acuática



Xanela de Marta Dacosta
acuatica07@gmail.com
 CONTIDOS
 OBRA
 ANTERIORES
 Arquivo
 BUSCADOR
 outras xanelas

Presentación de Nada se esquece en Vigo

Velaquí a presentación que fixen do libro de Puri Ameixide en Vigo:










Nada se esquece
Puri Ameixide
Feira do Libro, Vigo, 30 de xuño de 2013


Nada se esquece é a novela dunha xeración que sufriu as consecuencias emocionais dos movementos migratorios entre o mundo rural e o mundo urbano posteriores á década de 60. Era unha migración cara ás cidades que representaban o desenvolvemento industrial no noso país, o eixe Ferrol-A Coruña-Vigo. Ninguén lles pediu opinión, ninguén reparou nas consecuencias, simplemente foron arrincados do lugar en que naceron e levados a unha cidade á que deberon adaptarse, ás veces, traumaticamente. A súa historia é unha historia de desarraigo e adaptación. A protagonista de Nada se esquece sitúnaos nesta cronoloxía espazo-temporal e desde a súa visión de dez anos cóntanos o que sente antes de abandonar a súa vila.


Un libro para ler
Dicía Fran Alonso na primeira presentación de Nada se esquece, en Vigo, que o peor do libro era que rematase, e non podo estar máis de acordo.
Este libro de Puri Ameixide cumpre co requisito esencial de ser unha obra que esperta a avidez da lectora, quero dicir, é deses libros que levas a todas partes, que estás desexando continuar a ler, que pensas nel mentres andas metida na súa lectura e que non queres que remate. E isto é algo contraditorio, pois si queres chegar ao final, que aquí podemos prever desde o primeiro instante, mais chegar ao final, coñecer o final dese verán que pecha unha etapa na vida da protagonista, non é sinónimo de querer que o libro remate, non. Sucede con este libro que no momento de pechar a derradeira páxina a lectora fica algo desamparada porque aquel relato que a acompañou durante días, que pasou a formar parte da súa vida finaliza, e só pode volver comezar a súa lectura ou entregarse a outro texto para curar esa fame de ler que o libro lle deixou.
Mais a min levoume á adolescencia, exactamente á fame de ler na adolescencia. A aquela fame de ler que non se saciaba e que me levaba dun libro a outro e que só nalgúns casos deixou pegada perenne na miña memoria, a pegada da sensación de acougo que o libro, a lectura, producía en min, cravándome a aquel sofá granate de escai, ou acompañándome a todos os recunchos da casa. Houbo entre aquelas lecturas, libros que deixaron a pegada da identificación co seu protagonista e que me falaban de ti, cando a súa idade era coma a miña. Por iso, como lle dixen a Puri, este libro queríao ter eu naqueles anos de soidade e fame lectora. Cantas cousas tería recoñecido xa a través dos ollos de Laura. Tería aprendido a camiñar coma ela pola beira deste malecón particular que algunhas inconformistas emprendimos. Así que ao final o libro acaba por me deixar triste, triste de non o ter gozado entón, de tocalo de novo co paso dos anos e recoñecerme na súa lectura.

A novela da migración á cidade:
Por esa fame lectora, non puiden evitar colocar esta novela á par de Un ano e un día de Martínez Oca. Porque Un ano e un día é unha desas lecturas que lembro con especial agarimo porque me falou como adolescente, naqueles anos en que me ía coñecendo e construíndo.
Hai tamén o paralelismo da rememoración entre as dúas obras. Ambas as dúas coinciden en relatar a vida dunha adolescente, dun adolescente, malia teren diferentes idades. Dous adolescentes, porque Laura é unha adolescente, contextualizados na súa época: se Afonso era un neno que vivía nunha sociedade marcada pola Guerra e a Ditadura, Laura é outra moza que ve a súa vida marcada pola emigración do campo á cidade, tan propia da década de 70. Só que a diferencia de Un ano e un día, en Nada se esquece non hai ese paso do tempo até a idade adulta, que comproba que xa nada poderá ser como foi. En Nada se esquece o flahs-back é moito máis próximo e quen nos fala é a propia Laura, co punto de vista propio de quen ten 9 ou 10 anos.
Nada se esquece é a novela que narra o trauma sufrido polas mozas e mozos, nenas e nenos, que foron viviron daqueles movementos migratrorios dos anos 70, nenas e nenos que foron apartados da súa vida e se viron obrigados a comezar de novo, coas consecuencias que a nivel social e psicolóxico supuxo para eles e elas. E faino desde a óptica da propia nena, antes de que o trauma se produza. Esta é precisamente a súa singularidade no panorama da literatura galega.

Inés de Castro como heroína:

Un dos valores do libro é para min a referencia a Inés de Castro como heroína.
O certo é que esta galega lendaria, a penas provocou literatura que nela procurarse un pretexto na súa propia lingua, malia ser a súa unha vida de novela.
O mito creceu a través da palabra literaria de autores portugueses como Manuel de Figueiredo, Reis Quita, Bocage, García de Resende, que escribe Trovas á Morte de Inés de Castro no Cancioneiro Xeral de 1516, António Ferreira, Alexandre Herculano ou Agustina Bessa-Luís, máis recentemente, no seu libro Adivinhas de Pedro e Inês (2006). Mais é a Camões a quen se lle atribúe a contribución lírica de maior importancia na construción do mito, é no Canto III de Os Lusíadas.
Mais Inés de Castro inspirou escritores franceses (La reine morte, Montherlant), óperas italianas, cine.
Quen era Inés de Castro?. Se recorremos á wikipedia, na súa versión en portugués, leremos:
“D.ª Inês de Castro (ou, na grafia original, Ignez; reino da Galiza, 1320 ou 1325 — Coimbra, 7 de Janeiro de 1355) foi uma nobre galega, amada pelo futuro rei D. Pedro I de Portugal, de quem teve quatro filhos. Foi executada por ordem do pai deste, o rei D. Afonso IV. Era descendente direta do rei Sancho I de Aragão pois era trineta, por via masculina, de Fernão Guterrez de Castro.”
Reparade en que di “amada”, sen entrar na diatriba de se chegou ser esposa ou non do Rei.
Inés de Castro aparece xa no primeiro parágrafo. Laura colócase á par dela: as dúas naquela Torre de Homenaxe que divisa o Val de Lemos, as dúas conscientes da partida cada a un futuro do que nada poden adiviñar. E Laura dálle a man á personaxe histórica e proclama a proximidade entre as dúas: “a nosa torre, dela e miña”
Ao referirse a ela por primeira vez non a identifica, non di o seu nome, sinala o feito, o elemento central sobre o que se constrúe a novela: a partida, ese aferrarse aos lugares da infancia, como quen se asoma ao abismo. Non é até o segundo parágrafo que nos presenta a Inés e sabemos xa, desde o inicio, da admiración pola heroína.
Estas referencias a Inés de Castro irán aparecendo ao longo da novela, e son tamén elemento de unión co mestre que tanta pegada deixa en Laura.
Mentres ía lendo acompañada do meu lapis, anotei, para non esquecer, a páxina 54, ese parágrafo en que Laura recibe do seu profesor a fotografía do monumento a Inés en Alcobaça. Na linguaxe da rapaza lemos a admiración ante o monumento, nun fragmento que nos remite á reivindicación da paz, que algunhas mulleres só conseguiron despois de mortas, ou ao merecido recoñecemento de figuras históricas que non sempre se dá como debera. (ler o fragmento)
Pasmoso. Laura di pasmoso, o mesmo que se me ocorre a min a comprobar que Inés de Castro ocupa tan poucas liñas na historia e na literatura do noso país. Refírese a iso Laura? Non o sei, non me importa. Eu fago esta lectura. Porque esta Laura, deste libro, xa é miña.

A multiplicidade de lecturas.
Debo dicir que eu son máis feliz ca Puri, ante este libro. Non, non é un pensamento retorcido, é case unha obviedade. Ao final a obra literaria a quen acaba por pertencer é ao lector que se fai dono dela e lea segundo a súa experiencia vital.
E algo así pasa con esta obra, en que segundo puiden comprobar na presentación á que acudín en Gondomar, outras lectoras repararon noutras focos. Así Belén Fernández fixo da obra unha lectura feminista, e destacou que Laura é unha protagonista que se afirma na súa condición feminina e que na relación coa súa nai pon de manifesto o papel que xogaron as mulleres nos anos finais da ditadura, procurando que as súas fillas recibise unha educación que lles permitise seren mulleres emancipadas. Ou mesmo o duro papel desta muller que sacou soa dúas fillas adiante.
E desde esta óptica que debemos xulgar a relación amorosa da irmá de Laura? Quero dicir, a desconfianza da nai ou a propia visión de Laura dese mozo da irmá debemos considerala como crítica ás relacións que perpetúan os costumes patriarcais? Por iso a nai de Laura non quere ese mozo para a filla? Hai algo disto tamén na propia evolución sentimental de Laura?
En fin, a lectora dirá, que é sabia. Talvez sexa fíos sutís que a autora foi deixando aquí e alá, por ver de en que eramos quen de reparar. Como a propia Laura, coa súa caixa de cartón centrando a imaxe que quere captar, xogando a ser realizadora de cine, levando á novela a propia reflexión teórica sobre o xénero e materializando a súa relación co cine, a través da cita expresa á sétima arte.

Eu poético, autobiografismo e inspiración.
“Cando escribo tento ser leal aos soños e non ás circunstancias. Evidentemente nos meus relatos hai circunstancias verdadeiras, mais, por algunha razón, crin que esas circunstancias deben sempre contarse con certa dose de mentira. Non hai pracer en contar unha historia como sucedeu realmente.” Borges, “Credo de poeta”, Arte poética, 1967-68.
Canto hai de biográfico e de completamente ficticio nunha obra narrativa, nesta obra narrativa? Todo e nada.
Todo, porque a autora xamais podería escribir esta novela senón sentise todas e cada unhas das emocións aquí descritas, senón vivise momentos que como estes a levaron a vivir esas emocións. A obra nace da súa man e foi soñada por ela. Ninguén máis a podería escribir. Soamente Puri Ameixide, desde a súa propia experiencia vital puido facer este relato. Quere isto dicir que a obra é autobiográfica? Non.
Non podemos considerala autobiográfica porque non é un relato histórico fidedigno ou o ditado da memoria, hábil manipuladora e deformadora da realidade. Temos que considerala exclusivamente unha obra de ficción, por máis que poida conter, elementos autobiográficos. Mais a presenza destes elementos non converte a obra en autobiografía, porque estes elementos acaban por engarzarse entre os elementos de ficción até perder a súa realidade e tinguirse da realidade soñada ou inventada pola autora.
A obra é unha aleación en que o resultado xa non pode ser separado nos elementos que lle deron orixe..
Non se equivoque a lectora. Puri naceu en Monforte, talvez estivo despedíndose da súa vila natal desde a torre de homenaxe. De certo que camiñou as beiras do río Cabe, talvez xogou a ser directora de cine e se colocou tras unha caixa de cartón para enfocar a realidade, e hoxe permítenos a nós compartir este soño que é Nada se esquece.

Marta Dacosta, xuño de 2013.
Comentarios (0) - Categoría: A muller que le - Publicado o 04-07-2013 13:48
# Ligazón permanente a este artigo
Chuza! Meneame
Deixa o teu comentario
Nome:
Mail: (Non aparecerá publicado)
URL: (Debe comezar por http://)
Comentario:
© by Abertal
Acuática