acuática



Xanela de Marta Dacosta
acuatica07@gmail.com
 CONTIDOS
 OBRA
 ANTERIORES
 Arquivo
 BUSCADOR
 outras xanelas

Votar coa lingua e a cultura
Se vos preguntase a cada un de vós cal foi o voso mapa de Fontán particular, aquel que lle descubriu ao Adrián Solovio de Otero Pedrayo cal era a súa verdadeira identidade, moitas de vós diriades os versos de Rosalía: “pobre Galiza, non debes chamarte nunca española”. Outros dirían: “Galiza somos nós, a xente e máis a fala”, como escribiu Manuel María pensando nas nenas e os nenos das escolas galegas. Todas e todos mencionariamos o Sempre en Galiza, o irrebatíbel: “se aínda somos galegos é por obra e graza do idioma”.

A lingua e a literatura foi así, para moitas e moitos de nós, a almenara acendida que nos guiou até a nosa identidade e decidimos falala e defendela, porque si, porque nos peta.

Non hai ninguén que non saiba que é a lingua o elemento fulcral que nos conduce a tomar conciencia. Algúns sábeno tan ben que a converteron no único obxectivo a combater. Como un día fixeron ocultando as Actas Escuras, para que as palabras escénicas enfiadas por Vidal Bolaño non nos levasen á reflexión, para que non producisen o efecto pedagóxico que o teatro ten e chegasemos comprender que ocultan a nosa historia, que a manipulan e que a alteran para privarnos de coñecer, por exemplo, canto poder tivo a nosa terra con soberanía plena.

A súa urxencia ideolóxica en impedir que nos desenvolvamos como o que realmente somos, galegas e galegos, destruíu infraestrutura e postos de traballo que emanan da nosa actividade cultural, mentres malgastaban millóns e millóns en españolizar cos seus artistas de cabeceira.

A AELG acaba de facer público o manifesto Polo dereito a sermos escritoræs en lingua galega que remata coas seguintes palabras:

“... trasladamos á cidadanía a nosa preocupación polo progresivo deterioro tanto do prestixio social como do uso oral e escrito da nosa lingua, polo que lles rogamos que, á hora de decidiren a opción política que a vai representar durante os próximos catro anos, preste especial atención ás propostas e intencións ao respecto expresadas nos seus programas electorais.”

Son escritora, comecei escribir en galego aos 8 anos por causa da Gramática elemental do galego común de Carvalho Calero, foi a través da lingua que me identifiquei, por iso milito no BNG, por iso asumo representar a esta organización política e son candidata nestas eleccións, porque só co BNG poderemos manter viva a nosa lingua e, con ela, a nosa cultura e a nosa nación. Por todo iso pido o apoio para o BNG o vindeiro 21 de outubro.

(intervención realizada no acto Propostas para unha cultura galega viva, na praza do Toural en Compostela, o 13 de outubro e publicada no Sermos Galiza de onde copio a foto)

Outubro 2012
Comentarios (0) - Categoría: artigos - Publicado o 13-10-2012 22:44
# Ligazón permanente a este artigo
Memoria da lingua. Ano 1995
Hai dezasete anos o curso escolar 1995-1996 iniciábase conflitivamente. O 14 de setembro publicábase unha nova regulamentación do uso da nosa lingua no ensino, recollendo que materias debían ser explicadas na nosa lingua e cantas outras debían propor os propios centros para a súa impartición.

A boa nova era que por primeira vez esta norma que desenvolvía a Lei de Normalización Lingüística adquiría o rango de Decreto e que nela se recollía que a materia de Coñecemento do Medio en Primaria, e as áreas de Ciencias Sociais, Ciencias da Natureza, Ciencias Medioambientais e a optativa ofertada polo centro en Secundaria debían ser impartidas no noso idioma.

Ao lado destes requisitos figuraba tamén que o alumnado debía cursar unha materia máis en galego, materia que sería determinada polo centro. Como logo nos explicaría un día Agustín Fernández Paz, nun curso de formación do profesorado, o que non se nomea non existe, e o Decreto 247/1995 acabou por fracasar na aplicación da maior parte do seu articulado, por non estaren concretadas as demais materias que debían ser impartidas en galego.
Mención a parte merece o artigo 4º. Dicía no seu apartado primeiro: “Na etapa de Educación infantil e no primeiro ciclo da educación primaria os profesores e profesoras usarán na clase a lingua materna predominante entre alumnos e alumnas, terán en conta a lingua ambiental e coidarán que adquiran de forma oral e escrita o coñecemento da outra lingua oficial de Galicia, dentro dos límites propios da correspondente etapa ou ciclo.” Quen redactou introduciu intencionadamente o termo lingua materna e deixou na indefinición a concreción da lingua ambiental ou como se coidaría que adquirisen o noso idioma no caso dos contextos castelán falantes. Unha indefinición que soamente serviu para obstaculizar os avances.

Naqueles primeiros días do curso, cando estaba a rematar o mes de setembro, o conflito estoupou en Palmeira. Un pai denunciou a dirección do colexio, simplemente porque cumpría a lexislación. Iniciouse entón un ir e vir de inspectores que entraban nas aulas sen avisar e un camiño de papeis que enredou o inicio de curso, serviu de carnaza mediática contra o noso idioma e contra as persoas que o defendían, e acabou meses despois coa única conclusión posíbel: o centro facía exactamente o que a lexislación prescribía, nin punto arriba, nin punto abaixo. Mais o dano difamatorio estaba feito, a opinión que di despectivamente dos que defendemos o noso idioma que somos “radicais, impositores, etc” construída e difundida. O Decreto comezaba con atrancos, atrancos que estaban ao servizo de coutar a vontade de quen quixese procurar o avance do noso idioma. Sempre as mesmas tácticas.


Foi entón cando coñecín ao finado compañeiro Mariano Vidal, que con firmeza e paciencia aturou os ataques contra del, contra o centro e contra o noso idioma. Foi precisamente esa firmeza un elemento fulcral na resolución do conflito no avance na defensa da nosa lingua.

A CIG-Ensino defendeu sempre que a aplicación do artigo 4º pasaba por establecer cal era a lingua da contorna e concretar unha porcentaxe para os contextos castelán-falantes. Levabamos anos participando en diferentes iniciativas para procurar o avance do noso idioma. Despois daquel setembro de 95, iniciamos o ano 1996 cunha campaña de Normalización Lingüística nos centros e a demanda de elaboración dun Plan Xeral de Normalización. Meses despois, en novembro de 1996, a CIG e a AS-PG organizaron en Compostela o I Encontro de Equipas de Normalización, acto no que se acorda constituír coordinadoras comarcais en todo o país e se establece unha coordinadora nacional integrada por representantes das coordinadoras comarcais existentes: Ferrol, Santiago, Pontevedra, Salnés e Costa da Morte.

Hoxe, 25 de setembro, quixen facer memoria dun inicio de curso que como tantos outros foi conflitivo. Entón por mor dos ataques aos cativísimos avances na nosa lingua, tan cativos que tivemos que seguir a organizarnos unha e outra vez para seguir reclamando o que en xustiza nos corresponde e que tanto se empeñan en nos negar. Os que afiaron os dentes contra o Colexio de Palmeira, seguen sendo os mesmos que esqueceron o seu voto en prol do Plan Xeral de Normalización e executaron unha lexislación aberrante que comezou por eliminar o instrumento fundamental para garantir o uso do noso idioma na Administración, demostrar o seu coñecemento nas probas de acceso. Son os mesmos que, malia seren cargos públicos da Consellaría de Cultura e Educación, agora que estamos en pre-campaña electoral se expresan en español publicamente para deixar clara a súa posición lingüística e apelan á liberdade para oprimirnos aos que defendemos o noso idioma ( porque para nós reservan a liberdade da que falaba Ismael Serrano naquela canción: “libre para venderme e caer morto onde a miña liberdade prefira”).

Memoria dos feitos, da loita permanente en defensa do noso idioma, das persoas que como Mariano Vidal ou Dores Gestoso hoxe xa non están con nós, mais desenvolveron un traballo fundamental, pois no papel que lles correspondeu procuraron que a nosa lingua estivese cada vez máis viva. Eles quererían de nós que seguísemos alerta, pacientes e incansábeis, reclamando o que é noso, poñendo en evidencia a quen nos agrede, reclamando o xusto castigo que as urnas lles deben dar, facendo medrar no Parlamento galego a voz de quen ten Galiza e o seu pobo como pensamento e tarefa, o BNG.

25 de setembro de 2012.

Artigo publicado en Terra e Tempo.
Comentarios (0) - Categoría: artigos - Publicado o 25-09-2012 07:43
# Ligazón permanente a este artigo
Feiras en lata
Proliferan hoxe no noso país as feiras medievais. Tanto que mesmo chegan celebrarse en concellos que naquela altura non existían como tales, nin é a Idade Media a súa época máis representativa. Sucede porque existen hoxe empresas que fixeron das “festas medievais” un negocio, negocio que tal vez sería mellor chamar “feiras de artesanía internacional ao modo medieval”.

Non sei se estas feiras proliferaron no noso país para emular o éxito da Festa da Istoria en Ribadavia, da Arribada en Baiona ou a Feira Franca en Pontevedra, mais desde o meu punto de vista nada teñen que ver con elas pois carecen do fundamento ou intención histórica que as mencionadas ostentan.

Non lle negarei eu a ninguén o dereito a facer negocio, a acometer unha empresa que se fundamenta nunha estrutura de intermediarios que venden a un concello unha actividade que xestionan ofrecendo a unha relación de “feirantes” a oportunidade de colocar os seus produtos en diferentes localidades.

Mais tampouco vou calar a miña estupefacción perante unha feira que se presenta como medieval e logo é un conxunto de postos de puntos xeográficos afastados como Baleares, Aragón ou Castela, onde practicamente nada leo en galego, nin os produtos que me ofrecen o son. Porque coma min, moitas persoas agardan dunha “Feira medieval” unha intención histórica, unha recreación do pasado, que con este formato non existe de ningunha maneira. A única verosimilitude histórica que podemos atopar nestes mercadillos, que é o que son, é a colonización de Galiza na Baixa Idade Media a través da substitución de galeg@s nas clases e oficios vinculados ao poder por xentes de fóra, acompañados da imposición da lingua española, e creo que ninguén pretendía precisamente isto. O caso é que ao final dá igual onde vaias, porque en Vilanova de Cerveira, Avilés ou nun concello galego atopas @s mesm@s artesáns, vendendo os mesmos produtos que, aínda máis, ás veces non teñen fundamento medieval, nin rabo de gaitas (pizzas?, cóctel de ananás?, coca-cola envolta en papel de estraza?).

Outra dose de “pan e circo”. Certos gobernantes improvisan unha festa ou feira medieval no seu concello para crear ambiente, encher as rúas de xente no verán que remata e colocar outra medalla invisíbel da que agardan obter réditos electorais. E eu digo que o circo nos gusta a todas e a todos, sobre todo o circo de calidade. Así que, contando como moitos concellos contan con persoas de prestixio no ámbito histórico que poderían asesorar sobre a realización dunha festa en condicións, elixindo o momento histórico de maior interese na localidade, esa debería ser a opción, procurando despois contar c@s artesáns, comerciantes, artistas (músicos, escritoras, actores...) propi@s. E isto non impede que se conte tamén con empresas que a isto se dedican, mais, cando menos, dá sentido e singulariza a celebración facendo que sexa propia do lugar no que se realiza, e non unha copia dun formato estándar.

Mais iso require esforzo, criterio e intención de contribución cultural, ingredientes que algúns gobernantes non teñen.

Artigo inspirado na "Feira medieval" que nos chantaron no concello de Gondomar e publicado en Sermos Galiza e en O Xornal do Valmiñor.
Comentarios (0) - Categoría: artigos - Publicado o 14-09-2012 17:11
# Ligazón permanente a este artigo
Ciencia en galego
Un exemplo de autoestima, unha pequena publicación moi específica que chegou a todos os recantos do mundo na nosa lingua

Ciencia en galego

O Consello da Cultura Galega acaba de publicar Escribir de ciencia en galego, volume coordinado por Francisco Díaz-Fierros e Xurxo Mariño que recolle as actas da xornada celebrada o 20 de maio de 2011 sobre este tema. A publicación inclúe un estudo do uso da lingua nas publicacións de diferentes entidades, Universidades, Administración, asociacións… no que se pode ver cantas publicacións empregaron a nosa lingua e en que proporción até o ano 2002 (un traballo do seminario de sociolingüística dirixido por H. Monteagudo). Fago referencia a esta publicación porque nese estudo queda reflectido brevemente o resultado dun esforzo de anos: a publicación en galego dun boletín científico sobre cetáceos, promovido pola CEMMA, iniciativa que coñezo en profundidade porque con ela colaborei na corrección de textos ou mesmo mediante a publicación dalgunha nota sobre toponimia.

O boletín chámase Eubalaena, tomando o seu nome do nome científico da balea basca, unha especie en perigo de extinción que foi alimento e fonte de riqueza para o pobo galego, entre outros, aínda que na historiografía oficial só nos falen dos baleeiros bascos. No seu día a CEMMA elixiu este nome como homenaxe á balea que tanto frecuentara as nosas costas e que hoxe rara vez se pode divisar. Cómpre dicir que o seu nome latino vén significar algo así como “balea verdadeira”. No momento en que se decidiu pór en marcha a publicación, decidiuse tamén que a lingua en que se publicarían todos os artigos sería a nosa lingua, o galego, acompañado dun breve resumo en inglés e en francés, algo habitual nas publicacións científicas.

A memoria di que non houbo debate e que publicar Eubalaena en galego foi algo natural. E non deixa de parecerme curioso hoxe, pois este tipo de eleccións adoitan ser conflitivas, especialmente cando a publicación ten como destinatari@s persoas e entidades científicas de todo o mundo. Mais é certo que tras esa naturalidade estaba a convición de determinadas persoas, que non dubidaron en pór en marcha aquilo no que crían. E así foi como unha publicación modesta naceu e saíu do noso país, levando canda ela novas sobre os cetáceos das nosas costas e na nosa lingua.

Que a onde chegou Eubalaena? Pois desde Cape Town a EEUU, de Arxentina a Londres. De volta viñeron cartas felicitando pola iniciativa, entre elas a dun brasileiro que sinalaba a facilidade de comprensión da revista ao estar escrita en galego, ou a dun americano que traballaba no Servizo de pesca e vida silvestre do Departamento do Interior dos Estados Unidos que tiña un amigo portugués que lle facilitaba a lectura. O caso é que a revista foi reclamada desde o Port Ellizabeth Museum de Sudáfrica ou desde a sección de bibliografía do Natural History Museum de Londres e chegou estar recensioanda na Wildlife Review que chegaba a 3300 centros de investigacións e bibliotecas de todo o mundo. En Eubalaena e en galego chegaron ver a luz artigos orixinariamente escritos en español desde Venezuela ou desde as Illas Canarias. En 1996 un colaborador madrileño escribía: “He estado leyendo el artículo traducido al gallego y no lo considero destruido, al contrario creo que está más completo con los datos que le habeis añadido. Me parece muy bien.” E desde Cataluña chegaban tamén as felicitacións “... deseo comunicaros que vuestro trabajo ha sido fuente de inspiración para el nuestro”.

Segundo sinala o estudo do Seminario de Sociolíngüística Eubalaena é unha das dúas publicacións científicas que se publica 100% en galego, entre as 7 que usan a nosa lingua. Simplemente porque Eubalaena foi o resultado da insistencia e da ilusión de quen creu no traballo que estaba a realizar e sempre pensou que coa nosa lingua e desde o noso país se podía chegar a calquera parte, sen pararse nas dificultades, antes ben buscando motivos para avanzar. E o caso é que aí segue, publicando ciencia en galego, hoxe xa só en formato dixital, porque a falta de recursos económicos xa non permiten nin unha miserábel publicación fotocopiada.

Ilusión, confianza e convición, foron os ingredientes. Son baratos e deron resultado. Oxalá tamén foran exemplo.


Artigo de agosto publicado en Terra e tempo.
Comentarios (0) - Categoría: artigos - Publicado o 29-08-2012 09:09
# Ligazón permanente a este artigo
Feminista e nai
Son da opinión de que unha nai debe sentirse feliz e ese será o elemento fulcral para que consiga os mellores resultados na difícil tarefa da educación da crianza. E non falo de educación só no sentido formal de adquisición de hábitos sociais ou non, falo tamén de educación sentimental, dos afectos, da confianza, da complicidade, do amor. De construír un elo inmaterial e indestrutíbel, a mellor vitamina para o medre das e dos cativos. Un elo de tres, no que o pai debe ser outro elemento esencial. Evidentemente, o concepto de felicidade é suficientemente difuso como para que cada unha se considere feliz en circunstancias non só diferentes, senón mesmo antagónicas.

Lonxe dos anos de crianza, escoito agora falar do novo concepto de ecomaternidade, e debo confesar que a entrevista que escoitei a unha das súas defensoras nun medio de comunicación púxome os pelos de punta. Especialmente cando argumentou que estes momentos de crise son beneficiosos para esta nova doutrina. Ou sexa, que o fracaso laboral e a imposibilidade de contarmos as mulleres coa imprescindíbel independenza económica debe ser entendido como unha bendición? Porque así poderemos practicar unha maternidade mais natural? Mais a que lle chaman natural.

Defenden desde a ecomaternidade que as crianzas sexan atendidas na casa, preferibelmente polas súas nais. Parece entón que levar os nenos a escolas infantís non é natural. Iso é discutíbel. Primeiro porque as escolas infantís permiten a socialización dos nenos e nenas, frecuentar outras persoas diferentes dos seus pais, o que as/os axudará a relacionarse, para alén do plano estritamente educativo. Esta práctica que seguimos moitas persoas, levar as e os pequenos a escolas, é tan natural que está presente na natureza, por exemplo as cachalotas reúnen as súas crías en grupos aos que atenden varias femias e son aleitados por calquera delas, algo semellante do que fan as leoas. E varias especies de primates practican tamén isto ao que @s naturalistas chaman crianza cooperativa.

Na ecomaternidade defenden tamén a lactación a demanda e volver aos cueiros de toda a vida, con matices. Con matices porque logo comprobamos que ao redor desta ecomaternidade se tece un novo mercado de produtos naturais (outra vez o mercantilismo). Cueiros de tela mais que seguen levando un tisú para que as feces non se impregnen na tea e poidan ir á lavadora. Incríbel que tenten convencerme de que iso é máis ecolóxico, tirar o tisú coas feces polo inodoro, no canto de os deitar no lixo. Non señora, o que pasa polo inodoro vai ao río ou ao mar e o que aforra en celulosa gástao en auga, a diferenza en canto á contaminación é irrelevante.

Despois de escoitar varios dos argumentos, considerei a sutileza coa que o patriarcado acaba por dominarnos (e cando digo patriarcado, digo capitalismo, ou neoliberalismo se preferides). Nada mellor que apelar ao natural e ao “eco” para convencernos ás mulleres de que a maternidade debe volver cara a atrás, ser un cometido esencialmente das nais que preferibelmente deberán quedar no fogar, reducindo así as responsabilidades das institucións. Deste xeito eliminar escolas infantís e os seus postos de traballo será tamén “natural”, como “natural” será non atender as reivindicacións de incremento do permiso de maternidade e lactación, a creación de escolas infantís nos centros de traballo, a mellora dos permisos de paternidade, das excedencias por parentalidade, etc. Realmente, hai algo de reaccionario en todo isto. Unha estratexia do sistema, do poder, que adopta a terminoloxía que naceu para poñelo en evidencia e dándolle unha volta de parafuso acaba por usala no seu propio beneficio.

Nos parágrafos previos falei sempre de maternidade e de nais, a mantenta, porque eses foron os termos que quen explicou a ecomaternidade usou. Por que non se fala de parentalidade? Por que non mencionar os pais? Outra vez a maternidade é cousa das nais, que serán mellores nais, máis naturais, máis “eco” se se dedican a selo ao 100%, renunciando aos pequenos espazos acadados despois de décadas de loita feminista. En relación con isto, a filósofa Elisabeth Badinter acaba por falar da maternidade como unha nova forma de escravitude para a muller.

Outra vez culpábeis, a mellor maneira de controlarnos, non somos boas nais, non lles dedicamos bastante tempo aos fillos, non lles dámos a teta cando choran, usamos cueiros de celulosa por non lavar os de tea, levámolos á gardería para non atendelos nós mesmas. Mais quen é que di que é o que está ben e que é o que está mal, os mesmos que non queren ampliar os dereitos laborais das preñadas e das nais e os pais?

Algunhas dicimos moitas veces que o feminismo como táctica é fundamental para a transformación desta sociedade enferma. É un argumento de difícil penetración. Porén parece que o noso “contrario” si entendeu o perigo do punto de visa feminista e non aforra en estratexias que sirvan para coutarnos. E esta, esta “naturalidade” mal entendida pode ser outra máis. As nosas nais aprendéronnos unha lección esencial, formarnos para acadar un traballo que nos dera independenza económica. Foi incríbel comprobar como até unha humilde traballadora da economía submerxida entendera ese principio feminista sen ter lido nunca a Rosalía Castro ou Virginia Woolf. E estes discursos camiñan nesa dirección? Non, porque só axudan a que as nais traballadoras se sintan culpábeis de non seren nais perfectas, segundo “ese” concepto da perfección.

Este non é o debate. Non porque aínda precisamos afortalar os pequenos logros acadados para as traballadoras e os traballadores: duración do permiso de parternidade, exercicio do dereito de lactación, algúns dos que sufriron xa os recortes da crise.

As pequenas e os pequenos precisan pais e nais felices, nais e pais que o sexan porque así o decidiron e que na tarefa que realizan atopen cada día un motivo de satisfacción, nunca a sensación de renuncia, de obriga, de culpabilidade ou de incapacidade.

Como muller non acepto sentirme culpábel por loitar polo meu espazo, algo que compartín coa maternidade, coa seguridade de que o meu fillo quere unha nai que loite polos seus dereitos, o dereito ao seu propio espazo, como muller, como traballadora ou como nai.

Agosto 2012

Artigo publicado en Sermos Galiza
Comentarios (0) - Categoría: artigos - Publicado o 07-08-2012 10:11
# Ligazón permanente a este artigo
PATRIA
As píllaras corren por entre leiteiriñas e cardos. As súas patiñas fan carreiros que chegan moi lonxe do niño, son quen de atravesar os camiños feitos entre as dunas para que os turistas baixen á praia, e fano sen decatarse de que poñen en risco a súa vida. Elas simplemente camiñan polo territorio que as viu nacer.

O niño está rodeado dunha tela de arame de buracos grandes. Puxéronlla para protexelas cando aínda non saíran dos ovos. A súa nai colocou o niño alí, no medio e medio da duna, xusto nunha da praia máis concorridas, e por que non, as dunas son o seu territorio, o lugar ao que pertencen. As dunas son a súa patria. As píllaras que desapareceran un día, hoxe, cando os novos tempos nos esixen consideración co hábitat que ocupamos, volven para recuperar o espazo ao que pertencen.

Mais os mamíferos bípedes non son quen de entender que a súa ocupación do espazo natural é destrutiva. Por que non van tripar por riba da duna, unha persoa humana pode pasar por onde ela queira, só faltaría, non poder atravesar unha duna para chegar máis directo á praia, á auga do mar, emporcada pola nosa desconsideración. Por iso colocaron unha tea de arame ao redor do niño, por iso hai que colocar cinta da policía local facendo un perímetro para que persoas e animais non traspasen a zona de protección dos pitos da píllara papuda, tentando así que sobrevivan e que deixen de ser unha especie vulnerábel, e poidan recuperar o lugar que lles pertence.

Mais a duna é a patria da píllara, toda a duna, non un pequeno lugar acoutado.

E os pitos da píllara, inconscientes ou non, exploran a duna enteira e saen do recinto marcado, provocando as iras dos bípedes irrespectuosos que se negan a non pasar por onde eles queiran. Que é unha píllara e que lle importa a ese home acalorado de bañador até os xeonllos que se nega a escoitar as palabras dunha voluntaria porque, que indignación! fálalle en galego a el, que non é de fóra, que leva toda a vida aquí e que nunca falou galego, “ni consiente que se lo hablen porque eso es indignante”. O home acalorado é súbdito do rei que mata elefantes e osos.

As píllaras non son súbditas do rei cazador, non son españolas, a súa patria é a duna.

Unha píllara papuda puxo o seu niño no medio da duna. A primavera camiñaba cara ao San Xoán. O niño e os ovos resistiron a noite desenfreada e naceron no verán, cando aínda a chuvia non nos abandonara. Houbo persoas que descubriron o niño e se preocuparon ao saber da vulnerabilidade das píllaras. Buscaron protección, recorreron ás institucións, fixeron carteliños en linguas diferentes, colocáronos pola praia ilustrados coas fotos dos pitiños nacidos. Pasan días e, algunha noite, tendo conta de que os pitos non morran debaixo dun pé ou dunha pouta. Ás veces reciben malas contestacións. Moitas veces a indiferenza.

Os días pasan e dos dous pitos que naceron soamente vemos un. Os humanos tripan os territorios que consideran, sempre, da súa absoluta propiedade, sen importarlle que baixo o seu pé morra un ser vivo, unha especie. Mais a píllara insiste, resiste, avanza. A súa patria é a duna, desde antes que os humanos convertesen os areais en zonas de baño e veraneo, lugares a explotar e cos que especular.

A píllara que resiste en Gaifar, o nome e as dunas que un día desapareceron baixo o alcatrán e o formigón, é unha alegoría de nós, nacionalistas que camiñamos pola nosa patria, rebordando o metafórico cordón policial que queren colocar todos os días os mesmos gobernos que enterran as dunas, que especulan co noso litoral, os nosos montes, o noso país, para coutarnos.

Temos moito en común coa píllara de Gaifar. Coa súa teimosía en ocupar o espazo que lle pertence. Porque é noso.

Porque é nosa.

Porque é a nosa patria.


Artigo publicado en Terra e Tempo.
Agosto de 2012.
Comentarios (2) - Categoría: artigos - Publicado o 02-08-2012 13:01
# Ligazón permanente a este artigo
Un berro retido
Leo o libro Infancia de vacas mortas, de Xosé Daniel Costas e comprobo que teño, polo menos, dúas cousas en común. Como Daniel “estou enferma do pan sen //cocer”. Como Daniel tiven a idea de realizar un álbum de poemas que ilustrara un conxunto de imaxes. Porque así naceu Infancia de Vacas mortas, como un conxunto de textos referidos a imaxes, que finalmente non puideron formar parte da publicación, mais que na presentación podemos ver, comprender, volver ao poema.

Que é Infancia de vacas mortas? O poeta responde: “interprétome coa linguaxe da fame //

mans que discuten o verbo infectado da inhibición.”

Dinos o autor que estes versos queren debuxar infancias roubadas e aniquiladas, infancias que non foron tal. E o certo é que o libro se abre cunha cita de Xoana Torres sobrecolledora “Ti es para min a terra dunha tumba //cumpridamente limpa de pisadas!!”, E a cita é como un aviso, a porta que no seu aspecto nos anuncia o interior.

Como lectora reparei nesa presenza reiterada da fame, que é a expresión da máxima pobreza, da denuncia da dominación e o sometemento.

Diciamos que os poemas naceron para falarlle ás imaxes, e atopamos en moitos poemas citas das Cousas da Vida de Castelao, como un elo que une pasado e presente: a ponte que se tende por riba dos séculos e dos pobos e pon en comunicación aos oprimidos, a sutileza dun berro irado que sitúa os conflitos e nos mostra, que para alén do tempo e do espazo hai unha realidade que nos une: a loita contra a opresión que é a loita de clases.

E entre eses retratos dos oprimidos e os negados atopamos Palestina: “que levabas na man para arrancarcha? Unha pedra tal vez, un soño construtor dun pobo”, e todos os pobos sometidos polo colonialismo: “cancro occidental: a colonización a depredación dos recursos”

Leo que na denuncia da infancia roubada a tantos nenos, o autor denuncia a colonización e o somentemento dos pobos

“un neno non pode sufragar a débeda económica

non pode ser consciente

ni ser alternativo e preciso.”

A denuncia da hipocrisía deste mundo globalizado no que os mesmos que rachan as vestiduras polas guerras son ao tempo os que poñen as armas nas mans dos oprimidos, para ver como engorda o seu negocio.

O poeta quere cambiar o mundo, mais non basta con dar ao papel as palabras que precisa, por mais que esas palabras sexan as necesarias para abrir as conciencias, cómpre tamén actuar.

a guerra mata aos poemas con pedras

mentres hai nenas

que soñan con revólveres prateados.

O libro está constituído por tres partes: Infancia de vacas mortas, Cegueira interior de espellos e Retratos. Como di o propio autor, a primeira e a terceira parte son poemas relacionados con imaxes. A segunda parte afástase levemente do ton de denuncia xeral do libro, o amor ocupa aquí un lugar, aínda que a denuncia segue presente, con poemas que recuperan conflitos acontecidos no XIX, e que ecoan neste presente de involución en que vivimos, así a represión contra os estudantes que en 1865 se mobilizaron en apoio de dous profesores universitarios cesados, Montalbán e Castelar, por ter criticado que se entregara a mans da Raíña o que debería ser patrimonio nacional. Nesta parte destacan os campos semánticos relacionados coa técnica, por exemplo os estados da materia, referencias explícitas Bernuilli, ou implícitas Farenhait. Nos poemas abrollan as referencias á tristura da música de Auber, á disidencia de Andrei Sinyavskiy, á mirada de Alberto Korda.

Un libro de retratos e denuncias, que aínda sabendo que non basta coa palabra, pon ante nós os poemas como

quen fai chegar

un berro retido

en mil farrapos


Artigo publicado en Sermos Galiza.
Comentarios (0) - Categoría: artigos - Publicado o 01-07-2012 20:28
# Ligazón permanente a este artigo
2013, Roberto Vidal Bolaño
E finalmente 2013 será o ano de Roberto Vidal Bolaño. A Academia decidiu homenaxear o dramaturgo aos dez anos do seu pasamento, xusto como acontecera con Novoneira no seu día, unha inmediatez que interpretamos como a vontade de converter en protagonista das Letras galegas por un ano un autor que se considera referencial no desenvolvemento da literatura galega e no contexto histórico actual.

Persoalmente alégrome pola elección, porque é tamén unha homenaxe ao teatro actual, aos seus esforzos de cara á normalidade, loitando hoxe contra a treboada da crise ou escusa para acabar con todo o que somos.

Xustamente estes días tirei do andel As actas escuras, a obra de Vidal Bolaño que en 1992 merecera o primeiro premio do certame Camiño de Santiago de Teatro profesional. A edición que teño entre mans é a de 2005, coidadosamente editada pola Concellaría de Cultura de Compostela e Promocións Culturais Galegas, con debuxos de Pepe Carreiro. Foi, tres anos despois da morte do autor, un recoñecemento para o dramaturgo censurado. Como explica Quintáns Suárez na súa introdución, un dos elementos cos que a obra combate, “O medo á verdade” que dá título ás súas palabras, foi precisamente a causa de que a Consellaría de Cultura incumprise as bases do certame e non publicase a obra, nin a representase. Madia leva! Como se non soubesemos xa todos, mesmo no final do século XX, que non hai quen poida probar que baixo a Catedral está enterrado o apóstolo Santiago. Como se moitos de nós non teñamos por lenda o tal enterramento. Como se unha obra de teatro fose acabar cos piares da cristiandade. Aínda con esas!

E a censura mantivo inédita a obra até que en 2003 foi publicada por AS-PG e A Nosa Terra, naquela magnífica colección A Nosa Literatura. Sinala Laura Tato, responsábel do capítulo “O teatro actual” na Historia da Literatura Galega da AS-PG e A Nosa Terra, que esta obra de Vidal Bolaño “non foi publicada porque desde a Consellaría promotora do certame esixía do autor que realizase determinados cambios nela. Para poder entendermos tanto esta censura como o sentido da obra, hai que enmarcar a súa escrita no alarde conmemorativo despregado pola Xunta de Galiza no ano Xacobeo, e os negocios que medraron á sombra destes fastos... Vidal Bolaño volve cuestionar a historia que nos contaron, para ofrecer unha fermosísima versión poética que quizais se axuste máis á realidade”.

Dous anos despois a Concellaría de Cultura de Compostela decide publicar como merecía esta obra. Á fronte da Concellaría estaba entón Néstor Rego e son as súas palabras as que abren a edición e a xustifican: “a segunda metade do século XX estará para sempre marcada en Compostela pola figura de Roberto Vidal Bolaño. Imposíbel imaxinar xa a cidade sen a súa poderosa presenza, mais igual de difícil se nos fai sen el concibir o noso teatro contemporáneo”. Na introdución “Os días con gloria de Roberto Vidal Bolaño”, Néstor Rego deixa constancia de que a Vidal Bolaño se lle debe en boa parte a existencia actual dun teatro profesional galego. Rego queixábase entón de que algúns dos mellores textos da nosa literatura, entre eles As actas escuras, non estaban suficientemente lidos. Agardemos que, no que a Vidal Bolaño se refere, 2013 sirva para facer xustiza coa súa obra, léndoa e, sobre todo, representándoa, para que o teatro leve ao pobo a súa mensaxe e, neste caso, a reflexión sobre a nosa historia, revelando todo o que nos foi ocultado, todo o que aínda se nos oculta.

Concordo coa proposta, alégrome polo teatro galego, tan necesitado de atención, proteccións, disposición, divulgación... E agardo que con este mesmo espírito a Academia da nosa lingua non esqueza os grandes nomes da construción da nosa literatura nacional, ou o nome. Refírome, claro, a Carvalho Calero, que inexplicabelmente aínda non conta co recoñecemento de ser homenaxeado no día das Letras Galegas. Non sei se habería que parafrasear aquí a Edward Albee e preguntarnos: Quen teme a Carvalho Calero? En todo caso en 2014 cúmprense 83 anos da publicación da súa primeira obra en galego, Vieiros, unha escusa como outra calquera para escoitar tamén esta demanda das galegas e dos galegos.


Artigo publicado en Terra e tempo
Comentarios (1) - Categoría: artigos - Publicado o 25-06-2012 15:53
# Ligazón permanente a este artigo
O poder da poesía
O poder da poesía

Artigo publicado en SermosGaliza nº 1, nunha columna asignada á AELG en que irán colaborando as escritoras e os escritores. No meu caso, quixen resumir en 1600 caracteres como cheguei á escrita e canto me importa a poesía.

No meu caso a culpa foi dos cocos do queixo. Porque todo comezou cunha palabra. Que fai unha nena na mesa da cociña tentando ler nun libro de gramática?. Só un amor aínda non recoñecido polos libros pode explicar que unha cativa de oito anos lea na Gramática elemental del gallego común. Carballo Calero abrindo portas desde a distancia.
Poesía e lingua van unidas na construción da persoa, da adolescente que descobre que o poema lle devolve como un espello a realidade, destilada, ardente e terapéutica. E entre declinacións latinas e asembleas a decisión toma corpo e a palabra convértese en itinerario de futuro.
Sempre acreditei no poder da poesía. Os versos son o combustíbel necesario para seguir alimentando a máquina do progreso que nos leve a un paraíso en que a nosa lingua sexa A LINGUA, para sempre. E nós imos nese tren, atentos a que a locomotora non se pare.
Mais o papel en branco é un deserto e non hai estrelas suficientes que guíen o camiño. A contaminación dos tempos convulsos de hoxe impede a visión nocturna, e o poema morre de sede sen acadar o seu destino. Porque tamén a crise económica ameaza a poesía, xa débil de por si neste mundo mercantilizado. E non se decatan de que a poesía é como a vitamina D, esencial para regular os niveis de calcio e fosfato e evitar o raquitismo, aínda que desta volta non produza deformación dos ósos, senón algo menos visíbel, un déficit nutricional da alma que provoca desesperanza e nos deixa vencidas.
Sabemos que o sol é un antídoto ao raquitismo, así que saquemos a poesía á rúa, de boca en boca, memorizando versos, cantando. Como a moza que, para explicar por que estaba alí, loitando, fixo dun poema o argumento definitivo.

Xuño de 2012.
Comentarios (0) - Categoría: artigos - Publicado o 13-06-2012 18:49
# Ligazón permanente a este artigo
A penitencia das urnas
Séntase unha diante do informativo da TVG e comeza sentir unha sensación de vertixe, e terei que pedirlle cita ao médico? Será do oído ou das cervicais? Das dúas cousas, porque non paramos de oír que sube a prima de risco, que lle baixan a cualificación ao estado español, que non se vendeu a emisión de débeda, que se Alemaña … e o pescozo xa non pode abaixarse máis. O peso da información. Da información que nos trasladan a través dos medios, perfectamente dosificada, como un veleno inoculado na dose exacta para que vaia facendo efecto co tempo.

Así fixeron con esta última andanada de recortes na Educación. É a estratexia da vacina, vannos metendo aos poucos as bacterias daniñas e cando te das conta o teu corpo xa neutralizou a reacción. O veleno e as bacterias xa forman parte de ti, até o punto de que se ti non viviches por riba das túas posibilidades seguro que o teu veciño si que o fixo, e vas á ventá e fíxaste, comprou un coche, viste como sempre, non se lle nota nada que lle baixaron o salario…

E é que teñen moita arte para envolver as mensaxes, e hai quen segue quedando co envoltorio sen abrir o paquete. Como na sanidade, o problema son os xubilados estranxeiros que veñen vivir aquí e claro, ao estar empadroados xa poden operarse do que queiran. E todo o mundo dicindo que non pode ser! Non pode ser! E con tanto non pode ser, cando se dan conta o que queda sen seguridade social é o fillo que ten na casa que non ten traballo e leva varios anos agardando unha oportunidade.

Hai que saber explicar as cousas, eles saben cales son erros sen intención e cales desmáns dignos de reprobación. Así, cambiar as cifras do déficit é un erro, porque en Madrid, Valencia e Castela e León levan anos facendo as cousas ben. Agora, se o bipartito seguise gobernando en Galiza, iso sería o maior desastre universal, xa nos aclaran eles, os gobernantes que hoxe nos desgobernan, que non poderíamos estar peor.

Tantos anos de misa para nada aprender. Se Santo Tomás de Aquino puidese falarlle na lingua dos contribuíntes deixaríalles claro unha vez máis que quen oculta a verdade mente, e por moi útil que sexa a mentira, non deixa de ser pecado e se é maliciosa o pecado é mortal.

Mais non esquezades que na súa moral católica, todo pecado precisa de penitencia. E esa chegará un día destes antes de marzo de 2013. Que non sexa por nós que non poidan emendar os seus pecados, esforcémonos.

Artigo publicado en Terra e tempo.
Comentarios (0) - Categoría: artigos - Publicado o 26-05-2012 12:51
# Ligazón permanente a este artigo
© by Abertal
Acuática