acuática



Xanela de Marta Dacosta
acuatica07@gmail.com
 CONTIDOS
 OBRA
 ANTERIORES
 Arquivo
 BUSCADOR
 outras xanelas

Ginko, a primeira doutora xaponesa
Dos Reis do Nadal pasado lin estes días Ginko. A primeira doutora, unha biografía de Ginko Ogino escrita polo tamén médico Jun’Ichi Watanabe. Polo que recolle a lapela da edición de Seix Barral o autor naceu na illa de Hokkaido, onde Ginko Ogino rematou os seus días. O autor realizou a viaxe inversa á protagonista do seu libro, mentres ela abandonou Tokio, seguindo ao seu home a Hokkaido e puxo unha clínica en Setana. Watanabe, pola súa parte, abandonou o seu Hokkaido natal e a medicina para se instalar en Tokio e dedicarse á escrita.

O libro é a biografía da primeira muller que obtivo o título de medicina en Xapón e relata con detalle os padecementos e as diferentes confrontacións que tivo que superar até se titular. A protagonista xa demostra a súa singularidade desde o primeiro momento cando abandona o fogar conxugal con 19 anos (fora casada con 16), enferma de gonorrea despois de ser contaxiada polo seu home tempo atrás. Esa é a primeira decisión controvertida que toma naquel Xapón de 1870, logo divorciaríase. Debido á gravidade da súa enfermidade foi internada nun hospital de Tokio, onde tras sentirse agredida pola revisión xinecolóxica á que tivo que ser sometida, decidiu estudar medicina para que ningunha outra muller tivese que pasar o mal trago de ser atendida por homes.

A biografía nárranos as moitas dificultades que tivo que superar en cada momento: coa familia, nos estudos, para poder presentarse ao exame de licenciatura... Ela era unha muller estudosa que sobresaía polas súas capacidades e malia iso a cerrazón dunha sociedade que lle negaba a muller calquera dereito, demorou e dificultou o seu obxectivo. Co tempo demostrou a súa capacidade e foi recoñecida. No libro recóllese un fragmento dun texto publicado nunha revista da época:

“As mulleres non só estamos capacitadas para a medicina, senón que ademais nacimos para exercela. Os homes xaponeses deberían avergonzarse da prepotencia coa que examinan a saúde das súas pacientes. Están máis capacitados para o campo de batalla.”

Realmente un comentario moi adiantado para o seu tempo.

Mais, por outro lado, todo isto coincide na segunda metade do XIX xaponés, un tempo de cambios sociais e relixiosos importantes. Naquelas datas os evanxelizadores cristiáns son transmisores da cultura occidental. Ginko Ogino é unha das persoas que se converte ao cristianismo. É curioso ler como esa conversión é adoptada como unha maneira de se opor á ultratradicional sociedade xaponesa e vehiculizar cambios necesarios. Así en 1886 participa na creación da Unión Cristiá Feminina da Templanza, seguidora da creada en 1872 en EEUU á que o autor atribúe unha “importante influencia no movemento feminista xaponés”.

O certo é que me produciu algún desconcerto esta faceta de Ginko Ogino, mais procurei a obxectividade contextualizando os feitos narrados na sociedade xaponesa do XIX.

No capítulo 15, no que se narra o momento en que Ogino coñece ao seu futuro marido Shikata, lemos esta conversación entre a doutora e un estudante, cristián utópico, trece anos máis novo, unha conversa que é realmente un cortexo, mais un cortexo moi especial en que Shikata di cousas como:

“As mulleres teñen un ilustre papel que os homes xamais poderán desenvolver (a continuidade da especie). O feito de que esta sexa unha idea na que os homes se basean para ignorar os dereitos das mulleres e reservarse os postos máis elevados só para eles demostra o inmatura que é a nosa sociedade... As mulleres deben ter unha profesión se queren ser independentes e pensar por si mesmas. Hai montes de profesións que serían mellor desenvolvidas por mulleres que por homes...”
Comentarios (0) - Categoría: A muller que le - Publicado o 23-12-2010 13:28
# Ligazón permanente a este artigo
Mulleres redondelás
Foto do Faro de VigoAlexandra Kollontai escribiu en As bases sociais da cuestión da muller, 1909, : “… onde acaba a escravitude familiar oficial legalizada empeza o que se chama “Opinión pública”. Esta opinión pública é creada e mantida pola burguesía co fin de protexer “a institución sagrada da propiedade”.

Recollín esta cita para a presentación do libro Mulleres redondelás, de próxima publicación, que realizamos o día 19 no Multiusos de Redondela. O acto foi organizado pola Concellaría de Servizos Sociais e Igualdade de Redondela, que será tamén a encargada da publicación.

Viñan a conto, porque neste libro, nas páxinas dedicadas a Ernestina Elena Otero Sestelo, di: “Foi desprezada moitas veces na súa vila. Adoitaban alcumala como “señorita do A,E,I,O,U”, feito que manifestaba as dificultades coas que se tivo que enfrontar unha moza da súa época: primeiro por exercer un rol diferente ao marcado pola sociedade e destinado para as mulleres, e segundo por ter as inquietudes que ela tiña sobre a educación e a cultura. Porén, ela sempre animou as mozas da vila, dándolles clase para saír do mundo da ignorancia e do escurantismo, promovendo unha auténtica revolución cultural en Redondela.”

Unha mostra máis de que a sociedade patriarcal procurou sempre dotarse dos recursos necesarios para manter sometida á muller, moi especilamente cando tiña ideas políticas e obxectivos, como Ernestina Otero, mestra republicana que aplicou os seus ideais á docencia.

No acto falei tamén dos acontecementos que sucederon o 25 de novembro de 1960 e polos que hoxe conmemoramos o día Internacional da Eliminación da Violencia contra a Muller. Porque en todos os casos falaba de mulleres contra as que se exerceu a violencia polo seu compromiso, en Redondela tamén.

(foto da manifestación contra a violencia de xénero en Vigo, o día 25 de novembro)
Comentarios (0) - Categoría: A muller que le - Publicado o 28-11-2010 11:27
# Ligazón permanente a este artigo
Somos o que lemos
Somos o que lemos.

Dicimos que somos o que comemos. Que a nosa composición de vitaminas, colesterol, azucre, leucocitos, hematíes… corresponde co que nos alimenta día a día.

Iso para o músculo e o óso.

Mais tamén hai que alimentar as ideas, os soños, a imaxinación... e para iso están os libros.

Por iso deberíamos dicir que somos o que lemos, toda e cada unha das palabras que fomos depositando na memoria para ser esquecidas e que nos permitiron medrar na procura dun horizonte que fomos deseñando coa luz que nos chegaba a través de poemas e relatos.

Por iso eu sempre levo un libro, ou dous.

E estes días aínda ando descubrindo, a través de Colette Beaune, quen foi e como foi utilizada Jeanne D’Arc, ao tempo que comezo a abrir O reino das mulleres de Antón Chéjov. Sen contar todos os manuscritos que me agardan na sala, para que eu emita opinión no próximo certame literario.
Comentarios (2) - Categoría: A muller que le - Publicado o 23-04-2010 18:17
# Ligazón permanente a este artigo
Unha muller afastada
Como nunha especie de celebración íntima, hoxe comezo ler un libro que procurei durante horas empurrada por unha necesidade súbita.

En París, quedei prendada do mural do Panteón en que se reproduce a historia de Xoana de Arco. Entón, volvín ter esa sensación de misterio que acendeu a curiosidade por coñecer algo máis desta muller afastada. Así que, cando unha tarde decidimos entrar na libreria Gilbert Jeune, na praza de Saint Michel, e despois de demorarme na contemplación das mesas e facerme case co último exemplar de En attandent Godot, decidinme a desenferruxar o meu mal francés para interesarme por unha biografía daquela moza.

Así foi como viaxou canda min este Xoana de Arco, verdades e lendas, da medievalista Colette Beaune, quen recibiu o “premio do Senado ao mellor libro” por outra biografía desta personaxe. O libro, claramente divulgativo, leva unha desas faixas vermellas que aclara: “para rematar cos que contan calquera cousa”. A contracapa presenta: “Xoana, a pequena pastora de Domrémy ... unha puta considerada unha bruxa... filla secreta do rei, que non morreu na fogueira en Rouen en 1431... A medievalista Colette Beaune encolerízase! Pódese deixar todo escrito baixo o pretexto de que a “gran” historia é, ás veces, complexa, ou moi pouco “folclórica”? ...”

Coma quen inicia unha viaxe agardada durante tempo, coa ilusión de moito por descubrir, abro o libro e comezo ler: “Non hai na orixe desta obra unha necesidade científica propiamente dita. Non me propoño revelar sobre Xoana de Arco verdades agochadas, non fago a contra-enquisa. Este libro é o froito dunha experiencia persoal...”

Hai algo máis que historia neste texto, hai a vontade de demostrar a verdade sobre unha muller que a historia oficial, outra vez, deformou e ocultou.
Comentarios (2) - Categoría: A muller que le - Publicado o 08-03-2010 14:41
# Ligazón permanente a este artigo
Cándida Rodríguez, mártir de Sobredo
arquivo Marta DacostaQuen era Cándida Rodríguez? Nada sei dela. Mais estou practicamente segura de que esta muller traballaba noite e día por sacar adiante os seus fillos, no campo e na casa, arrincando da terra os froitos da súa suor, traballo polo que logo aínda tería de pagar unha cantidade da colleita.
Cándida Rodríguez, da familia dos Fontáns, morreu asasinada o 28 de novembro de 1922 por disparos da Garda Civil. Aconteceu en Sobredo, durante a concentración de labregos e labregas que acudiron en apoio de Ignacio Gómez a quen lle estaban a embargar as terras que traballaba. Cándida debía ter uns trinta anos e dous fillos e, na altura, estaba preñada do terceiro. Non dubidou en mostrar o seu apoio a un compañeiro labrego vítima dun sistema inxusto, e pagou a súa determinación coa vida.
Hoxe, oitenta e sete anos despois, aínda sinto a súa carraxe, a dor de reunir os mellores froitos da leira para pagar o foro mentres os nenos roían pan de boroa para escorrentar a fame. Chégame a súa ira xustificada ante a agresión da Garda Civil aquel día de novembro. E case oio a súa voz cando, antes de morrer, se dirixe á avoa de Xosé Piñeiro: “Vaite Inocencia, vaite, que eu para min xa levei”.

“¿Nai galega que diche a sangre xenerosa para calmar a sede rabiosa da Impiedade, nos agros de Sobredo froreceu unha rosa¡! Ardente e sanguiñenta, agoira Libertade!” Con estes versos Cabanillas lembraba aqueles acontecementos de Sobredo. Os versos parecen referirse á inminente publicación do Decreto-Lei de 25 de xuño de 1926 (ano en que se publica este poema) que ía permitir que os labregos fosen donos das terras que traballaban, e deste xeito recollen que o sangue cruelmente derramado en Sobredo foi semente que fixo andar a roda do tempo.
En xullo de 1922 os labregos e as labregas reuníranse en Tui no Congreso Agrario. Alí toman a decisión de se mobilizar e, como medida de presión para esixir a eliminación do sistema foral, acordan que non se pagarán os foros.
Ignacio Gómez, labrego de Guillarei, leva adiante o acordo congresual e négase a pagar os foros das terras que el traballa. Entón o día 28 de novembro de 1922 preséntase en Sobredo o xuíz acompañado da Garda Civil, veñen a lle embargar as terras.
Un mozo do mesmo barrio apúrase a tocar as campás da igrexa e todos os veciños e veciñas corren cara a Sobredo para acudir, segundo eles cren, a un lume. E era, era o lume da inxustiza que abría as súas enormes fauces disposto a devorar vidas.
A Garda Civil ameaza os veciños e non dubida en disparar contra deles. Así morre Venancio González. Xaquín Estévez, que viña co seu carro como tantos outros días, deixou o cabalo parado e achegouse a ver o que pasaba. A Garda Civil instouno a que abandonase o lugar “aquí non tes nada que facer”, mais Xaquín négao, os foros son tamén o seu problema, o que está a acontecer tamén vai con el. Logo dirían que a el o matou unha bala perdida, accidental.
Aquel día moitos foron os feridos e tres os mortos: Xaquín e Venancio, veciños de Salceda, e Cándida Rodríguez, de Pazos de Reis.
Esta fin de semana a Organización galega de Comunidades de Montes en Man Común e a Confederación Galega de Asociacións Veciñais “Rosalía Castro” volveron homenaxear a aqueles labregos, os mártires de Sobredo. Un ano máis lembramos as súas inxustas mortes e honramos a súa dignidade alí onde foron asasinados, ante os que foron os seus veciños, ante os seus propios netos e bisnetos.
Xosé Piñeiro Trillo pertence á familia do mozo que tocou a campá e foi quen de convocar no lugar a máis de dúas mil persoas. A súa avoa Inocencia Trillo viu como caía ao chan Cándida Rodríguez. Xosé Piñeiro gardou a lembranza daqueles anos e converteuna en poema, o “Poema aos mártires de Sobredo” que alí nos recitou e que dá conta de todo o que aquel día ocorreu. É el que me conta todos os detalles e eu pregunto, pregunto por Cándida, quen era esa muller que con tanta decisión se puxo ao lado de Ignacio Gómez e mesmo perdeu a vida?
Non esquecerei os versos finais deste poeta popular de Guillarei que agasallou a nosa memoria con este poema épico:
“Os foros foron redimidos
Incluso fóra da bisbarra
Pero custoulle a vida a dous homes
E a unha muller preñada.”

Este é o artigo que se publica esta semana en www.gznación.com e que é unha versión máis extensa do publicado en A Nosa Terra . Quero agradecer a Xosé Piñeiro Trillo a información que me achegou sobre Cándida Rodríguez e o seu talento para escribir o fermosos poema que publicarei noutra anotación.
Comentarios (4) - Categoría: A muller que le - Publicado o 02-12-2009 20:30
# Ligazón permanente a este artigo
O vagón das mulleres
"Até principios de 1998 había un despacho de billetes especial para as señoras, os anciáns e os minusválidos na estación de ferrocarril do distrito de Bangalore. E na maioría dos trens nocturnos da India con compartimentos de segunda clase, había un vagón para mulleres.”

Con estas palabras da Nota da autora iníciase a novela O vagón das mulleres, de Anita Nair, unha escritora hindú nacida en 1966. O libro é do ano 2001, eu lin a oitava edición publicada por Alfaguara desde o ano 2002, o que dá boa proba do éxito da novela.

A novela parte do pretexto da reunión de mulleres (mentres a lía lembraba a Marcela Serrano ou a María Reimóndez), seis mulleres nun vagón para mulleres durante unha noite de viaxe, unha noite na que se van contando as súas vidas, desde a máis axeitada segundo os modelos sociais impostos, até a menos aceptada, a que nunca, nin aquí, nin alá, sabemos entender. As historias van pasando aos poucos, radicalizándose na súa desobediencia social, para que a protagonista poida tomar a súa decisión: vivir a súa propia vida.

Houbo un capítulo que me gustou especialmente, pola forma en que está contado, é o capítulo “Aceite de vitriolo”: “Entre os cinco elementos que constitúen a vida, eu considérome auga. Auga que refresca. Auga que cura. Auga que esquece. Auga que acepta... Auga que tamén destrúe... Como se miden os sentimentos? Cun tubo de ensaio ou unha pipeta? Cunhas espátula ou unha balanza de precisión?”.

Nalgunhas recensións que vin pola rede cualifican a novela de bestseller e nalgunha mesmo dicía que era doada de ler. Éo si, e tamén acadou a tiraxe dun bestseller, mais ningún dos dous cualificativos lle restan nada á novela, da que gocei intensamente estas dúas semanas e que recomendo tanto como estas palabras da autora.
Comentarios (0) - Categoría: A muller que le - Publicado o 28-07-2009 21:45
# Ligazón permanente a este artigo
Amor vermello
foto de wikipediaNas horas nocturnas destes días rematei de ler Amor vermello, a novela de Alexandra Kollontai. Gustoume moito. É unha novela da súa época, unha novela que relata a relación amorosa entre Vasilisa e Vladimir, dous bolcheviques inmersos na construción do novo estado, loitando cada un no campo en que lle toca, traballando arreo nas comunas... Así nos anos seguintes a 1918 transcorre o seu amor, estando a maior parte do tempo separados.
A novela pertence aos primeiros anos do XX, sitúase no nacemento do Estado soviético, enmárcase na transformación política posterior á revolución de outubro do 17 e nela quedan reflectidas as diferencias entre bolcheviques e mencheviques, as críticas á burocratización ... Mais o conflito é universal, a relación entre unha muller e un home, a mentira, o engano, a xustificación das necesidades sexuais do home que mantén a relación con Vasilisa por interese...

“El nunca lle reprochara que non fora virxe. Despois de todo, os homes son así. ¿Que podía facer se todas aquelas mulleres se botaban ao pescozo del? ¿Actuar como un monxe?”

“¿que esperabas, que ía ir xunto a ti como un pecador arrepentido? ¿Ou cres que che ía pedir permiso para visitar a súa amiga? Eras ti a que te tiñas que ter decatado da situación. Se non o fixeches, es parva e só te podes culpar a ti mesma.”

Todo iso supera a época concreta, e está relatado con detalle, analizando as reacción da protagonista, Vasilisa, unha muller moderna entregada á política e que quere analizar, que consegue asumir, o seu engano amoroso desde unha nova perspectiva, a perspectiva da unión libre entre un home e unha muller e cal é a traizón real a esa relación.
A través da literatura, Kollontai exemplifica como é a nova muller, unha muller sexualmente emancipada.
Comentarios (0) - Categoría: A muller que le - Publicado o 13-04-2009 10:00
# Ligazón permanente a este artigo
A cabeza de Medusa
Esta semana,en A Nosa Terra, xusto a seguir dun artigo de Marilar Aleixandre sobre Darwin, publicábanse as miñas emoción sobre a súa novela. Velaquí un fragmento.

Pouco tempo pasou desde que o libro estivo na miña man até que o dei devorado, de tal maneira me atrapou. Pensei que tiña nas mans un libro que faltaba. Marilar estaba enchendo un oco ao embarcarse en tratar o tema da violación física da muller, até tal punto é un tema tabú.
Si, tabú, tabú para a muller que, aínda hoxe procura que non se coñeza a súa desgraza, e oculta o seu sufrimento porque se avergonza coma se fose culpábel, porque chega ser xulgada coma se fose culpábel, porque a sociedade considera que en parte ou en todo é culpábel. Tabú porque aínda hoxe en día a sociedade repara na forma de vestir da moza, esculca os seus movementos e sementa a dúbida, algo faría... E este é o tema. Máis alá da propia agresión sexual a dúas adolescentes, está a agresión social que logo sofren, pois a sociedade en que elas viven, a sociedade actual, segue xulgando á vítima, ás veces mesmo con máis atención có culpábel, que pasa así a ocupar o segundo plano. Por iso, neste caso é un logro que o libro se publique como destinado ao público xuvenil.
Si, unha obra necesaria porque a literatura pode aspirar a ser evasiva, mais mesmo na súa evasión é un filtro para ver a realidade, máis ou menos deformada, e desde a súa distancia construír a resposta da lectora atenta, que deixará repousar na súa abada esta morea de palabras e imaxes, cargándoa de argumentos e razóns para continuar esperta, atenta, disposta a alzar a voz cada vez que sexa necesario, ou sexa, sempre.
Posibelmente a obra literaria sexa coma o viño que extraemos dos barrís da memoria, a vida que foi pasando e fermentaba na súa vertical de pousos. A cabeza de Medusa é ese viño, un viño que nos rabuña na gorxa porque nos sabe á terra que pisamos. Un viño que nos tinta os beizos, coma o sangue que imaxinamos, sangue violento que nos salpica e que tantas veces non queremos ver. Este viño nutriuse ao longo dos anos do diálogo co narigón de casca imperecedoira, o amante lendario traizoado porque esa era a única forma de lle ser fiel. Porque A cabeza de Medusa e o poemario Mudanzas, nútrense dun mesmo diálogo coa tradición, de amor nocturno, de traizón...
Comentarios (2) - Categoría: A muller que le - Publicado o 09-02-2009 19:32
# Ligazón permanente a este artigo
Andoriñas de Kabul
“... é certo que se ten escrito moito sobre este país. Porén, eu propúxenme unha historia inesperada, porque falo do amor, cando todo o mundo fala da loucura e da violencia”. Yasmina Khadra fala así do seu libro Andoriñas de Kabul, un libro en que trunfa o amor, malia a miseria e a ira que o atravesan coma un río. O libro sitúanos en Afganistán e retrata para nós, servíndose dun pincel de intenso lirismo, a decrepitude dun lugar desolado e sen esperanza “Até onde chega a vista, van xuntos o desamparo e un silencio mortal”. Os seus catro protagonistas senten ante nós como lles nace a ira desde o mesmo centro do seu ser que non comprende a fame de sacrificios que move as multitudes a asistir a unha lapidación, onde até quen despreza ese tipo de cerimonias chega participar delas, incomprensiblemente.
Foime unha lectura fascinante, a min que acredito na verdade literaria sobre todas as posibles, porque para alén da historia e das crónicas, a literatura ten as súas propias fórmulas, e moitas veces a súa fición é o xeito máis transparente de se achegar á realidade.
E quen é Yasmina Khadra? o pseudónimo de Mohamed Moulessehoul, un alxeriano que adoptou o nome da súa muller coa intención de desorientar sobre a súa verdadeira identidade e, indirectamente, homenaxear ás mulleres alxerianas. Nada máis, tampouco nada menos, algo que, cando foi desvelado, ergueu unha grande polémica, pois caeron por terra as expectativas xeradas ao redor dunha escritora alxeriana que xa non só non era muller, senón que mesmo era un oficial do exército que, en 1965, derrocou a Ben Bella.

(publicado en A Nosa Terra)
Comentarios (2) - Categoría: A muller que le - Publicado o 29-01-2009 21:36
# Ligazón permanente a este artigo
Ler en novembro
A casualidade quere que para este mes poidamos contar con dous libros que teñen moito que ver coa data do 25 de novembro. Trátase da tradución da obra completa de Sylvia Plath, do poeta galego Xoán Abeleira, e da novela A cabeza de Medusa, de Marilar Aleixandre, premiada este mesmo ano.
A autora americana (a quen desexamos ler en galego) é un exemplo de muller maltratada psicoloxicamente, pola súa parella e pola sociedade do seu tempo. Porén sempre se falou do seu carácter “histérico”, da súa indaptación. Mais a realidade é que Plath, como moitas outras mozas americanas do seu tempo, vivía nunha sociedade que lle reservaba ás mulleres o único papel de adorno doméstico, amas de casa intelixentes que preparaban marabillosamente unha cea de negocios e tiñan unha conversa axeitada, capaces de manter o fogar e a familia mentres o home estudaba na universidade e se forxaba o seu futuro. Esa foi a realidade de Plath, que nin puido atender aos seus estudos universitarios, nin dedicar tempo á escrita dos seus poemas, non era o que se agardaba dela, e ela non o puido soportar.
A cabeza de Medusa é unha novela sobre a violación de dúas adolescentes, mais non tanto sobre a violación física, senón sobre a violación social que logo se produce, os preconceptos que converten ás vítimas en culpábeis e que as someten a un xurado que xulga o seu comportamento e a súa forma de vestir e esquece o acto de violencia, esquece aos verdadeiros culpábeis.
Non son obras para ler onte, non. Son para ler hoxe, para incomodarse na cadeira en que lemos e levantarnos indignadas e dispostas.


(publicado en A Nosa Terra)
Comentarios (1) - Categoría: A muller que le - Publicado o 10-11-2008 14:56
# Ligazón permanente a este artigo
© by Abertal
Acuática