Novas de Arqueoloxía


Esta é unha bitácora que recolle novas, opinións, críticas e curiosidades sobre arqueoloxía en Galicia e no mundo.

O meu perfil
franjopadin@hotmail.com
 CATEGORÍAS
 RECOMENDADOS
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES

Pero Aníbal non era unha peli?
Profe, de qué van vestidos os meus clics? (foto playmobil)Rematou o verán. Os días son máis curtos, o sol quence menos, as árbores fan strip-tease, e os turistas voltan á Meseta. É unha época de revisión vital, coma os primeiros días de xaneiro, un periodo de golpes de leme, de cambios de rumbo, de maneiras de dar un aire distinto ao regreso ás vellas rutinas. Nótase na concurrencia aos ximnasios, nos anuncios das escolas de idiomas e dos cursos de tai-chi, e na proliferación dos máis variopintos coleccionables nos quioscos.

E comenzou o curso escolar, así que nestes días de outono morriñento que tanto invitan á reflexión, un arqueólogo metido a docente non pode deixar pasar a ocasión de profundar un pouco máis no sentido da súa profesión ou profesións. Quizais alguén pense que non hai moita distancia entre ensinar historia e buscala debaixo das pedras, posto que os ingredientes cos que traballamos, a Historia mesma, veñen sendo os mesmos. Nada máis errado. Aquelas épocas nas que os arqueólogos pousan os seus ollos pescudadores, a Prehistoria, a Idade Antiga, aquelas onde a arqueoloxía é máis necesaria por ser a principal fonte de coñecemento, son as máis esquecidas do sistema educativo. Simples anedotas nun mar de horas lectivas. Explícome:

Na Educación Primaria (6 a 12 anos, aproximadamente) non existe a Historia como materia. Dilúese nun caixón de xastre chamado “Coñecemento do medio”, (que os rapaces abrevian como “coñezo”), no que se amorean contidos sobre cousas tan dispares coma bioloxía, anatomía, xeografía física e humana, rudimentos de física e química, tecnoloxía, normas sociais, e un chisco de historia. Dado que son nenos que non teñen moi interiorizadas as magnitudes temporais, trátase dunha historia centrada no cotía, no intrahistórico, que fuxe dos acontecementos e que tenta centrarse no evidente: a relación co mundo contemporáneo. Así que o frecuente será que os mestres amosen catro nocións sobre as categorías temporais, divaguen sobre algún aspecto coma a historia do vestido, ou dos transportes, e fagan referencia aos restos históricos do contorno, e pouco máis.

Na Educación Secundaria Obrigatoria (ESO, dos 12 aos 16 anos, aproximadamente), tampouco existe a Historia como asignatura. Chámase Ciencias Sociais, Xeografía e Historia, e este detalle é importante, porque na medida en que un adolescente debe acabar o ensino obrigatorio sabendo o que é a inflación, ou a declaración da renda, ou a Constitución ou o Estatuto, a tarefa de ensinar todas estas cousas de máis cáelle ao profesorado de Historia. Así que éste divide o seu tempo, aproximadamente, desta maneira. En 1º de ESO repártese o curso en tres bloques: xeografía física, xeografía humana, e historia. Coménzase na Prehistoria e acábase co fin do Imperio Romano, todo, se o profesor cumple co programa, en menos de tres meses. En 2º continuará coa Historia medieval, ademais de diversos conceptos sobre organización político-social actual. 3º de ESO é un monográfico de Xeografía, e 4º outro de Historia, pero só da Idade Moderna e Contemporánea. Hai, iso sí, unha asignatura no currículo denominada “Cultura Clásica”, residuo da defenestración do latín do ensino secundario, pero que non é obrigatoria, senón optativa. E aquí remata a Prehistoria e a Antigüedade no ensino obrigatorio. Un trimestre á idade de 12 anos, que en moitas programacións de aula (desas que fan as editoriais) recoméndase dar en só seis sesións (!!).

Poderíase pensar que no Bacharelato (16-17 anos, e non obrigatorio), a cousa tería arranxo, pero non. En 1º impártese “Historia do Mundo Contemporáneo”, que, evidentemente, é un compendio de Historia Universal dende os finais do século XVIII, e que só é unha materia optativa para aqueles que escollen a rama de Humanidades e Ciencias Sociais. E en 2º impártese, por fin, unha asignatura cun sinxelo título: “Historia”, obrigada para todos. Sobre o papel, trata da historia de España dende Atapuerca (¿xa daquela habería España?). Na práctica, como nas PAAU (a vella selectividade, para entendernos) só se explican contidos de historia contemporánea, e como o que importa é o adestramento dos cachorros para a superación desta proba (que ademais poden evitar se escollen facer o exame de filosofía), só se imparte historia contemporánea de España durante o curso.

O resultado de todo isto é que un rapazolo ou rapariga con calificacións razoablemente boas, que aprobe a selectividade e incluso que curse unha carreira allea á Historia pode saír do sistema educativo sen ter oído falar de Xulio César, de Aníbal, de Nabucodonosor ou de Ramses II. Nin tampouco do que é un castro, ou un petroglifo, ou de quén eran Zeus, ou Apolo, ou Minerva, nin Buda, nin Confucio, nin Zoroastro… en ninguna etapa da súa educación. Cousa que se agrava se o suxeito escolle un itinerario curricular tecnolóxico ou científico. E non é por falta de horas lectivas, as “Ciencias Sociais” teñen entre tres e catro horas semanais para a súa asignatura. Pero nestas horas a dictadura do contemporáneo ten un peso enorme en comparación con outras etapas. Un alumno de letras pode pasar tres anos (4º de ESO, 1º e 2º de Bacharelato) estudando tan só o século XIX e XX, unha vez tras outra. Isto xustifícase cun manido argumento utilitario: a historia contemporánea, por razóns de obvia proximidade temporal, disque serve para explicar o presente moito máis que as outras épocas. No fondo, subxace un complexo moi mal dixerido polos docentes de historia: a idea de que a historia ten que ser “útil” e a necesidade de ter que estar constantemente xustificando a súa asignatura fronte ás materias máis “prácticas” como as matemáticas ou a física.

Pois non. Para explicar o presente vale calquera época, remota ou recente. Sen Napoleón non existiría en Francia o Código Civil, pero sen Xulio César, éste non estaría escrito en francés. E ademais a utilidade da Historia non é palpable nin inmediata, pero existe. A historia é a memoria das sociedades. Cando a lembramos, a aprendemos, a compartimos, estamos afirmando os lazos que nos unen ao colectivo. Unha sociedade que esquece a súa historia, (mesmo que non é capaz de inventala), non é que estea condenada a repetila. Está condenada a non ser sociedade.
Comentarios (6) - Categoría: Novas e Opinións - Publicado o 30-09-2007 19:33
# Ligazón permanente a este artigo
Chuza! Meneame
6 Comentario(s)
1 Interessantíssima reflexom interdisciplinar... e magn#blgtk08#ífica ilustraçom também! Parabéns, amigo Franjo! :-)
Comentario por suso (30-09-2007 22:17)
2 Un panorama aterrador ( o do outono non, que lle quedou moi poético), as ciencias ameazan con devorar o sistema educativo (?). Como di vostede hoxe todo ten que ser o máis práctico posible, moi útil, moi de "velaí, non hai volta de folla".
Por suposto que esas materias son necesarias, pero "as que non serven para nada" tamén. Apart#blgtk08#e de que a historia é a memoria das sociedades, coñecela tamén é un xeito de coñecernos nós mesmos como individuos (coas nosas glorias máis as nosas miserias). Mais xa sei que iso, hoxe, non interesa... é perigoso...
Eu sempre tiven debilidade polas cousas que non serven para nada, son as que máis feliz me fixeron.
Un saúdo.
Comentario por Doutora Seymour (01-10-2007 23:29)
3 Non podo máis que coincidir con este artigo. De feito o papel da historia no plano de estudos actual é menor do que debería ser. E aínda menor é da historia de Galiza, á cal se limita practicamente no ensino secundario a unha asignatura de 2º de bacharelato non avaliábel no selectivo.

E para ilustrar isto podo contar unha anécdota relativamente graciosa mais preocupante. Hai dous anos, cando estaba a realizar o período de prácticas no CAP, tocoume impartir o tema de "#blgtk08#Introdución ao teatro" de 1º de E.S.O. Como me sobrou algo de tempo, decidín dedicarlle unha parte da última sesión a explicarlles aos rapaces, a un nivel máis que básico, as orixes do teatro galego. Todo ía ben ata que citei a Gabriel Feixoo de Araúxo. Inxenuamente, pregunteilles "a que lles soaba" o apelido Feixoo. Só unha nena logrou relacionalo cun nome, mais foi con Núñez Feijoo. E é que os rapaces non tiñan nin idea de quen foi o Padre Feixoo.


Un saúdo.
Comentario por Xohán (02-10-2007 18:52)
4 Grazas, meu camarada Suso, ti que tamén sufres o sistema dende dentro. Os clics e o lego son dous dos brinquedos que máis añoro da infancia. Os clics romanos saíron este ano á venda, pero eu pensaba tunear os meus vellos bonecos para facelos "castrexos".
Doutora, o meu amor polas cousas inútiles é inmenso. Terá algo que ver cos meus quefaceres.
Benvido Sr. Xohan. Eu non creo que a historia teña pouco peso no plano de estudo#blgtk08#s, pero si que está descompensada. Ademais, hai unha pedagoxía errada, que tenta facer que os rapaces "aprendan por si mesmos", pero renegando da memorización, tan mala para a saúde. É como deixar de explicar a lei da gravitación, e darlle unha mazá aos nenos para que descubran eles mesmos. Levaría unha sorpresa se os nenos de 1º saben quen era Feixoo. Algúns dos meus de Bacharelato non saben nin quén era Lenin. Benvido ao mundo real! ;-)
Comentario por O'Padín (03-10-2007 11:25)
5 Por nada, amigo Franjo! Eu, de pequeno, brincava com Clics de Famobil (dos Airgamboys nom gostava tanto e tinha bem menos), Geyperman (Madelman menos) e TENTE (de LEGO, nada!). Quando tu#blgtk08#neies de "castrejos" os teus velhos clics, por favor, fai-lhes umha foto para que todas e todos podamos vê-los aqui, ok? Obrigadom! :)

P.S.: Padín, lembra-te d'O Pasquim!
Comentario por suso (03-10-2007 19:55)
6 grac#blgtk08#ias
Comentario por westie en peluche (03-09-2013 11:20)
Deixa o teu comentario
Nome:
Mail: (Non aparecerá publicado)
URL: (Debe comezar por http://)
Comentario:
© by Abertal