acuática



Xanela de Marta Dacosta
acuatica07@gmail.com
 CONTIDOS
 OBRA
 ANTERIORES
 Arquivo
 BUSCADOR
 outras xanelas

A senda de sal de Fran Fernández Davila
Presentación de A senda de sal de Fran Fernández Davila
Nigrán, 14 de decembro de 2017


O pasado 14 de decembro, convidada pola Editorial Galaxia e polo autor, tiven a oportunidade de presentar o libro A senda de sal. Foi un pracer participar representando o Instituto de Estudos Miñoráns (IEM), que colaboraba no acto, na presentación da ópera prima de Fran Fernández Davila, unha novela engaiolante que ten por espazo narrativo o Val de Miñor e, dentro del, máis concretamente, Panxón, aínda que leremos o nome doutras localidades nas súas páxinas.

Para nós foi moi satisfactorio ler na lapela, que dá conta brevemente da biografía do autor, que ao IEM o liga ter sido finalista das dúas últimas edicións do premio de poesía Victoriano Taibo. Eu mesma puiden ler eses libros que, naturalmente, tiñan que estar nese momento final en que o xurado ten que tomar a difícil decisión de outorgar un único premio. Capetón e Saint Pièrre et Michelon son dous libros ambientados no mar, a homenaxe a un mariñeiro un, unha historia de amor e naufraxios outro, mais nos dous, coma nesta senda de sal o mar enmarca a realidade en que se insire o relato e as súas personaxes.

É verdade que acabamos de coñecer a Fran Fdez Davila, mais algo me di que vai seguir a entregarnos páxinas inzadas de poesía, de memoria e de mar. E non só o digo eu, da mesma opinión son o editor e escritor Carlos Lema e a escritora Clara do Roxo, e así o deixaron patente na presentación en Vigo.

Fran Fdez Davila vive en Panxón desde hai meses. Foi así como naceu esta novela. Asentándose no Val de Miñor que acadou o Premio de novela por entregas de La Voz de Galicia.

A senda de sal
Intriga, segredos, poesía, mar, historia e memoria son os ingredientes cos que o autor compón esta obra que nos vai recollendo nas súas redes até atraparnos. A senda de sal é unha novela ambientada no sur de Galiza, que une presente e pasado e crea un fresco literario en que Panxón, e o Val de Miñor, son protagonistas.

É unha historia organizada en 31 capítulos, cunha estrutura moi marcada: capítulos completos, que son en si mesmos un pequeno relato, e que deixan a lectora prendida á agarda do capítulo seguinte, capítulos en que se van dosificando habelenciosamente as cantidades de misterio e revelación precisas. O autor explicounos que gustaba dese tipo de estrutura de tal xeito que mesmo poidamos ler os capítulos soltos, como se fosen relatos en por si, como realmente son.
O libro comeza presentándonos os seus protagonistas e deixando ante nós os fíos que tecerán o relato. Tamén desde o mesmo inicio queda patente o estilo do autor, unha lingua poética, coidada, que non se limita a enfiar un relato, senón que procura a emoción da lectora. A emoción e a implicación, porque quen lea este libro irá enchendo a súa propia patela en cada lance de lectura, deixando nela as pezas coas que terá que compoñerá o mosaico final, algo que non sucederá até a derradeira palabra do libro. O autor quere a nosa participación, por iso non nomeará todas as pezas que nos mostra, teremos que ser nós as que vaiamos recollendo o palangre e as que reparemos en cada anzol engarzado buscándolle o lugar ao que pertence.

E comezamos descubrir a historia: un mariñeiro de máis de 90 anos que lembra o seu barco, un barco que descubriremos coma unha auténtica personaxe. E xa os primeiros misterios, os primeiros bocados de memoria: “os carcereiros madrileños que o torturaron durante meses.” Porque como di a voz narradora: “Foi así como chegou a min esta historia, escorrida, fugada, goteando por entre as fendas do tempo”, tamén a nós, porque así nola conta Fran Fdez Davila, facendo que nós sintamos o mesmo cá voz narradora. Avanzamos na historia dun home que realizou actos polos que foi perseguido polo réxime franquista e que ten un segredo que o salvou dun destino certo. E entón unha frase que o sintetiza todo: “Vinte e dúas semanas de dor intensa e corenta anos de expiación”.

O mar está presente desde o primeiro momento, el vai ser a hucha da que o autor vaia tirando palabras e imaxes coas que construír esta ficción: un home que ten un mar de engurras nas mans e alí onde el está cheira a praia. Un home que lle di a quen o escoita: “o mar perségueme, quere levarme con eles” sen que saibamos aínda todo o que significa esa frase.

A lectora está a intuír que a agarda unha inmersión fonda, así que se converte en cachalote e colle aire, disposta a mergullarse en toda a profundidade da lectura. Mentres o fai, sente o eco de Celso Emilio naquela cela de Celanova en que o vello mariñeiro lembra e vai desabafar a súa historia: “Aquel ancián esvaecíase nun cuarto … coas paredes cor de pedra, sen cadro nin ornamento ningún.” As paredes de pedra, como a longa noite de pedra. E fóra un carballo solitario que o vello contempla, coma se estivese a contar as follas ou as horas que lle quedan, pois el caerá coa derradeira.

No segundo capítulo, coñecemos a voz narradora. Non é até este momento que sabemos algún dato esencial. Talvez o autor estea a retarnos. Que foi o que pensamos até chegar aquí?. A voz narradora, protagonista tamén xunto co noso mariñeiro é unha muller, unha muller nova. É coma se colocase ante nós os dous extremos da elíptica desta historia: o home e a muller, o pasado e o presente, o interior e a costa. Celanova fronte á Guarda, a vila de casas altas “ancoradas ás rochas, coma percebes”, o lugar en que naceu a nosa protagonista, a muller que nos fala e que, sen que saibamos aínda por que, é a persoa que o vello mariñeiro escolleu para relatarlle a súa historia. Unha muller que está a facer un curso de escrita creativa e, como o noso autor, suma á súa profesión de azafata, en principio nada literaria, esta tarefa como continuación do mar grande que precisa para se atopar.

E o terceiro capítulo presenta a que para min é a terceira personaxe, ese barco que vai ser peza esencial do relato. O Formigillo aparece en escena dunha maneira totalmente cunqueiriana e dá paso ao lugar en que se desenvolverá a historia: Panxón nunha descrición marabillosa.

Temos todo o que precisamos: un home nas últimas horas da súa vida, que necesita lembrar, unha muller que se busca a si mesma, un barco que foi táboa de salvación no naufraxio da historia e a necesidade de facer xustiza. Así comeza esta historia imprescindíbel, que xa nos prendeu e aínda non levamos lidas vinte páxinas.

A senda de sal é unha historia de ficción que homenaxea a historia real, silenciada e aínda por descubrir., cunha trama que afonda nos misterios dun tempo que aínda non coñecemos. Un tempo en que Galiza xoga, moitas veces ao seu pesar, un papel fundamental.

Galiza xa fora escenario dunha operación planificada de exterminio, obxecto dunha campaña de terror que tiña por finalidade erradicar toda luz de esperanza e liberdade e logo veu a guerra mundial. Hoxe sabemos que non fomos territorio neutral. Coa literatura descubrimos que non só os nazis se mergullaban nas augas da ría de Vigo. Lemos que tamén os aliados contaron aquí con persoas que foron heroes cruciais, aínda que non saibamos os seus nomes. Os nosos propios Shlindlers particulares, como as irmáns Touza que son reivindicadas no libro (“se as irmás Touza nacesen en América xa sería unha superprodución”) facendo, con moi poucas palabras, unha crítica a esta sociedade que non asume con todas as consecuencias e con todo o orgullo a restauración da memoria histórica. E aquí é onde a novela cumpre a súa misión literaria, reconstruír a historia en liberdade, crear unha ficción que nos devolve a verdade porque pode imaxinala, crear a memoria que nos destruíron e que precisamos como antídoto. Porque esa é a función da literatura, chegar onde a documentación falta, mais a razón testemuña.

Diso nos fala esta historia. Do medo, da valentía, das contradicións, da sobrevivencia. Unha historia tan complexa como a propia vida, que nos reconcilia con nós mesmos e nos convida á esperanza.

Querería compartir con vós todo o que sentín e pensei mentres fun lendo este marabilloso libro. Mais non podo, non quero descubrirvos todo o que este libro nos conta. Lédeo, lédeo e reparade en todos os detalles, na árbore, no lugar de nacemento da protagonista, no seu nome, nos nomes das personaxes… todo, todos os detalles teñen significado.

Se a estas alturas non vos convencín de que tedes que ler A senda do sal, é porque aínda non vos dixen que esta novela fala dos refuxiados, dos de onte, ou dos de hoxe. De refuxiadas e refuxiados, de inmigrantes, de exiliados, de mulleres e homes valentes que souberon navegar a sotavento e colaborar coa vida, unha historia de anxos e sereas e un home caveira que paga a súa condena sepultado no fondo do esquecemento.

Tedes que lelo. É unha historia fermosísima.
Comentarios (0) - Categoría: libros - Publicado o 29-12-2017 10:35
# Ligazón permanente a este artigo
Lecturafilia: mellores lecturas de 2017

Lecturafilia selecciona e publica as que considera as mellores lectuas de 2017. Entre elas está Na casa da avoa.

Non podo máis que sentirme agradecida por figurar nesa selección e ler de novo as palabras que Tensy Gesteira lle dedica ao meu libro:

"No caso de Na casa da avoa, recoméndovolo moito, pois é poesía feminista e combativa, cun cariz político evidente e que nos leva a presentarnos moitos debates ao redor de cales foron as nosas crenzas e o mundo en que crecimos."
Comentarios (0) - Categoría: Na casa da avoa - Publicado o 20-12-2017 08:20
# Ligazón permanente a este artigo
Biblioteca das Neves

O domingo día 19 inaugúrase a biblioteca das Neves. Alí estarei representando á AELG.
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 16-11-2017 20:19
# Ligazón permanente a este artigo
Atesourando a palabra
O 11 de novembro lembramos a Paco Souto no Teatro Colón da Coruña.

Na súa memoria escribín este poema que resume o que sinto.

Ao poeta de amar non ten laranxas

cada vez que cruzo aquel camiño
volve a imaxe das laranxas
desbocadas coma un río
caendo en fervenza contra o chan

as laranxas rodando
galgando
dis
tan
cias
até chegar ao río
até arribar ao mar
talvez

laranxas extraviadas baixo das abeleiras
desembocando exhaustas entre as dunas

e as humildes laranxas que naceron no bordo do camiño
as laranxas que a dona deixou ir
desprezando a súa carne agre
ocupan a memoria e chaman
a lembranza do poeta

entón imaxino o home alto que foi
cos cabelos crechos e revoltos
termando do froito até o trincar
agarrar contra a lingua a súa carne
e deixar escorrer pola man e o pescozo
a auga que era zume, froita
terra para ser devorada
terra para chantarnos profundos e sentir
para sermos

é verdade que ás veces
o lume nos devora

mais a terra volve aleitarnos
no desexo de virarnos árbores que a suxeiten
cinza ou po que a fagan fértil

esperanza
a esperanza
de que nas laranxas que caian este ano
veña unha gota da túa voz, unha palabra
que enraíce aquí
neste lugar que nunca definimos e sempre reclamamos
aquí
neste lugar en que gardamos
a memoria
as promesas
a esperanza
o amor

Comentarios (0) - Categoría: Recitais - Publicado o 16-11-2017 20:14
# Ligazón permanente a este artigo
Reparación da memoria histórica

A Deputación de Pontevedra celebrou unhas xornadas para a Reparación da memoria histórica. Nelas, o día 8 de novembro celebrouse un recital en que participamos Elisabeth Oliveria, Xosé Mª Álvarez Cáccamo, Luís Chapela, Míriam Ferradáns, Lucía Novas e eu mesma, que reescribín un poema editado en 1995:

Memoria de San Simón

Houbo un medo de azul que estoupaba no abrente
e morría inmediato ou lóstrego de vento.

A illa iluminada de pánico fundía
a chegada da alba nun silencio perenne,
o lamento dos mortos, a mentira da historia.
Sobre o negro petróleo aboiaba aínda a ermida,
a afastarse constante da praia que, noutrora,
fora corredor certo, navegante seguro.
O vello lazareto converteuse en alxube,
en cárcere de seres custodiados por ratas.
E outra vez nin barqueiro, nin gamelas chegaban,
naquel abrente cego de agonizantes días.
Comentarios (0) - Categoría: Recitais - Publicado o 14-11-2017 20:47
# Ligazón permanente a este artigo
"Dic el vent i el vent respon"
A literatura ten ese poder sandador de lle poñer palabras ao que sentimos.

Cando lemos, escrito por outro ou outra, iso que sentimos, as feridas comezan a pechar. Entón, apropiámonos desas palabras e sentinos que temos unha razón nova, que non estamos soas.

Así foi cando hoxe tirei do andel o libro Andorra, postals i altres poemes de Miquel Martí i Pol. Abrín o poema "Dic el vent i el vent respon" e sentín que eses versos escritos antes de 1984, ano da publicación do libro, poñían as palabras certas a este tempo.

E atrevinme a traducilos. Sometín o sentido literal á métrica orixinal e isto foi o que conseguín reproducir. Se rachei a fidelidade das palabras, desculpádeme, foi por ser fiel ao ritmo e á emoción.

O vento di e responde
e con el a fantasía.
Non podo rachar o son
que xa estou no mediodía.
Se, veloz, a ponte cruzo
caio á poza que quería
e xa dentro, a morriña
di que nada me pertence.
O vento di e responde
e con el a fantasía.

Coraxoso e sen escudo
planto cara á acometida.
Tanto a saúde me danan
que a morte non é temida,
dóeme máis a quietude
que non haxa achas acesas
que conxuren a secura
desta soidade esgrevia.
Coraxoso e sen escudo
planto cara á acometida.

Vou, veño, fago camiño
sen da casa me mover.
Salto, bailo ao meu pracer
e outros enchen a zanxa da
desazón en que esmorecen
e orneando se lamentan
ao decatarse que as brasas
que os queiman non teñen fin.
Vou, veño, fago camiño
sen da casa me mover.

Miguel Martí i Pol, Andorra. Postals i altres poemes, 1984.
Comentarios (0) - Categoría: Escribir é - Publicado o 04-11-2017 12:15
# Ligazón permanente a este artigo
a fraga devastada

Comentarios (0) - Categoría: foto-poemas - Publicado o 01-11-2017 10:40
# Ligazón permanente a este artigo
Recensión en Ferradura en tránsito
No blog Ferradura en tránsito, Xosé Manuel Eyré fai unha recensión de Na Casa da avoa:

"Nun mundo dominado polo sexo masculino, Marta Dacosta no seu último poemario reivindica a voz das mulleres,...
Os seus versos dialogan con frecuencia co mundo icónico de autores decoñecidos ou coñecidos, como caso de Maurice MacGonigal, Ruth Matilda Anderson, María Calderelly, Millais, Henrietta Rae ou Luís Seoane, autoras e autores que reflectiron o mundo das mulleres e/ou foron rupturistas con respecto á arte da súa época...
A avoa representa a loita xorda contra a invisibilidade, a foza de traballo e de tesón,...
Despois de tantos anos de loita feminina, esta ten certo parecido co míto de Penépole, tecer e destecer. E non o dicimos por todos os dereitos que a sociedade vai perdendo. Certamente, despois de tantos anos a muller vive máis dignamente, aquela que loita pola dignidade de ser muller, mais por cada unha que loita hai dez que aínda seguen vivindo no silencio, que aceptan sen discusión o rol que lles foi transmitido, por canto podemos dicir que destecen. Tecer e destecer, ese é o medo. De aí o valor e o poder da palabra libre, do verso ceibe de Marta Dacosta, da súa reivindicación. Porque sempre nos será necesario o exemplo, e o exemplo sempre será máis valioso se é de alguén próximo, os mitos está moi ben, mais o exemplo de quen camiña contigo cóbado con cóbado é imprecindíbel, impagábel."

Nunha entrada posterior do blog, Xosé M. Eyré escolma tres poemas.

Moi agradecida.
Comentarios (0) - Categoría: Na casa da avoa - Publicado o 22-10-2017 10:41
# Ligazón permanente a este artigo
Nós tamén navegar, congreso de poesía 2017

O día 6 de outubro tiven o grandísimo pracer de moderar a mesa que abría o Congreso de poesía organizado pola AELG, e que tiña por nome o do propio congreso.

Falamos da nosa achega con voces autorizadísimas: Helena Villar, Yolanda Castaño e Rosa Enríquez.

A mesa e todo o congreso foron recollidos en diversos medios:

"A poesía galega de hoxe é como é porque as autoras anovaron os temas, introduciron novos materiais e desmontaron a ideoloxía patriarcal", acordaron as relatoras encargadas de abrir o encontro a sexta feira, coordinadas pola poeta Marta Dacosta (Vigo, 1966)." Escribe Daniel Salgado en Sermos Galiza.

“A poesía galega de hoxe é como é porque as mulleres tomaron o temón”. Con palabras coma estas comezou Marta Dacosta a primeira das mesas celebradas no congreso Nós tamén navegar. 40 anos de poesía galega, organizado pola AELG...
Marta Dacosta remarcou, pola súa banda, que a “celebración” das poetas dos 90 á que Mario Regueira aludía “tivo un pouco de prexuízo”, levando a encastelamentos como o da etiqueta “poesía de muller”. Antes dos 90 estiveran outras, -sinalou-, coma Helena Villar ou Pilar Pallarés, mais nos 90 é a primeira vez que se recoñece a “moitas mulleres” que están a facer unha poesía de calidade. Comentou, tamén, que se cadra certas etiquetas coma “socialrealista” foran importadas da crítica española. Yolanda Castaño matizou tamén que a “celebración” das poetas dos 90 foi relativa, xa que as recensións de autoras seguían a ser minoría, a maioría das mesmas eran negativas, e moitas respondían a criterios "extraliterarios", coma xa na presentación da mesa advertira Marta Dacosta." Palabras de Montse Dopico en Praza.

Arriba unha imaxe das catro feita por Alberto Pombo.
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 22-10-2017 10:39
# Ligazón permanente a este artigo
Encontro entre mulleres e palabras

A secretaría da Muller da CIG de Vigo organiza en Paxón, este 21 e 22 de outubro unhas xornadas que teñen por título Encontro entre mulleres e palabras.

No obradoiro que guiarei, e que titulei "des-tecer" proporeilles destecer como lectoras, para tecer novas visións e novos textos literarios.
Comentarios (0) - Categoría: Obradoiros - Publicado o 22-10-2017 10:17
# Ligazón permanente a este artigo
© by Abertal
Acuática