfora do enfrontamento entre o Leste bárbaro (a Unión Soviética) e a Civilización Occidental (xa sabemos quen).

Precisamente foi esta película a que abraiou ao debuxante Frank Miller na súa infancia, e nela inspirouse cando debuxou en 1998 o álbum “300”, un libro que acaparou numerosos premios internacionais, e que fai unha versión da batalla cargada de referencias ao relato de Herodoto, tratado con un máis ou menos afortunado ton épico, atmósferas pesadas e terrosas, ambientación mínimalista de certa inspiración Hugoprattiana e encadres espectaculares e desequilibrantes. Este cómic é á súa vez o que inspira o “300” de Zack Snyder, a fita que se acaba de estrear, e que está recollendo por igual éxito de entradas e críticas atroces. Xa se mira que hai unha longa distancia entre os protagonistas da batalla e o relato que agora nos chega como para pedir veracidade a estas alturas. Como di Indiana Jones, quen busque a verdade que vaia estudar filosofía.

Critícase por exemplo a súa estética de videoxogo. Esas ralentizacións da acción, tan do gosto xaponés, con cámaras xirando arredor dos protagonistas, son a proba do dano que fixo Mátrix. Isto non debería ser malo, os videoxogos son cada vez máis estéticos, e é neles onde está o máis dinámico e experimentador do sector audiovisual, dirixido ao público máis novo, con máis futuro, e o máis mergullado na cultura da imaxe. En realidade a película segue ao cómic plano a plano (ou viñeta a viñeta), e a súa cor falseada tenta emular as densas atmósferas á acuarela de Lynn Varley, responsable da iluminación do cómic de Miller. Pero tamén lembra ás esceas oníricas do inicio e remate de "Gladiator", coa salvedade que, mentres neste caso a cor servía para facer unha evocación puntual ao mundo dos mortos, aquí é un derroche agresivo ao servizo da violencia extrema da acción. E cansa a varrer. Aínda así nese aspecto da estética non todo é malo: quen non queira ver nos longos planos en cinemascope da batalla clarísimas referencias ao frontón do templo de Afaia, ou ao friso que Skopas labrou para o Mausoleo de Halicarnaso, ou ao Poseidón de Artemision, é que non quixo mirar ben. Iso sí, mentres a xente representada nas estatuas gregas andaba polo mundo como a fixo Prometeo, aquí os hoplitas aparecen ocultando a colloada cun sexi fardanabos.

Porque en canto á ambientación, onde a película resulta verdadeiramente descacharrante é na banda dos persas. Un exército que parece un entroido do día do orgullo gai adobado con bestas feroces, os 10.000 inmortais convertidos en samurais enmascarados, mutantes sacados do Señor dos Aneis, (Efialtes parece o Gollum) e un rei Xerxes que está divina da morte. Atención á aparición deste vergallo de dous metros e medio de altura, coa cara feita un alfineteiro de tanto pirsin que leva, e modales de Priscila Raiña do Deserto: vai ser un icono gai por moitos anos. A medida do valor do rei Leónidas está nesa escena na que lle da as costas.

E en canto á lectura política que se lle pode facer ao asunto, peor está a cousa. Poñer aos espartanos como “representantes de canto de xustiza hai no mundo” frente a uns persas bárbaros e escravizados é, para un historiador calquera, delirante, pero nada, en definitiva, que non estivese no etnocentrismo de Heródoto. Tamén haberá quen pense que existe algo de oportunidade (xeo)política nese afán de presentar as Termópilas como un enfrontamento de civilizacións entre Europa (a cultura occidental) e Asia (casualmente Persia é o Irán actual, eixo do mal máis malo). Se alguén ten dúbidas, que intente explicar frases da película como que é unha batalla “entre a lóxica e o misticismo” (sic), ou a negativa chulesca de Leónidas a compartir outra cultura non sendo a lapotes, ou o discurso (histórica e terriblemente fóra de lugar, e que no cómic non existe) que fai a “raíña” espartana ante a suposta guerusía, e que ben podería ser pronunciado por George Bush fillo de Bush pai ante a Cámara de Representantes dos EE.UU. pedindo máis tropas para o Iraque.

Porque a película é iso, unha apoloxía de valores castrenses máis que rancios, que lanza unha mensaxe brutalmente feixista: que a civilización está en perigo, ameazada por enemigos sempre alleos, sempre numerosos, sempre descoñecidos, e depende para a súa existencia da defensa que dela fagan militares adestrados ata extremos psicopáticos para a acción, e que sempre saben mellor o qué facer que os políticos, amolecidos pola vida doada, lentos para a decisión, e intrigantes e corruptos por natureza e por oficio. Mirade se non ao malicioso Therón, ou mellor a eses éforos, convertidos en vellos leprosos, obscenos e cheos de cobiza, e comparádeos coa rectitude moral, o sentido do deber e a apolínea beleza deses 300 machotes. Haberá a quen lle guste. A outros ponnos medo esta maneira de usar a historia para meterno-la dobrada. “A democracia é para os atenienses”, di Leónidas. Pois iso.
Páxina oficial da película
Comentarios (8) - Categoría: Publicacións - Publicado o 27-03-2007 22:11
# Ligazón permanente a este artigo
Mirando ao mar soñei… (un Museu para Toralla).
Escavacións en Toralla (foto de J. Albertos, www.vigoenfotos.com)Unha praia de areas brancas, xunto ao mar amansado das Rías baixas, entre piñeiros e xunqueiras, coas illas Cíes recortando o horizonte no que se pinta cada día o solpor. Ese foi sen dúbida o reclamo que atraeu ao romano (galaico?) que estableceu a súa residencia na punta de Toralla, entre os areais de Canido e O Vao, xusto diante da illa homónima. Con pedra do país aparellou os muros da súa vivenda, dotouna de certos luxos, (calefacción soterrada, pavimentos de mosaico e algunhas cerámicas importadas), e construíu a carón unha factoría de salga, con salinas incluidas, e dependencias para a servidume. Adicou a súa vida a encher de ánforas de peixe salgado os bandullos dos barcos mercantes que entraban pola ría, cargados á súa vez de viños, aceites, e outros productos do Imperio. Talvez, entre un grolo e outro dese viño, pasou os seráns da súa vellez imaxinando o alén mentres contemplaba ó sol mergullarse no océano infindo. Co tempo, enterraríano xunto aos seus nun camposanto na pequena illa de Toralla, onde seguramente lle contaran os vellos que houbera un castro, trescentos anos antes.

Esta vila romana, que funcionou entre os séculos III e VI da nosa era é, dos xacementos deste tipo atopados no litoral Sur da Ría de Vigo, o máis coñecido, estudado, escavado e publicado (non todo o desexable, pero iso en Galicia é un problema crónico). Houbo e hai outros restos: Panxón, Sobreira, Oia, O Cocho e Fiunchal en Alcabre, o Areal de Vigo, Teis… e non só nese lado da ría. Todo o litoral das Rías Baixas está salferido por unha constelación de pequenos asentamentos a distancias regulares, case todos adicados á exportación de salga, e case todos levantados nunha época na que, mentres o Imperio Romano parece mergullado nunha fonda crise, na Gallaecia agroma unha economía florecente e fortemente vencellada ao comercio global.

A Vila de Toralla, tamén coñecida como de Mirambell, polo nome do concesionario da finca na que se atopou, foi descuberta a principios do século XX, cando o propio Tomás Mirambell Maristany, un deses industriais cataláns da conserva que recolleron o testemuño daqueles outros antigos tamén vidos do Mare Vestrum, levantou alí unhas naves e unha vivenda. Nas obras apareceron muros e cerámicas, o que fixo que, dende finais dos anos 20, o citado industrial e outros “eruditos” locais practicaran o san deporte da arqueoloxía estival. O expolio resultante pasou á colección particular da familia.

Así seguirían as cousas se non fora porque o Concello de Vigo, non sen pleito, conseguiu a reintegración da finca no patrimonio municipal en 1992. Comenzou entón unha fructífera época na que, por unha vez, pareceu que o Concello vigués se implicaba neste caso na recuperación do seu Patrimonio arqueolóxico, mentres case todo o demais desaparecía coa súa aquiescencia. Nos anos 90 a gran maioría da vila romana foi escavada por conta do municipio. Inmerso nun entorno cunha intensa explotación turística, entre dúas das praias máis fermosas e concurridas de Vigo, non había que ser moi avispado para decatarse que aquilo era un actractivo turístico máis.

Así, xurdíu cedo a idea dun proxecto de musealización. Un primeiro proxecto, no 97, quedou metido nun caixón, pero a iniciativa callou. No 2002, preséntase un convenio entre o Concello e a Universidade de Vigo para levar a cabo a restauración e musealización do xacemento, con aula de interpretación, e todo o desexable, cunha importante dotación económica. Todo parece ir ben, xusto ata as eleccións municipais do 2003, pero un ano despois destas,con outro partido no poder local, e tras a incapacidade de chegar a un acordo político cos orzamentos municipais, aquela xenerosa provisión de cartos seica quedou en fume. Nas datas en que o Museu de Toralla tiña prometida a súa apertura , (2004) o concelleiro do ramo recoñecía que non había nin orzamento, nin o permiso de Costas, nin o de Política Territorial para facelo.

Houbo que agardar aos orzamentos do 2005 para que o paralizado proxecto recobrase a vida. Volveuse a falar moito nos papeis, houbo unha exposición pública do plan, e todo parecía volver a camiñar. Agora, a alcaldesa de Vigo, Corina Porro, acaba de facer o anuncio público de que o xacemento poderá ser visitable para o verán. Un le a letra pequena, e non aparece nada da aula de interpretación ou museu, con cafetería e todo, con moita cristaleira e vistas ás Cíes. Ao parecer, Costas e Política Territorial non miran con bos ollos a construcción dun hipotético mamotreto en primeira liña de costa. Así que o que Corina veu anunciar era a construcción dunha (carísima) pasarela para ver as ruínas dende tres metros de altura. O que fixo non foi máis que prometer o xa prometido, pero é que as eleccións están aí. Ben xestionado, o asunto aínda da para que nos vendan a burra tres ou catro veces máis. Xa prometerán o resto. Aínda así, é unha boa nova, e non podemos facer máis que aplaudir. Como dicía a miña avoa, menos caga un corvo.

Un le os xornais atrasados buscando as referencias destas cousas que aquí se contan e pode decatarse que a inmensa maioría das novas que se publican nos xornais de Galicia son promesas. Que se vai desaparecer a peaxe da AP-9 o ano que ven, que se ENCE vai contaminar a outro lado ao seguinte, que se o AVE chegará a Galicia con só un século de retraso… Debería haber un estudo filolóxico-antropolóxico sobre o uso do futuro (imperfecto) nos titulares de prensa en Galicia. Neles o noso país non se descrebe: sóñase. Cos proxectos de musealización dos xacementos arqueolóxicos pasa outro tanto. Poderíase empapelar a Cidade da Cultura con todo o que levamos lido sobre os sempre futuros parques arqueolóxicos, por exemplo. Polo visto somos un pobo dado á ensoñación. Cecais sexa pola imprecisión que a brétema e o orballo lle presta aos contornos das cousas,ou tamén por esa paisaxe privilexiada, (a pesares do maltrato), que coma ao romano de Toralla, nos fai sentir no paraíso dos vivos.
Proxecto de Musealización da Vila romana de Toralla.
Comentarios (4) - Categoría: Escavacións - Publicado o 19-03-2007 23:14
# Ligazón permanente a este artigo
O Evanxeo según James Cameron
O suposto sartego de María Magdalena (foto do Sydney Morning Herald)
O pasado día 26 de Febreiro, con gran pompa, foi presentado en Nova Iorque, un descubrimento arqueolóxico deses que quitan o himpo de por vida: o auténtico sartego de Xesucristo, con nome en arameo e todo, servido da man de dous premiadísimos urdidores de fábulas: o emmy-nente Simcha Jacobivici, e o titánico James Cameron.

Contemos as cousas dende o comenzo. No ano 1980, unha escavación arqueolóxica no arrabaldo de Talpiot, ao Sur de Xerusalem propiciou a descuberta dunha tumba do século I (despois de Cristo, enténdese), na que había os sartegos-osarios de varias persoas, cada un deles con estes nomes, escritos en grego, arameo ou hebreo. Nunha delas puña, en letras arameas e caligrafía enrevesada Xesús-fillo-de-Xosé. Nas outras, nomes igualmente suxerentes: María, Matia (ou Mateo), Xosé, Iago-fillo-de-Xosé-irmán-de-Xesús, Mariam(a)Mara, e Xudas-fillo-de-Xesús.

A cousa foi obxecto dun documental producido por Cameron e estreado estes días no Discovery Channel, con ese estilo tan pouco dado á mesura que teñen estas canles de cable americanas. Non hai que ser moi intelixente (literalmente) para chegar ás conclusións expostas: o Xesús non pode ser outro que o de Nazaré, e o resto de defuntos non só o confirma, senón que demostra (escandalosamente) a falsedade dos dogmas e tradicións da Igrexa, a saber: a virxinidade de María (á vista de que tivo máis fillos), o celibato de Cristo (que debeu estar liado coa outra María, coa que tivo un cativiño chamado Xudas, quén sabe por qué), e a súa resurrección (pois foi enterrado nun osario).

Incluso os descreídos de certa (e aínda escasa) cultura pensabamos que a tumba de Cristo, de existir, non debe de ser outra que o lugar onde hoxe se atopa a Igrexa do Santo Sepulcro, que calquera pelegrín coñece. Foi mandada erguer por Santa Helena, nai do emperador Constantino, no século IV, no monte Gólgota, alí onde lle dixeron que estaba, unha cova chea de broza e silveiras. De feito, o lugar coincide coa descripción dos Evanxeos Sinópticos así que se temos que aceptar a existencia histórica de Xesús porque alí aparece escrito, non hai razón para negar a súa tumba. Pero estes son tempos en que o populacho aprende á cultura occidental a través das novelas de Dan Brown, e as cousas da Igrexa non teñen creto ningún, se os seus altos ministros predican a continencia sexual mentres agachan o que fan os colegas nas catequeses.

Cameron nin sequera é orixinal. Estes achados son antigos e coñecidos para quen quixera achegarse a eles. Xa a BBC fixera no ano 1996 un documental con argumento semellante, gran balbordo e éxito de público. Incluso houbera unha película de temática parecida na que saía o mesmísimo Chonio Banderas. Cameron tamén presentara hai pouco, con moita fanfarria outro documental de tema bíblico, no que cunha despiporrante arquitectura argumental, pretendía demostrar que o libro do Éxodo era exacto palabra por palabra. Algo tipicamente americano, por outra banda, pois a erudicción (e a moral) dunha ampla e aterradora porción da súa sociedade non ten máis fundamento escrito que as Biblias puritanas que levaron consigo no Mayflower.

A realidade da tumba en cuestión é, segundo Amos Kloner, o arqueólogo que a descubríu, que alí había unha familia media xerosolimitana de clase acomodada e nada máis. Nin sequera os nomes chaman a atención. O nome de Xesús (Yeshua) é tan común como pode selo hoxe, e o mesmo pasa cos dos demais. Hai un cento de sartegos así nomeados en toda a cidade. E hai varios co nome de Xesús-fillo-de-Xosé. Un deles está no Museu Rockefeller da mesma Xerusalem. ¿Cal será logo o auténtico?.

Despois de caladas as gargalladas que a todo arqueólogo con sentido do humor nos producen estas cousas, temos que poñernos serios. É moi triste, tristísimo, que as canles de televisión contribúan desta maneira ao papanatismo xeral, mentres os científicos, e os arqueólogos en particular, predican no deserto. Préstanse altofalantes a calquera indocumentado para gañar cartos dicindo parvadas sen decatarse que as televisións son o principal acceso á cultura para moita xente. Será pola audiencia, pero perdemos todos. E que non digan que a arqueoloxía seria non vende. Dicía Carl Sagan, (e ese sí facía bos documentais), que a ciencia sempre é moito máis interesante.

Pero se do que se trata é de vender, e como nesta bitácora non hai escrúpulos á hora de aumentar a audiencia, ei-vai en exclusiva as últimas teorías de quen suscribe sobre a correcta interpretación dos Evanxeos á luz dos datos:

Xesús non morreu na cruz, senón que apresado polos seus nemigos tras tentar sen éxito derrocar ao establishment levítico dos sacerdotes do templo, urdíu en complot con Barrabás un plan de fuga consistente en sustituir o seu corpo na cruz polo de Brian de Nazaré aproveitando a confusión xerada por unha cadea anormal de terremotos, un tsunami, unha tormenta eléctrica e unha erupción do volcán Krakatoa que provocou un minicambio climático que obrigou ao público asistente a volver a casa a por algunha prenda de abrigo. Despois de recorrer o mundo reencarnándose nas personalidades sucesivas de Confucio, Buda, Zaratustra, Mahoma e Haile-Selassie, sen que a diverxencia cronolóxica que a historiografía amosa sobre todos estes personaxes sexa non máis que unha tapadeira, ascendeu aos ceos nunha astronave (fonte dos seus superpoderes), deixando unha abundante descendencia froito da súa relación, non con María Magdalena, que era en realidade un home, senón coa última descendiente do triunviro Marco Antonio e Cleopatra, raíña de Exipto. Esta estirpe rexia poderíase pescudar se puidésemos cotexar o ADN dos derradeiros zares de Rusia cos “frenazos” da Sábana Santa de Turín, pero a Igrexa Católica sempre negou esta sinxela corroboración por medo a perder o seu statu quo de privilexio ideoloxizante. Emporiso, importantes personaxes da historia, como Maquiavelo, Shakespeare, Robespierre ou Mussolini estaban no allo, pois pertencían a misteriosa Orde dos Cabaleiros das Uñas dos Pés Pintadas, gardadora destes segredos. A obra de Marcel Duchamp, derradeiro maestre da Orde, poderá ser analizada baixo esta inquedante perspectiva.

Qué probas hai? Pois a mellor: A Igrexa Católica vaino negar. E iso só pode ser porque eses trampulleiros con sotana algo ocultan. Galiñas serán, pero chéirame a can.
Comentarios (7) - Categoría: Mundo - Publicado o 07-03-2007 20:01
# Ligazón permanente a este artigo
Blanco Freijeiro, profeta na súa terra.
Cartaz das VI Xornadas Blanco Freijeiro
Dende o próximo 12 de Marzo, e ata o día 17, vanse celebrar na Biblioteca Municipal de Marín as VI Xornadas “Blanco Freijeiro” de Arqueoloxía, Arte e Historia. Este ano tratarán do tema “A Arte Medieval”, e contarán coa presenza de conferenciantes como Chao Castro, Bango Torviso, Carmen Manso Porto, Carlos Valle, ou Fontoira Surís, quen farán un repaso a arquitectura medieval galega dende o prerrománico ata o Gótico.

Dende hai sete anos, un pequeno e esforzado grupo de persoas veñen facendo todo o posible por celebrar estes ciclos de conferencias cun dobre obxectivo. Por unha banda fomentar o coñecemento do Patrimonio histórico e arqueolóxico nun Concello no que a riqueza senlleira do mesmo é directamente proporcional ao desinterese crónico pola súa conservación. Pola outra, reivindicar a figura do Profesor Antonio Blanco Freijeiro na vila que o víu nacer e finar.

Resulta imposible esbozar nun párrafo a talla intelectual de Blanco Freijeiro. Se a arqueoloxía española adoeceu historicamente dun alto grao de onfalismo, de illamento e de (por qué non decilo), mediocridade, moito máis acentuada nos duros anos da postguerra, Blanco Freijeiro escapa desta clasificación. Tras acadar unha formación envidiable como filólogo e como arqueólogo, Blanco conecta a arqueoloxía ibérica con Europa, aborda unha inxente cantidade de temas con gran perspicacia, e deixa unha enorme obra aínda, en moitos sentidos, vixente. O seu Cursus Honorum impresiona: Cunha formación académica alonxada da grisallenta universidade española dos anos 40, e animado polo seu mentor, García y Bellido, estuda coas mellores mentes de Europa: en Oxford con Beazley e P. Jacobsthal, en Heidelberg co etruscólogo Herbig, en Bonn con Ernst Langlotz… Foi Director da Academia Española de Roma, Conservador do Museu do Prado, Catedrático de Arqueoloxía da Universidade de Sevilla (1959-1973) e da Complutense de Madrid, (1973-1988) sustituíndo a García y Bellido, Membro do Instituto Arqueolóxico Alemán e da Real Academia da Historia…

Pero impresiona máis o alcance da súa obra: revisou a cronoloxía da escultura ibérica, dándolle o seu verdadeiro contexto e establecendo as súas filiacións estilísticas; revolucionou os estudos sobre a cultura de Tartessos, confirmando o seu carácter autóctono e definindo as características da súa arte e estilo orientalizante, e analizou de maneira precursora a musivaria romana en relación coa pintura e co relevo histórico, entre outros múltiples descubrimentos. Aínda que a maioría da súa vida activa desempregouna lonxe de Galicia, non deixou de adicarlle atención a temas da súa terra natal, sendo os seus estudos sobre ourivería prerromana dos máis trascendentes e de referencia obrigada. Pero ademais deixou unha pegada imborrable en moitas xeracións de arqueólogos que o tiveron como docente. Non hai no Estado un só estudante de arte antiga que non tivese que estudar por algún dos seus manuais. Foi cecais o mellor divulgador do seu século. Mesmo os que non o coñecimos como profesor temos que agradecer a amenidade da súa pluma e a súa prosa depurada de latinista.

Todas estas son razóns que merecerían a lembranza e a homenaxe públicas, máis aínda en Marín, a vila onde mirou a luz primeira en 1923, e onde finou supetamente o día de Reis de 1991. Por esta razón se organizan aquí estas conferencias. Non son un simple acto testemuñal: por elas pasaron grandes figuras da universidade española, moitas delas vinculadas ao propio Blanco, como José María Blázquez, Luzón Nogué, Pilar León,… e outros moitos nomes imprescindibles na arqueoloxía e na historiografía galega: Vázquez Varela, Acuña Castroviejo, De la Peña Santos, Ramón Fábregas, Rodríguez Colmenero, Raquel Casal, Begoña Bas, Caamaño Gesto… E con un reconfortante éxito de público.

Así que os dous obxectivos de dar a coñecer a figura de Blanco na que foi a súa patria pequena, facendo o que mellor soubo facer, divulgar o coñecemento sobre o Patrimonio, seica se cumplen un ano tras outro. Pero non nos abonda. Se Blanco nacera noutro lugar teríanlle posto unha placa a unha rúa co seu nome (como a ten en Córdoba) ou a un centro de ensino (como a Aula Didáctica “Blanco Freijeiro da UAM). Pero en Marín o Instituto de Ensino Secundario de máis afinco prefire levar o nome dun almirante golpista que asasinou sen xuizo á tripulación de dous dos seus buques. Iso chámase “educar para a paz”.

E tampouco nos conformamos coa divulgación. Ano tras ano quen estamos detrás das Xornadas (eu moi modestamente) queremos ir alén do seu formato de ciclo de conferencias para convertilas nunha plataforma de debate científico e un punto de referencia para toda Galicia. Como o Celta, sempre andamos decindo pro ano que ven. Pero non nos falla a ilusión e a arela de que tal vez, se traballamos aínda máis e se o conseguimos, poidamos poñer a Marín no mapa, xa que non a Blanco no seu rueiro.
Teléfonos de información na Biblioteca e Museo de Marín
Comentarios (2) - Categoría: Persoeiros - Publicado o 04-03-2007 17:11
# Ligazón permanente a este artigo
© by Abertal