acuática



Xanela de Marta Dacosta
acuatica07@gmail.com
 CONTIDOS
 OBRA
 ANTERIORES
 Arquivo
 BUSCADOR
 outras xanelas

Entrevista sobre Na casa da avoa
Este 21 de marzo, día da poesía, fun convidada ao programa "Plató aberto" de Localia, para falar de poesía e de Na casa da avoa. Tamén para recitar o poema "cicatrices".

Comentarios (0) - Categoría: Na casa da avoa - Publicado o 24-03-2017 08:32
# Ligazón permanente a este artigo
Día da poesía de 2017

observa, verás
que o mapa do tesouro se compón de silencios
e palabras deitadas coa perfección do lance
para atopar a punta do fío que te guíe
por ese labirinto que chamamos memoria

Con este fragmento dun dos poemas de Na casa da avoa, acompañando unha imaxe de promoción do libro, celebrou Galaxia o Día da poesía.

Os amigos da Libraría Cartbón tamén fixeron unha imaxe promocional.

Son as cousas bonitas que poden pasar ao redor dun libro o día da poesía.

Moitas grazas.
Comentarios (0) - Categoría: Na casa da avoa - Publicado o 24-03-2017 08:29
# Ligazón permanente a este artigo
Cartas açorianas (VII). Memoria da balea.
“Os baleeiros das Lajes, os vilas, andavam por esses mares a balear … com as baleias que apanhavam, derretiam no Caneiro, suas histórias para contar. Contavam-nas no mar enquanto no mar pescavam, contavam-nas por esses campos, enquanto por esses campos lidavam …”, Dias de Melo, Vida Vivida em Terra de Baleeiros, en Cadernos Sibil, nº 1




En canto conseguimos motorizarnos, iniciamos o noso percorrido por Pico visitando un dos lugares que xa seleccionáramos previamente: o Museu dos baleeiros en Lajes do Pico. Na que fora unha fábrica baleeira, existen agora salas que acollen fotografías ou unha lancha baleeira a tamaño real. Alí vimos por primeira vez un vídeo sobre a caza. Foron os primeiros estremecementos. Non é doado asistir á matanza dun cachalote. A inmensidade do animal obriga a multiplicar a crueldade do ataque do arpón, pois cómpre darlle morte canto antes. O animal ferido, aumenta a súa xa descomunal forza e pode lanzar polo aire as pequenas lanchas baleeiras con toda a tripulación. Quen sabe se a lenda de Mobby Dick non ten como causa real un intento de captura que se saldou cun cachalote ferido que aprendeu a responder aos ataques dos barcos baleeiros. No libro Os picoenses na odisseia da baleação de Manuel Moniz Bettencourt recóllese xustamente a memoria traumática da morte dun arpoeiro en 1946: “… o desditoso “Teixeira”, vencido mas não convencido, baixou a cabeça e com a habilidade que lhe era peculiar segurou a lança e arremessou-a atingindo novamente o monstro que, num derradeiro esforço, elevou a sua grande cauda e, imediatamente a desabou sobre a proa do bote onde, infelizmente, aquele trancador se encontrava… restado dele apenas e só, umas migalhas da sua massa encefálica espalhada no que restava de bote!!!”. Aquela nova correu coma a pólvora e causou grande trauma na memoria das xentes das illas, “só decorridos alguns anos se aplacou a angústia por todos vivida”.

Mais na primeira sala aínda nos podemos dedicar á serea contemplación dos scrimshaw ou figuras talladas nos ósos e nos dentes dos cachalotes que, segundo recolle José Carlos Garcia, autor de varios libros sobre a cultura baleeira no Pico, eran o resultado das horas de vagar dos mariñeiros. Na colección que mostra este museo hai figuras humanas e de animais, utensilios, caixas, un cachimbo esquimal, compases, plumas estilográficas, paraugas, dentes que son como cadros en que se deseñan diversas figuras ou mesmo un colgante feito co dente dun cachalote que aínda non nacera. Até un xogo de café, coas súas chávenas e pratos ou a parte máis ancha das inmensas mandíbulas do odontoceto convertidas en lenzos suxeitos ás paredes de pedra, en que se representaban diversas escenas da vida dos mariñeiros.

E un feto de cachalote disecado.

Unha besta mínima amosando as vértebras miúdas por baixo do coiro da súa delicada pel.
Ou o que parece ser o libro de bitácora dos barcos Lady Melville e Scaleby Castle, deixándonos a curiosidade en suspenso.
Así que as mandíbulas alí expostas xa eran o que menos nos chamaban atención. Como os selos de lacre, o aceite ou as lámpadas rematadas co rabo ergueito dos mamíferos ao se sumir nas profundidades.

E toda variedade de ganchos e machadas, coitelos e arpóns. Imaxes que se cravan en nós e nos lembran os esforzos por parar a caza da balea que, completamente industrializada no século XX, ameazaba a supervivencia dos grandes animais do mar.

O Museu dos Baleeiros está nas antigas Casas dos botes, edificios que sobreviviron ao ciclón do 4 de outubro de 1946. O ciclón tamén levou con el os botes e obrigou a mudar o procedemento para gardalos de futuros accidentes climatolóxicos. No dixital Tribuna da Ilhas Fernando Faria relata a intensidade destrutora deste ciclón: “No dia 4 de Outubro de 1946 … um ciclone de extrema violência assolou o arquipélago açoriano, provocando prejuízos materiais de grande monta. Nas ilhas do Faial e Pico os ventos tempestuosos e o mar alteroso destruíram culturas agrícolas, danificaram vários prédios…”. Faria recolle como a prensa da época informou de que apesar dos danos causados polo ciclón, a“enérgica e bem conduzida acção” das autoridades, permitiu reconducir a situación. Mais o autor sinala que esta información non se corresponde coa realidade, senón que obedece ao que mandaba o tempo político da ditadura: “Vivia-se então em pleno Estado Novo, havendo o controlo governamental dos meios de comunicação social que, coagidos pela lei censória ou por opção própria, não inseriam notícias contrárias ao poder político e, mesmo nos artigos de opinião, raramente se aventuravam em ultrapassar o que lhes era consentido.” O que non di o autor é que esta censura segue a existir nos tempos de hoxe, aínda que os réximes políticos sexan outros. Mais isto xa é fariña doutro autoclave.

O descanso do mediodía deunos un respiro. Apenas o tempo imprescindíbel para achegarse a outro misterio e volver de novo, agora para visitar o Centro de Artes e Ciencias, musealización da antiga fábrica da Sibil (Sociedade da Indústria Baleeira Insular Lda) e acabar de impresionarme.

O edificio era impecábel. Liñas rectas, paredes branquísimas, anchas escadas… e abaixo os fornos. Outra vez o vídeo sobre a caza da balea. E os fornos. Os inmensos fornos en que eran cocidos os animais até derretelos por completo. Os mesmos fornos crematorios recubertos de ladrillo vermello e pesadas portas. Tan pesadas como a sensación de afogo que se apoderou de min e da que non me puiden liberar nin cando saín ás alancadas fóra do edificio. Agora non podo documentar o que me di a memoria, non sei se o lin nin onde, ou se foi unha explicación na visita guiada que logo realizaríamos en Horta, mais lembro que mentres contemplaba aquelas máquinas destrutoras manexaba a información de que eran xemelgas das que foran colocadas nos campos de concentración naquelas décadas de mediados do XX.

Nesta viaxe aínda seguimos a visitar outras “fábricas de baleia”. Mais foi entón cando sentín esa angustia. Unha sensación completamente oposta á que me produciu anos antes a fotografía que ocupa un lugar principal do Museu da baleia en Caniçal, Madeira. Unha imaxe que recolle un momento real que se converte en símbolo: a entrega do derradeiro arpón ou o abandono consciente, convencido, firme da caza destes animais inmensos sen os que o Atlántico sería outro océano. O símbolo de que ser humano e ser animal dialogan e comprenden como as vidas de todos son os alicerces en que aboia este planeta. Di a foto do museo madeirense: “Eleutério Reis entregou em 1981 o último arpão à Sociedade para a Defesa dos Mamíferos Marinhos (GSM), documentando assim a sua evolução de caçador de baleias até a entusiasta defensor das baleias”. A caza da balea aínda rematou en 1984, sendo en 1987 cando se cazou o derradeiro cachalote con arpón nas proximidades da illa do Pico (Cadernos Sibil, nº 1, 2007).

Saímos daquela antiga fábrica cargados de libros. Entre eles o moi recomendábel caderno Cultura baleeira nas Lajes do Pico. Identidade e Patromónio do xa citado José Carlos Garcia, autor de varios traballos sobre a cultura baleeira no Pico. Este caderno ten a virtude de sintetizar e recoller o máis esencial para achegarse a esta temática. Nel informámonos de que esta cultura baleeira se inicia case co poboamento dos Açores, pois data xa do XVI, cando nos inicios os poboadores das illas aproveitaban os cachalotes que viñan parar á costa. No final do caderno atopamos unha reflexión que ten a ver coa simboloxía xa referida da entrega do derradeiro arpón: o “processo de reinvenção da memória baleeira, assumido pelos actores sociais que viveram ou não este passado, tem concorrido com a consagração identitária da actividade e dos homens e mulheres que a produziram e para a criação de espaços e monumentos simbólicos”. Trátase de asumir o pasado, de tomar consciencia do presente e reinventarse orgullosos de ter avanzado. Non se trata de ocultar o que sucedeu, trátase de ter orgullo de nación e reivindicarse ao tempo que se asume que cómpre mudar as prácticas pois a realidade da vida no planeta nos pide outra posición. Sobre isto xa ten escrito Alfredo López, o meu compañeiro de viaxe, quen reclama ese orgullo e esa reinvención e toma de consciencia para o noso país, un país en que non se reivindica nin patrimonializa a cultura baleeira que tamén a nós nos pertence.

De José Carlos Garcia trouxemos outras publicacións como A fábrica de baleia de São Roque do Pico, fermosamente editada, ou o libro de Manuel Moniz Bettencourt, nostálxico de seguir coa caza, que tamén os hai. Neste libro hai unha fotografía do exterior da fábrica da Sibil en que se pode ver o corpo estendido dun cachalote que agarda para ser despezado. Vexo a foto e reparo en que a cabeza do animal é tan ancha como alta é a fachada da fábrica e penso que se me puxese ao seu lado eu non sería tan alta, coma el é ancho. Que inmenso ser!.

Nos días seguintes volvemos visitar outras “fábricas de baleia”, como a de São Roque, aquel Museu do Pico, Núcleo Museológico da Indústria baleeira que ostenta en grandes letras vermellas as palabras: “vitaminas oleos farinhas adubos Armações baleeiras reunidas Lda”, resumindo así todos os usos que se lle deu á graxa dos cachalotes. Na mesma porta están aínda os enormes engrenaxes que turraban dos grandes cetáceos. Hoxe están impecabelmente pintados de gris e inmóbiles ante a rampla sobre a que un día se arrastraron os enormes corpos e hoxe se deslizan, empurradas coa forza dos brazos, as antigas baleeiras, convertidas en traíñas deportivas.
No interior, a nave mantén a mesma distribución de máquinas e utensilios que un día estiveron a pleno rendemento. De novo as baleeiras e os fornos ou autoclaves. Na explanada que se estende entre a fábrica e o mar, unha estatua que representa o arpoeiro soíño na súa barca, a piques de acometer o cachalote. No pé uns versos do poeta local Almeida Firmino:

Ancoradouro de aves, poetas e baleeiros
Heróis sem nome com um pe em terra e outro no mar
Quantas vezes em vão a balear…


Publicado en Sermos Galiza
Comentarios (0) - Categoría: Cartas açorianas - Publicado o 24-03-2017 08:19
# Ligazón permanente a este artigo
E chegou

Velaquí.
Así loce no escaparate e nos andeis da Livraría Suévia.
Comentarios (0) - Categoría: Na casa da avoa - Publicado o 20-03-2017 08:44
# Ligazón permanente a este artigo
Proximamente

Proximamente
A partir do 15 de marzo, poderedes ver nas librarías "Na casa da avoa", un libro de poesía escrito con tres fíos: o da historia, o da literatura e o da vida.



Comentarios (0) - Categoría: Na casa da avoa - Publicado o 01-03-2017 21:47
# Ligazón permanente a este artigo
Autobiografía
Son filla da clase obreira viguesa, un peón de Citroen e unha alestidora de palangres que deixaría o seu traballo para coidar da nena que ía vir. Así nacín eu un San Miguel de 1966 en Vigo.

Meus pais abandonaron o colexio con nove anos e da súa infancia lembran as penurias e a fame do tempo da posquerra. Aínda así transmitíronme o desexo do coñecemento e o amor pola arte. Da miña nai herdei o gusto por cantar e do meu pai os primeiros libros publicados por Galaxia nos anos 50: Castelao, Rosalía ... que eu lía con dez anos, recuperándoos dos ratos e a humidade.

E pouco a pouco me fun facendo consciente de que a miña lingua era outra. Para min é como un misterio. Aprendéronme a falar en castelán, miña nai nunca falou galego, diso encargáronse as mestras formadas na sección feminina, e meu pai fálao dun xeito completamente deturpado, irrecoñecíbel, o castrapo propio dun habitante dos arredores da cidade. Aínda así, non tiña nove anos cando escribín dúas páxinas de teatro en galego. Gárdaas meu pai, como se fose un incunábel.

Como querían o mellor para min leváronme a un colexio de monxas: as Carmelitas, gracias a iso, en parte, cultivei o meu rexeitamento á relixión e á clase eclesiástica. Logo conseguín matricularme nun centro público, no Instituto Santo Tomé de Freixeiro e alí comecei participar en concursos literarios. Por esas datas seica se estaba a producir en Vigo a "Movida Viguesa", pero eu, como a meirande parte das miñas compañeiras e compañeiros era allea a esa movida cultural, pouco galega.

Entrei en contacto con ela catro anos máis tarde, no Colexio Universitario, onde coñecín a algúns debuxantes que se esforzaban en sacar adiante fanzines que morrían por falta de apoios. Pero xa non quedaba nada dela. Contra ela, precisamente, realizariamos o primeiro recital no ano 1987.

Chegaba abril e un compañeiro que colaboraba con Radio Ecca propúxonos a posibilidade de realizar un recital. Así comezamos a elaborar un manifesto e unha tarde baixo o título de "Na cidade espida" recitamos ante unha sala ateigada de compañeiros e compañeiras de facultade e público diverso. Eramos catro, un deles Fran Alonso, compañeiro de estudios que seguiría adicándose ao oficio de escribir.

En 1989 rematei a licenciatura en Filoloxía, na subsección, daquela, de Galego-Portugués. Deses anos lembro especialmente a miña participación no Grupo de Teatro de Galego, onde fixen amizade con Roberto Salgueiro, Pablo Rodriguez, Artur Trillo ou Isabel Vaquero. Representamos o Don Hamlet de Cunqueiro no Teatro Principal, con ameaza de bomba incluída.

Rematada a carreira comecei traballar como docente de inmediato: Compostela, Sarria, Curtis, Negreira ... Tomiño. Nestes anos entrei na UTEG, chegando ser liberada sindical desta organización, o que me permitiu vivir de preto o proceso de unificación que daría nacemento á CIG, onde sigo traballando activamente.

Son os anos en que comezo facer públicos os meus escritos, primeiro en revistas: Congostra, Olisbos, o xornal A Peneira, onde obtería o meu primeiro premio, Lúa, da Asociación Cultural Rosalía Castro de Cornellá, con ocasión de ter gañado o 3º premio Rosalía Castro ... En 1994 sae á luz o primeiro libro: Crear o mar en Compostela, premio de poesía O Grelo, a partir de aquí virían outros premios e outros libros: Pel de ameixa, González Garcés 1995, Setembro, Martín Códax 1998, En atalaia alerta, accésit do Esquío 1999.

Durante eses anos, 1987-1998, vivín en Compostela, onde coñecín a moitos dos poetas da miña promoción: Rafa e Miro Villar, Paco Souto, cos que mantiven relación desde moi cedo e, máis tarde, Eduardo Estévez, Estevo Creus ...Con eles colaborei para levar adiante distintas empresas, a máis ambiciosa e a máis recente Letras de Cal, onde entramos a participar 18 escritores para publicar obra inédita dos máis novos.

Nestes anos composteláns participamos activamente en recitais, quixemos compartir e difundir a poesía, e o primeiro grande froito deste labor foi o contacto entre nós mesmos: Chus Pato, Lupe Gómez, Yolanda Castaño, Emma Couceiro, Verónica Martínez, Igor Lugrís, Olga Novo, Celso Fdez. Sanmartín, María Lado, Isolda Santiago, Sechu Sende, Mónica Góñez, Marilar Aleixandre, a parte de todos os xa citados anterioremente.

Os meus libros individuais son todos resultado dun certame literario. Por que? Porque ao principio era máis doado ampararse no anonimato dun concurso, pero ao pasar dos anos non conseguín publicar nunha editorial, seica porque xa tiñan unha lista de espera moi ampla. Supoño que isto deixará de ser así proximamente. Esta situación, pola que tamén pasaron outros poetas do meu tempo, foi o que nos fixo considerar a necesidade de crear unha colección que atendese aos máis novos, especialmente aos que nunca publicaran, e penso que foi unha moi boa idea, neste momento hai xa varios títulos na rúa e a colección ten unha calidade notábel. Pero que conste, porque el non o dirá, que en parte todo isto, non me refiro soamente a Letras de Cal, débese a Rafa Villar, ao seu empuxe e ao seu ánimo, e tamén a Eduardo Estévez, que tomou o relevo do traballo que supón Letras de Cal e todo o que xira ao seu redor.

E máis nada, só que procuro escribir co corazón, co firme propósito de revolverlle o estómago ao que se senta fronte aos meus poemas, e que aínda teño que escribir o poema máis importante, pero non sei cando poderei facelo, porque ese, o poema comprometido co tempo en que estou a vivir e coa miña condición humana, precisa dunha voz sólida e un pulso firme.


Autobiografía escrita para a páxina da BVG e da AELG polo ano 2000.
Comentarios (0) - Categoría: Autobiografía - Publicado o 28-02-2017 18:53
# Ligazón permanente a este artigo
A muller que le (I)
(imaxe: cartel do filme de Passolini, con Medea interpretada por María Callas)



Recentemente Katleen March respondíalle a Ana Romaní que hoxe ler como feminista é “o único xeito de ler, como muller...Non hai outra maneira de facelo” e engadía que hai que “Ler con ollos de desexo de igualdade, non depender das interpretacións anteriores doutras obras...”

Entre as miñas últimas lecturas están un par de libros que me empurran a escribir hoxe este artigo e colocar á fronte del estas palabras de Katleen March, porque só podo lelos como muller. A primeira desas lecturas foi Medea, a tradución para o galego que José M. Otero realizou da obra de Séneca. O propio Otero, tradutor de Catulo ao galego e profesor meu de latín no curso 1982-83, agasalloume o libro coa sa intención de que me descubrise un mundo novo, isto é, que se convertese en pretexto ou inspiración literaria, e desde logo que o conseguiu.

“(Medea.-) Ármate de ira e de todo o teu furor
para a morte: que lembren o meu repudio
igual que a miña voda…
Familia que nace dun crime, cun crime debe rematar.
” (v. 51-55)

Nunca até agora me achegara á personaxe literaria de Medea e isto porque o mito que chegou até nós fixo que me fose desagradábel. Non soporto a violencia contra os pequenos e pequenas, nin sequera na ficción. Mais a curiosidade de ler a Séneca en galego e a introdución de Otero permitíronme achegarme á personaxe e, daquela, quixen saber máis. Medea, como asasina dos seus fillos, toma forma na man de Eurípides. Hai quen diga que Eurípides constrúe así a personaxe inspirado no ouro que lle pagaron os Corintios. Sexa certo ou non, o que parece definitivo é que os Corintios se preocuparon de desaparecer como responsábeis das mortes dos nenos na literatura, tal e como aparecían en versións anteriores.

“(Medea.-) Todos os camiños que che abrín a ti, pecheinos para min.” (v. 458)

Mais cal era realmente a culpa de Medea? Namorar de Xasón, o mozo que chegou ao seu pobo co encargo de roubar a súa riqueza máis prezada. Ela deuno todo por el, actuou contra a súa propia familia e axudouno a perpetrar o roubo, completamente cega… de amor. El, en ningún momento evitou ningunha das mortes que se foron sucedendo, consciente como era de que así ía converténdose no heroe que Creonte recibiu cos brazos abertos. Todo o contrario, aproveitou todos os sucesos e, unha vez en Corinto, deixouse querer e repudiou Medea para medrar socialmente, un camiño que iniciara cando partira na procura do Vélaro dourado. Lido desde hoxe, unha clara metáfora de como o home creceu e se enriqueceu socialmente a custa da muller sobre a que se apoiou.

“(Medea.-) Fillos meus
noutro tempo, pagaredes polos crimes do voso pai....” (v. 924-925)


Mais, malia o dito, non podemos esquecer que Eurípides, como Séneca, utilizan o mito de Medea para facer unha crítica social. Medea representa a contestación ao sistema imperante, un sistema que tentou esmagala negándoa, pois para alén de ser muller, convértea en estranxeira que, na altura, era o mesmo que non ser humana: “os mitos e as traxedias descóbrennos como a muller representa a alteridade fronte á que se crea a identidade masculina. O tirano, a muller e o bárbaro son presenzas que na cidade democrática non poden ter cabida e dentro da traxedia clásica constitúen a alteridade destinada a convocar na mente dos cidadáns os beneficios dunha política decidida colectivamente pola comunidade masculina” (Mireia Movellán 2016, “Medea, la tragedia de la femme fatale”). E a pesar de todo vence, pois acaba por saír voando nun carro tirado por serpes. Empodérase até o punto de aparecer como asasina dos fillos, ou o que é o mesmo, ostentar o poder que só estaba reservado ao pai de decidir sobre a vida da descendencia. Así a presenta Eurípides ante os gregos que, se ben refugan tan controvertida personaxe, non poden esquecer que, segundo as súas crenzas, está na súa xenealoxía e que algo dela tamén está en cada un deles.

“(Medea.-) Por que me mandas saír soa?
Eu non vin soa. Se temes a guerra,
bota a ámbolos dous. Hai dous culpables. Por que tes preferencias?”
(v. 273-275)

Séneca reproduce este esquema argumental. Unha das diferenzas entre a obra de Eurípides e a de Séneca é o coro. Na traxedia grega é un coro de mulleres que, por veces, empatiza coa protagonista. Na obra de Séneca o coro é un coro de homes que reproba Medea. Tamén a peza de Séneca ten unha lectura social importante. Como sinala Otero no seu estudo introdutorio: “O lector poderá atopar reflexións sobre as consecuencias do poder exercido inxustamente e as paixóns desbordadas do canle da razón, sobre as consecuencias do progreso e a civilización e a fraxilidade das organizacións sociais”. Non é posíbel datar con exactitude en que momento escribe Séneca Medea, se durante o exilio en Córsega, tras o asasinato de Calígula, ou se á volta do exilio, como educador de Nerón; ou se anos máis tarde coincidindo coa morte de Burro, momento en que Séneca deixa de ser unha referencia para o emperador. Sexa como for, non son quen de separar a realidade de que Séneca escribiu a súa obra nun período histórico convulso, entre Calígula e Nerón, e con esta referencia histórica interpreto a lectura social de Medea.

“(Medea.-) Morran para os bicos do pai;
morreron antes para os da nai.”
(v. 950-951)

En canto ao filicidio, existe a lectura da morte como liberación. Medea asasina os seus fillos para evitarlles outra morte máis atroz, a que lle producirán os corintios. Esta interpretación lévame a Beloved, a novela da americana Toni Morrison en que a morte e o amor se tocan na crueldade inexplicábel da nai que quere matar os fillos para salvalos. Unha historia terríbel que se constrúe para darnos a dimensión da traxedia vivida en carne propia, para denunciar a escravitude e a marxinalidade á que a sociedade americana someteu os seus membros non caucásicos. Unha denuncia que nos impregna mentres nos entrega, do mesmo xeito que debandamos unha madeixa, un pouco máis de fío para chegar á cerna do sufrimento, ao mesmo centro da barbarie na procura da liberdade: “Não me cabe a mim saber o que é pior. Cabe-me a mim saber aquilo que existe e mantê-los afastados daquilo que sei ser terrível. Foi o que fiz.”

“(Medea.-) Agora, eu son Medea.” (v. 910)

Precisamente en Medea atopamos tamén unha afirmación de liberdade, a da muller que se libera da dependencia do esposo e afirma: “Agora, eu son Medea”

Con vinte séculos ás costas, os meus ollos len Medea dentro dos parámetros de hoxe, alargando a entropía do texto clásico. Por un lado, reparando en como os mecanismos do poder poden chegar interferir mesmo na construción das personaxes literarias, modificando a obra para crear novos e “máis útiles” arquetipos e sucesos míticos e históricos. Por outro, Xasón e Medea son unha parella que se separa despois dunha relación que coloca os cónxuxes nunha relación de desigualdade: el enriqueceuse a costa do matrimonio con ela, literal e simbolicamente, mentres ela perdeu todo e quedou privada da relación cos seus. Neste contexto a nai “mata” a descendencia para o pai, loitando pola súa custodia e tratando de impedir que sexan as seguintes vítimas do proxenitor. Tamén os propios fillos ou fillas rexeitan e renegan do pai, solidarios coa nai nos seus padecementos, vingando con esa “morte” a dominación á que o pai a someteu. Unha dominación extrema que a converteu en obxecto que só era útil mentres lle procuraba beneficios sociais, e que no momento en que os impedía, podía ser botado fóra, sen máis.


Referencia:
Otero, J.M. (trad.), 2016, Medea, de Lucio Anneo Séneca, Noia, Toxosoutos.

Xaneiro 2017. Publicado en Terra e tempo.
Comentarios (0) - Categoría: A muller que le - Publicado o 27-01-2017 09:00
# Ligazón permanente a este artigo
Cartas açorianas (VI). O tempo a aboiar.
“Quando te escrevo é como se falasse contigo e estivesses, de algum modo, mais perto de mim”, Cartas portuguesas.



Leo as Cartas portuguesas, tradución de Eugénio de Andrade, que trouxen de Ponte Delgada naquel verán e atopo as palabras que explican por que escribir estoutras: rabuñar na memoria e manter viva a luz das illas.

Regresamos de Ponta Delgada con queixo, ananás, té, libros e o desexo de voltar. Así que, a penas un ano despois, voamos cara a Horta, a capital da illa do Faial, de camiño á illa de Pico. A viaxe fíxose longa de máis: abusos nos prezos dos aeroportos, calor, atrasos e un hotel en que tardaron en comprobar que si tiñamos reserva.

Mais finalmente saímos ás rúas inzadas de vida e de xente que estaba, naquelas datas de inicios de agosto, a celebrar a Semana do Mar. Ese bulicio que tal vez fixo saír da casa sen permiso á meniña de María Teresa Horta.

Percorremos Horta dun extremo a outro sen despegar a vista do mar. Topamos xa cos primeiros emigrantes que volvían coas festas para demostrar o ben que lles ía co soño americano. E como en calquera festa, atopamos o primeiro coñecido, saudámonos e intercambiamos datos para xuntarnos nos días posteriores.

De regreso ao hotel, recalamos no Café Sport do Peter, ese que eu chamaría taboleiro de mensaxes do Atlántico. Alí, nas paredes ou no teito hai notas e máis notas: alguén que busca pasaxe, traballo… calquera información que poida precisar quen atravesa o océano. Un taboleiro semellante era o propio porto. Cada barco que chegaba pintaba no muro de contención o seu nome e a data en que arribara. En días posteriores fomos seguindo aquel itinerario de atraques até dar mesmo cun barco da Guarda.

Mais o noso destino era Pico, en primeiro lugar. Así que, o 5 de agosto de 2008, no ferri Cruceiro do Canal, chegamos a Magdalena e comprobamos xa as dificultades para conseguir un coche de aluguer. Pico ofreceunos as súas rochas negras e a lentitude, a mansedume do tempo a aboiar coma as propias nubes que rodean o cume do monte que dá nome á illa e que, sorprendentemente, é o máis alto da República portuguesa. Mide máis de dous mil trescentos metros de altura. Véndoo desde a base, rodeado de nubes e sabendo que é o que queda dun volcán, a viaxeira pensa que é de alí de onde sae o famoso “anticiclón dos Açores”, coma se o monte fose unha cheminea xigantesca a expulsar nubes de calor que viaxan sobre a Terra.
A “ilha do Pico, terra de pastos, de vinhedos, de barcos de baleação” (Judite Jorge , Afectos da alma)

Sempre digo que son os libros os que nos atopan. Así me sucedeu un día de mediados de agosto na Bertrand de Braga. Cunha intuición que non podía calcular botei man de Afectos da alma, a primeira novela de Judite Jorge. Nada sabía do libro, mais volvín con el para casa. Cando o lin namorei do relato e co tempo vin comprobar que é un retrato fiel das xentes do Pico, a illa á que, cando comprei e lin a novela, non imaxinaba que viaxaría un día.

En Afectos da alma a soidade é a protagonista absoluta, como unha transposición da soidade das illas. A soidade dunha muller, dunha emigrante que un día atravesou o Atlántico cara a América do Norte, unha traballadora que pasou a vida a aforrar. A soidade de quen tiña na relixión unha razón para vivir e asumiu a súa vida sen se rebelar contra dela. Como advirte a autora na contracapa, a novela inspírase en feitos reais acontecidos na localidade en que naceu. A protagonista, Maria Polley, existiu realmente e realmente entregou os seus aforros para construír unha ermida en Pedras Negras, á que só retornou unha vez. No texto, a autora coloca estas coplas que dan conta dos feitos de María:

“Cedo partiu coitada,
Em cata de vida melhor.
E em labuta esfaldada
Pelo altar do seu suor.

Quis esta terra brindar
Com graça que vem dos céus,
À virgem senhora fez altar
E grande favor aos seus.”

A emigración, un dos temas máis importantes e dolorosos para as e os açorianos. Outro trazo que une os nosos pobos. Como en Gente feliz com lágrimas, a emigración relatada desde a proximidade biográfica. João de Melo creou a ficción a partir da propia experiencia, Judite Jorge a partir de feitos sucedidos “bastante tempo antes de eu nascer, de modo que nunca a conheci… A sua lenda acompanha-me desde sempre como um conto de embalar. Há muito sonhava escrever a sua história…”. A emigración que deixa a súa pegada nas portas das casas en que ás veces ondean dúas bandeiras: a dos Açores, branca e amarela, e a do país en que os donos están emigrados: Estados Unidos e Canadá maioritariamente. Rara vez a bandeira portuguesa está nesas portas açorianas. Para dentro delas, talvez haxa un Francisco Homem que, como en Afectos da alma, cante o Fado do Emigrante:

“Para terras distantes
Em breves instantes
Eu vou abalar”

Na miña memoria Pico é o tempo a deterse. A naturalidade coa que a muller que nos atende di que se acabaron os refrescos e que non haberá máis até que volva o barco. Facernos agardar porque o cuarto aínda non está preparado no principio da tarde. Ou contemplar como descargan un barco mentres agardamos dúas horas a que nos sirvan a cea… “Os senhores estão de férias”. Si e acabamos de atopar un lugar en que o tempo aboia líquido ou gasoso, con forma de mar ou nube, brillante e plácido como as vacas marelas que pacen ao pé do volcán, desinteresadas nos perigos que non queren crer os turistas que ousan subir ao seu cume.
Construír rutinas coma quen permanece e afacerse aos cafés no límite da praia. Volver á caseta de madeira fronte ao mar en que ceaches onte e mesmo bautizar o local cun nome ao noso xeito (“A de Remedios”).

E renderse ao pracer de nadar nas piscinas de auga de mar a rente do océano. Entregarse á contemplación da inmersión lenta e calculada dos enormes cachalotes, pegados á pequena embarcación, sen pensar en canta auga hai baixo os nosos pés. Mais tamén sentir unha punzada de dor ante a imaxe da barbarie…

“…à perseguição selvagem ainda feita a estes animais, …, juntem a todos os outros o meu grito de homem de mar: -Parem com isso!” Nun’ Álvares de Mendoça, Memórias de um baleeiro.

Publicado en: Sermos Galiza.
Comentarios (0) - Categoría: Cartas açorianas - Publicado o 22-01-2017 11:45
# Ligazón permanente a este artigo
"que nos coñezan polas obras"

Deixo aquí o enlace co artigo de análise da obra literaria de Taibo recollido no monográfico sobre o autor, un número especial da Revista de Edtudos Miñoráns, REM, de 2008.

A imaxe recolleuse nun album do Consello da Cultura Galega, en 2016, e nela vemos a Taibo e á súa muller diante da escola vella de Morgadáns, nunha casa que, se non erro, aínda está en p`´e no barrio de Gonda.

Que nos coñezan polas obras.
Comentarios (0) - Categoría: Ao redor de Victoriano Taibo - Publicado o 15-01-2017 10:33
# Ligazón permanente a este artigo
Iupiter

Comentarios (0) - Categoría: foto-poemas - Publicado o 08-01-2017 19:37
# Ligazón permanente a este artigo
© by Abertal
Acuática