acuática



Xanela de Marta Dacosta
acuatica07@gmail.com
 CONTIDOS
 OBRA
 ANTERIORES
 Arquivo
 BUSCADOR
 outras xanelas

Luísa Villalta
Este 28 de setembro, no Teatro Rosalía de Castro, a Asociación de Escritoras e escritores en Lingua Galega (AELG) homenaxeará a memoria de Luísa Villalta, autora de versos imprescindíbeis coma estes:
...
porque por ela nos mataron e aínda nos apontan
co fusil do dedo acusador,
cando ousamos pronunciar,
coa boca chea do que somos e queremos,
o nome teu, Galiza.

Así finaliza o poema "Materia de Alexandre Bóveda" co que Luísa agasallou á nosa amiga Pilar García Negro cando deixou o seu labor parlamentario.
Este poema precisamente permítenos lembrar que Luísa Villalta foi unha voz comprometida co noso país e que desde ese compromiso creou. Porque dalgunha forma a creadora non pode prescindir de feito innegábel de que escribe desde unha realidade inalienábel: a súa condición de galega.
Nestes anos, moitas foron as veces que acudín ao amparo das palabras de Luísa Villalta para defender os meus argumentos, e foi nomeadamente para explicar e tomar posición respecto do feito incuestionábel de que a nosa condición de mulleres galegas é o lente desde o que vemos a realidade e desde o que a proxectamos.
Foi así que invoquei un seu ensaio para defender que unha das evidencias da homologación definitiva de escritores e escritoras sería a da irrelevancia do sexo do autor/autora á hora de abordar a súa obra, escribir sobre un determinado tema, tratalo dun determinado xeito, “... convivencia indiferente nos mesmos apartados en que profesoras e profesores soen clasificar os seus estudos de literatura.” Este argumento redundaba e servía de conclusión ao fío discursivo que eu propoñía: que a achega realizada polas escritoras á creación literaria, empregando materiais e ópticas que até entón non frecuentaran a literatura, foran recollidos e empregados tamén por voces masculinas até o punto de que determinados temas e modos que un día interpretaramos como evidencia dunha autoría feminina, non o eran xa, en termos absolutos, especialmente entre as escritoras e escritores da miña xeración, calquera que ela sexa.
O ensaio ao que fago referencia titúlase “Por qué os homes non nos len? (A difícil homologación da literatura escrita por mulleres)” (Escrita e mulleres. Doce ensaios arredor de Virginia Woolf, 2003, p.p. 61-84) e nel Luisa Villalta reflexiona sobre o avance cara a unha sociedade igualitaria, os elementos que poden estar a entorpecer ese avance e as trampas que se constrúen usando a mensaxe feminista que “está a ser reutilizada como un novo meio de aclimatar unha nova feminidade, isto é, mudar o necesario para que nada mude.” Luísa Villalta insiste en que as transformacións sociais que precisamos as mulleres deben atinxirnos colectivamente a todas e todos, pois non son privativas do noso xénero senón un avance común: “Os homes non teñen outro meio de defender a súa propria liberdade se non é defendendo conxuntamente a das mulleres e isto só se consegue coa transformación dos espacios, do espacio privado, para que non sexa privativamente feminino, e do espacio público, para que se convirta no espacio da palabra, do diálogo e do intercambio. Os homes non teñen nada que consentir nen conceder ás mulleres: só ver, escoitar, respeitar e, por que non, aprender do que dicemos e escrebemos”.
Esas mesmas ideas: a necesidade de transformar os espazos e a constatación da invisibilidade social da muller son os vimbios cos que Luísa constrúe o poema de Ruído (1995) "Os teus pasos de home e os meus ..." no que podemos ler estes versos:
"...
Pergunto outra vez, a cada un que pasa,
se de verdade son unha muller, o que é iso,
se me enganaron sempre ou teño algun camiño.
Todos os que me van cruzando non me acertan.
Sen embargo o que son, unha muller, ao cabo é todo
o que sei de min no espello en que me levas.
..."

Luísa Villalta foi unha creadora sensíbel que nos deixou unha obra literaria diversa que hoxe nos axuda a comprender a importancia dun dos cambios literarios de maior transcendencia de finais do XX, cambio que é resultado das mudanzas sociais do século e do papel que moitas escritoras asumiron e asumen: a incorporación dun mundo considerado privativamente feminino como materia literaria. Un elemento este que pon outra luz e modifica a perspectiva coa que se ten abordado a clasificación das autoras e dos autores nesa época.
No ensaio que citamos, veñen ao caso nestes días en que as mulleres vemos o resultado das mobilizacións contra unha lei retrógrada estas palabras súas: “… mulleres liberadas por influencia do feminismo, donas de si, independentes economicamente, sobre todo cando se obvia a institución familiar, isto é, cando as mulleres non teñen fillos.”
Este final de setembro Luísa Villalta estará de novo presente entre nós, na música das voces que lerán os seus versos, uns versos escritos para un lector e unha lectora modelo porque “a expectativa de recepción resulta especialmente significativa no caso das literaturas de resistencia como a galega, xa que tal expectativa responde á necesidade de construir un modelo sociolóxico de leitor e leitora capaz de facer frente ás agresións da cultura dominante que o poder político impón.” (O outro lado da música, a poesía, 1999)
A súa obra é, precisamente, unha das ferramenta imprescindíbeis para construírmonos como lectoras resistentes, espertas ás agresións que aínda nos asedian.

Setembro 2014.
Publicado en Terra e tempo.
Comentarios (0) - Categoría: A muller que le - Publicado o 28-09-2014 11:40
# Ligazón permanente a este artigo
A Venus hotentote
Despois de varias semanas rematei de ler “A Venus hotentote”, na tradución ao español realizada por Manuel Manzano de Hottentot Venus de Bárbara Chase-Riboud, quen lle dedica a súa obra a Nelson Mandela, por suposto.

Bárbara Chase-Riboud é unha escritora nacida en Filadelfia en 1939 que ten acadado importantes premios. A súa obra máis coñecida é “A Virxiniana”, que trata sobre a relación do presidente Jefferson cunha escrava negra. Tamén é escultora e pintora, e como tal autora da obra “Malcom X” exposta no Museo de Artes Plásticas de New York. Co pouco que sei dela, despois de ler información aquí e alá, conclúo que se trata dunha autora comprometida coa súa identidade, algo que está patente na súa obra. Desgrazadamente teño a impresión de que non é doado chegar á súa obra desde aquí, pois apenas atopo algo traducido ao castelán.

O libro “A Venus hotentote” preséntase como unha novela baseada nunha historia real. Mais, desde o meu punto é, máis ben, unha biografía novelada, unha biografía escrita para conmover as nosas conciencias e facernos reflexionar. Unha obra co concreto obxectivo de recuperar a biografía dunha muller escravizada e exhibida pola superioridade branca, unha obra que denuncia a convivencia/conivencia, as similitudes e paralelismos entre racismo e machismo.

Hai pasaxes absolutamente recomendábeis como aquelas páxinas en que Alice quere abrirlle os ollos a Sara (Saartjie Baartman a muller levada a Europa para ser exhibida como un raro espécime entre os animais e os homes, a demostración do elo perdido) explicándolle que o matrimonio soamente é a confirmación da súa escravización ao home que a tirou de Sudáfrica: “como a súa muller, pode mandar os alguacís a traerte de volta como a súa propiedade e ninguén moverá un dedo por ti... Polo menos tiña que te pagar como a súa serventa, e como a súa escrava podías reclamar a liberdade en chan inglés. Como a súa muller, non es nada máis que a súa propiedade.”

No libro atopamos a personalidades da época como Cuvier ou Dunlop, absolutamente implicados na animalización e exhibición de Sara, e, contra o final, a Darwin, representando a evolución do coñecemento humano, nun capítulo do que gustei especialmente, en que o científico fala con Nicolas Tiedeman, practicamente o único home “humano” que Sara atopou na súa triste e curta vida.

Unha novela de tese, en que tamén se reflicten as contradicións da muller escravizada e da que recomendo a súa lectura. Unha novela sobre un dos principais símbolos do pobo sudafricano, o da muller khoikhoi que representa o desprezo ao que foron sometidos por seren diferentes.

Deixo aquí a miña cita predilecta desta obra, cando a propia Sara, xa morta, segue actuando como narradora omnisciente para nós, relatándonos que se fixo co seu esqueleto desde o Museo de Historia Natural de París até os campos de Sudáfrica en que foi recibida, aínda hai ben poucos anos:

Resolvín o problema de onde está a alma. Non está nin no cerebro nin no sexo, nin na miña pel perdida nin no meu esqueleto espido. Creo que non está aquí nin agora, nin cincocentos anos no futuro, senón no pasado que perdemos, esquecido ou suprimido, nos devanceiros cuxas voces repiten a ladaíña da reencarnación máis alá do tempo.”

Procurarei atopar outras obras de Bárbara Chase-Riboud, pois é moita a curiosidade que sinto por esta autora e a súa obra, con suxestivos títulos, despois desta primeira lectura.
Comentarios (0) - Categoría: A muller que le - Publicado o 03-08-2014 11:54
# Ligazón permanente a este artigo
Recensión de Raíz da fenda
En xaneiro de 2014 a revista Tempos Novos publicou unha recensión que escribín do libro Raíz da fenda de Berta Dávila, baseada no texto que redactei para a presentación do libro en Gondomar. Recollida no blog de Xerais, deixo agora constancia dela nesta miña xanela.

Raíz da fenda, de Berta Dávila

“... o rancor das letras todas que leva o meu apelido
mal escritas sobre o cal das paredes
daquela casa fría e silenciada”

Berta Dávila, Raíz da fenda, 2013


En novembro tiven o pracer de presentar na libraría Libraida de Gondomar o libro Raíz da fenda que obtivo o premio Joham Carballeira de poesía do ano 2012. Grazas ao premio coñecín persoalmente á autora e tiven a ocasión de escoitar da súa voz un dos poemas do libro, momento en que realicei a anotación mental de que me urxía a súa lectura. Daquela presentación saíron estas palabras.

Abrir o libro de Berta Dávila, Raíz da fenda, pode ser como asomarse ao abismo. Un abismo feito de espellos en que a lectora descobre as sombras que leva sobre si. E aínda así, as palabras que describen esas horas escuras acaban por se converter en bálsamo, venda ou xarope co que lle pór nome ao que agochamos no fondo da memoria. Como un escalpelo que abre a ferida e pon á luz a infección para cauterizala.

Estamos ante o poder da poesía: que os poemas falen por nós, que lle poñan palabras ao que sentimos. Aínda que o fagamos axitados, exhibindo a vida como os naturalistas do XIX disecaban bolboretas co obxectivo de afondar no coñecemento.

“Non hai arte sen a experiencia”
Son palabras de Pilar Pallarés, quen explicaba nas Xornadas de Lingua e Literatura no ano 2000, no seminario en que a autora nos falaba da súa obra, o seu proceso creativo e dicía: “toda beleza que conmove nace da morte, que non hai arte sen a experiencia, ou a nostalxia, ou a anticipación ou a adeviñación do sufrimento.” E esta afirmación vén a propósito ao falarmos de Raíz da Fenda pois é deses temas universais como a morte, a ausencia, a soidade, e da súa expresión de onde nace a beleza destes poemas.
Porque talvez non hai arte sen dor, sen a dor de sentir, sen a dor das feridas como as fendas que Berta Dávila nos ofrece neste seu libro. Esa dor que fermentamos na artesa da memoria até obter as palabras que a expresan e a transcenden, convertendo a experiencia en arte, superando a emoción individual até expresar a colectiva: Acubillei/ cabo de min/ o golpe,/ coideino moito tempo/ para que non se esvaese/ a dor,/ para que algo me acompañase/ cando ti non estiveses (páx. 95).

E así, cando nos achegamos ao seu texto comprendemos tamén cal é a raíz da nosa fenda. Identificamos o avó que abandona a casa con todos os que dominaron e na nosa imaxinación representamos as escaleiras da nosa propia casa, “Avó,/ fas moi ben en marchar:/ aquí ninguén te quere.” (páx. 21) Sentimos que a avoa foi o fogar en que nacemos e comprobamos o oco que nos deixou a súa demencia, antes cá súa morte, mentres se amorean na lembranza o arrecendo a café, o ruído da billa na cociña e o seu sorriso, “e non podías irte/ porque ti/ eras todo canto podiamos/ chamar casa;// e sen ti/ ficariamos espidas á intemperie...” (páx. 49). Sabemos do frío viscoso dos que non souberon amarnos, da estraña dor de sobrevivir a quen amamos, da perfección do silencio...

Así foi como eu lin Raíz da fenda, apropiándome de cada un dos poemas que Berta escribiu coa súa alquitara, destilando sentimentos e emocións, deixando que repousasen colgados da parede do corredor até colleren o corpo necesario, ou perderse para sempre, mentres eran esculpidos a golpe de lapis que talla, retalla, engade ou destrúe.

Este libro acadou en novembro unha segunda edición, a penas catro meses despois da súa publicación, algo infrecuente, insólito, en poesía, mais sintomático da boa recepción que está a ter, como tamén o demostran as numerosas e moi boas críticas. E isto porque ler Raíz da fenda é gozar do pracer de ler poesía verdadeira, da que nos fai sentir, da que se mete até na cana dos ósos.


Decembro 2013
Comentarios (0) - Categoría: A muller que le - Publicado o 01-07-2014 11:44
# Ligazón permanente a este artigo
As escritoras galegas á procura dun espazo propio
Na primeira semana de agosto, o Instituto de Estudos Miñoranos, IEM, recuperaba na súa sección de "Colaboracións literarias" o relatorio co que intervín na Feira do Libro de La Habana, o 23 de febreiro de 2008.

Trátase da miña intervención na mesa redonda "Da voz e da man das mulleres" xunto con Teresas Moure e Rosa Aneiros, moderadas e presentadas por Antía Otero.

A miña intervención titulábase "As escritoras galegas á procura dun espazo propio".

Podedes lela neste enlace

Outras informacións sobre aquel acto:
- En Acuática.
- Na páxina do BNG.
- En bubusopía.


Comentarios (0) - Categoría: A muller que le - Publicado o 14-08-2013 12:51
# Ligazón permanente a este artigo
Presentación de Nada se esquece en Vigo

Velaquí a presentación que fixen do libro de Puri Ameixide en Vigo:










Nada se esquece
Puri Ameixide
Feira do Libro, Vigo, 30 de xuño de 2013


Nada se esquece é a novela dunha xeración que sufriu as consecuencias emocionais dos movementos migratorios entre o mundo rural e o mundo urbano posteriores á década de 60. Era unha migración cara ás cidades que representaban o desenvolvemento industrial no noso país, o eixe Ferrol-A Coruña-Vigo. Ninguén lles pediu opinión, ninguén reparou nas consecuencias, simplemente foron arrincados do lugar en que naceron e levados a unha cidade á que deberon adaptarse, ás veces, traumaticamente. A súa historia é unha historia de desarraigo e adaptación. A protagonista de Nada se esquece sitúnaos nesta cronoloxía espazo-temporal e desde a súa visión de dez anos cóntanos o que sente antes de abandonar a súa vila.


Un libro para ler
Dicía Fran Alonso na primeira presentación de Nada se esquece, en Vigo, que o peor do libro era que rematase, e non podo estar máis de acordo.
Este libro de Puri Ameixide cumpre co requisito esencial de ser unha obra que esperta a avidez da lectora, quero dicir, é deses libros que levas a todas partes, que estás desexando continuar a ler, que pensas nel mentres andas metida na súa lectura e que non queres que remate. E isto é algo contraditorio, pois si queres chegar ao final, que aquí podemos prever desde o primeiro instante, mais chegar ao final, coñecer o final dese verán que pecha unha etapa na vida da protagonista, non é sinónimo de querer que o libro remate, non. Sucede con este libro que no momento de pechar a derradeira páxina a lectora fica algo desamparada porque aquel relato que a acompañou durante días, que pasou a formar parte da súa vida finaliza, e só pode volver comezar a súa lectura ou entregarse a outro texto para curar esa fame de ler que o libro lle deixou.
Mais a min levoume á adolescencia, exactamente á fame de ler na adolescencia. A aquela fame de ler que non se saciaba e que me levaba dun libro a outro e que só nalgúns casos deixou pegada perenne na miña memoria, a pegada da sensación de acougo que o libro, a lectura, producía en min, cravándome a aquel sofá granate de escai, ou acompañándome a todos os recunchos da casa. Houbo entre aquelas lecturas, libros que deixaron a pegada da identificación co seu protagonista e que me falaban de ti, cando a súa idade era coma a miña. Por iso, como lle dixen a Puri, este libro queríao ter eu naqueles anos de soidade e fame lectora. Cantas cousas tería recoñecido xa a través dos ollos de Laura. Tería aprendido a camiñar coma ela pola beira deste malecón particular que algunhas inconformistas emprendimos. Así que ao final o libro acaba por me deixar triste, triste de non o ter gozado entón, de tocalo de novo co paso dos anos e recoñecerme na súa lectura.

A novela da migración á cidade:
Por esa fame lectora, non puiden evitar colocar esta novela á par de Un ano e un día de Martínez Oca. Porque Un ano e un día é unha desas lecturas que lembro con especial agarimo porque me falou como adolescente, naqueles anos en que me ía coñecendo e construíndo.
Hai tamén o paralelismo da rememoración entre as dúas obras. Ambas as dúas coinciden en relatar a vida dunha adolescente, dun adolescente, malia teren diferentes idades. Dous adolescentes, porque Laura é unha adolescente, contextualizados na súa época: se Afonso era un neno que vivía nunha sociedade marcada pola Guerra e a Ditadura, Laura é outra moza que ve a súa vida marcada pola emigración do campo á cidade, tan propia da década de 70. Só que a diferencia de Un ano e un día, en Nada se esquece non hai ese paso do tempo até a idade adulta, que comproba que xa nada poderá ser como foi. En Nada se esquece o flahs-back é moito máis próximo e quen nos fala é a propia Laura, co punto de vista propio de quen ten 9 ou 10 anos.
Nada se esquece é a novela que narra o trauma sufrido polas mozas e mozos, nenas e nenos, que foron viviron daqueles movementos migratrorios dos anos 70, nenas e nenos que foron apartados da súa vida e se viron obrigados a comezar de novo, coas consecuencias que a nivel social e psicolóxico supuxo para eles e elas. E faino desde a óptica da propia nena, antes de que o trauma se produza. Esta é precisamente a súa singularidade no panorama da literatura galega.

Inés de Castro como heroína:

Un dos valores do libro é para min a referencia a Inés de Castro como heroína.
O certo é que esta galega lendaria, a penas provocou literatura que nela procurarse un pretexto na súa propia lingua, malia ser a súa unha vida de novela.
O mito creceu a través da palabra literaria de autores portugueses como Manuel de Figueiredo, Reis Quita, Bocage, García de Resende, que escribe Trovas á Morte de Inés de Castro no Cancioneiro Xeral de 1516, António Ferreira, Alexandre Herculano ou Agustina Bessa-Luís, máis recentemente, no seu libro Adivinhas de Pedro e Inês (2006). Mais é a Camões a quen se lle atribúe a contribución lírica de maior importancia na construción do mito, é no Canto III de Os Lusíadas.
Mais Inés de Castro inspirou escritores franceses (La reine morte, Montherlant), óperas italianas, cine.
Quen era Inés de Castro?. Se recorremos á wikipedia, na súa versión en portugués, leremos:
“D.ª Inês de Castro (ou, na grafia original, Ignez; reino da Galiza, 1320 ou 1325 — Coimbra, 7 de Janeiro de 1355) foi uma nobre galega, amada pelo futuro rei D. Pedro I de Portugal, de quem teve quatro filhos. Foi executada por ordem do pai deste, o rei D. Afonso IV. Era descendente direta do rei Sancho I de Aragão pois era trineta, por via masculina, de Fernão Guterrez de Castro.”
Reparade en que di “amada”, sen entrar na diatriba de se chegou ser esposa ou non do Rei.
Inés de Castro aparece xa no primeiro parágrafo. Laura colócase á par dela: as dúas naquela Torre de Homenaxe que divisa o Val de Lemos, as dúas conscientes da partida cada a un futuro do que nada poden adiviñar. E Laura dálle a man á personaxe histórica e proclama a proximidade entre as dúas: “a nosa torre, dela e miña”
Ao referirse a ela por primeira vez non a identifica, non di o seu nome, sinala o feito, o elemento central sobre o que se constrúe a novela: a partida, ese aferrarse aos lugares da infancia, como quen se asoma ao abismo. Non é até o segundo parágrafo que nos presenta a Inés e sabemos xa, desde o inicio, da admiración pola heroína.
Estas referencias a Inés de Castro irán aparecendo ao longo da novela, e son tamén elemento de unión co mestre que tanta pegada deixa en Laura.
Mentres ía lendo acompañada do meu lapis, anotei, para non esquecer, a páxina 54, ese parágrafo en que Laura recibe do seu profesor a fotografía do monumento a Inés en Alcobaça. Na linguaxe da rapaza lemos a admiración ante o monumento, nun fragmento que nos remite á reivindicación da paz, que algunhas mulleres só conseguiron despois de mortas, ou ao merecido recoñecemento de figuras históricas que non sempre se dá como debera. (ler o fragmento)
Pasmoso. Laura di pasmoso, o mesmo que se me ocorre a min a comprobar que Inés de Castro ocupa tan poucas liñas na historia e na literatura do noso país. Refírese a iso Laura? Non o sei, non me importa. Eu fago esta lectura. Porque esta Laura, deste libro, xa é miña.

A multiplicidade de lecturas.
Debo dicir que eu son máis feliz ca Puri, ante este libro. Non, non é un pensamento retorcido, é case unha obviedade. Ao final a obra literaria a quen acaba por pertencer é ao lector que se fai dono dela e lea segundo a súa experiencia vital.
E algo así pasa con esta obra, en que segundo puiden comprobar na presentación á que acudín en Gondomar, outras lectoras repararon noutras focos. Así Belén Fernández fixo da obra unha lectura feminista, e destacou que Laura é unha protagonista que se afirma na súa condición feminina e que na relación coa súa nai pon de manifesto o papel que xogaron as mulleres nos anos finais da ditadura, procurando que as súas fillas recibise unha educación que lles permitise seren mulleres emancipadas. Ou mesmo o duro papel desta muller que sacou soa dúas fillas adiante.
E desde esta óptica que debemos xulgar a relación amorosa da irmá de Laura? Quero dicir, a desconfianza da nai ou a propia visión de Laura dese mozo da irmá debemos considerala como crítica ás relacións que perpetúan os costumes patriarcais? Por iso a nai de Laura non quere ese mozo para a filla? Hai algo disto tamén na propia evolución sentimental de Laura?
En fin, a lectora dirá, que é sabia. Talvez sexa fíos sutís que a autora foi deixando aquí e alá, por ver de en que eramos quen de reparar. Como a propia Laura, coa súa caixa de cartón centrando a imaxe que quere captar, xogando a ser realizadora de cine, levando á novela a propia reflexión teórica sobre o xénero e materializando a súa relación co cine, a través da cita expresa á sétima arte.

Eu poético, autobiografismo e inspiración.
“Cando escribo tento ser leal aos soños e non ás circunstancias. Evidentemente nos meus relatos hai circunstancias verdadeiras, mais, por algunha razón, crin que esas circunstancias deben sempre contarse con certa dose de mentira. Non hai pracer en contar unha historia como sucedeu realmente.” Borges, “Credo de poeta”, Arte poética, 1967-68.
Canto hai de biográfico e de completamente ficticio nunha obra narrativa, nesta obra narrativa? Todo e nada.
Todo, porque a autora xamais podería escribir esta novela senón sentise todas e cada unhas das emocións aquí descritas, senón vivise momentos que como estes a levaron a vivir esas emocións. A obra nace da súa man e foi soñada por ela. Ninguén máis a podería escribir. Soamente Puri Ameixide, desde a súa propia experiencia vital puido facer este relato. Quere isto dicir que a obra é autobiográfica? Non.
Non podemos considerala autobiográfica porque non é un relato histórico fidedigno ou o ditado da memoria, hábil manipuladora e deformadora da realidade. Temos que considerala exclusivamente unha obra de ficción, por máis que poida conter, elementos autobiográficos. Mais a presenza destes elementos non converte a obra en autobiografía, porque estes elementos acaban por engarzarse entre os elementos de ficción até perder a súa realidade e tinguirse da realidade soñada ou inventada pola autora.
A obra é unha aleación en que o resultado xa non pode ser separado nos elementos que lle deron orixe..
Non se equivoque a lectora. Puri naceu en Monforte, talvez estivo despedíndose da súa vila natal desde a torre de homenaxe. De certo que camiñou as beiras do río Cabe, talvez xogou a ser directora de cine e se colocou tras unha caixa de cartón para enfocar a realidade, e hoxe permítenos a nós compartir este soño que é Nada se esquece.

Marta Dacosta, xuño de 2013.
Comentarios (0) - Categoría: A muller que le - Publicado o 04-07-2013 13:48
# Ligazón permanente a este artigo
Marica Campo
Este 15 de xuño a AELG dedícalle a Marica Campo a homenaxe: A escritora na súa terra. Esta carta vai para ela, para lle expresar o meu aprezo e compatilo con todas e con todos.

Amiga Marica Campo:

Ilusióname acudir ao Incio este sábado día 15 de xuño para festexarte. En canto tiven noticia do acto anoteino e tomei acordo de acudir, aí, ao Val do Mao do que tanto nos falas sempre que hai ocasión.
Antes de mais, cómpre dicir que esta homenaxe instituída pola Asociación de Escritoras e Escritores en Lingua Galega, AELG, é un verdadeiro acerto porque é unha homenaxe en vida que lle permite a quen a recibe compartila con todas e todos, escritoras e escritores, familia e amiga/os, veciñas e veciños, convertendo o acto literario en popular, deixando memoria viva da escritora nas rúas e nos camiños que o pobo transita.
Así quedará o nome de Marica Campo, o teu nome, nese souto que é o Campo da festa do Val do Mao e, talvez dentro de cen anos, cando a neta pregunte o por que do nome, aínda a avoa saiba transmitirlle quen era a escritora que un día foi cativa coma ela nesas terras do Incio.
O que quero dicirche ben o puidera facer en persoa, ao tempo que te felicito por esta merecida homenaxe. Mais non quero que a declaración da miña admiración quede en tan reducido ámbito, prefiro compartila así, de xeito que sirva tamén como recoñecemento público da túa persoa.
Souben dos teus versos antes de saber que existía a escritora, case como todos. De certo cantaba os teus poemas insistentemente sen saber que eran teus, sen saber sequera que eran versos. E se onte estarrecía escoitando ese inmenso poema que é Muller, aínda hoxe non podo deixar de sentir a soidade desa muller anónima que encarna o sufrimento de todas as que padeceron fame, soidade, sometemento, esquezo. Todas. Elas. Que son o pobo.
Hoxe volvín abrir Memoria para Xoana, a narración en que admirei a construción da memoria, o legado á filla que vai nacer. Aínda teño marcada aquela páxina en que dis: “... non quixera estar na miña torre de marfín, allea ao mundo que sofre”. E dou fe que non é na torre onde ti estás, senón entre todas nós, alzando a túa voz, dándonos as palabras que precisamos, as que nos permitan comprender o mundo en que vivimos. Nesas páxinas escritas hai xa máis de dez anos segue latindo o presente: “Hai un Sur de pobreza que non pode acceder ao Norte da abundancia porque, en contra das palabras da nosa máis grande escritora, toda a terra NON é dos homes.”
Grazas Marica. Polos teus versos, polos teus relatos. Por ser tamén unha mestra comprometida co noso país, que o amou a través das cativas e dos cativos. Pertences á estirpe das que fixeron da escola algo máis que un lugar de memorización e fría aprendizaxe. Ti e tantos coma ti, fixestes do ensino unha arte de nos amar a nós mesmos, Lelos descridos da escola por mor de mestres alleos.
Vaia esta aperta de palabras impresas para che dicir que ti es das escritoras que admiro.


Xuño 2013.

Artigo publicado en Sermos Galiza e Valminor.info

Foto feita por min no Galeusca de Mondoñedo-Lugo, ano 2007.
Comentarios (0) - Categoría: A muller que le - Publicado o 14-06-2013 17:54
# Ligazón permanente a este artigo
Meniña gaiteira e universal

Hai uns días, escribindo unha recensión do libro A ansia do lóstrego, de Medos Romero, iniciaba o meu artigo cunha referencia ao autor ruso Vsévolov Garshin. Citábao porque coincidira a miña descuberta da súa obra coa lectura do libro do que quería falar, unha coincidencia que foi máis alá do feito físico de ler dous libros a un tempo, pois ambos os dous poden ser lidos como discursos antiimperialistas. Se Medos Romero constrúe en A ansia do lóstrego unha elexía en que se denuncia a colonización do noso país e o desarraigo dos labregos, Garshin fai dos seus relatos unha denuncia da guerra mostrándonos as penalidades dos labregos rusos convertidos en soldados.

Mais mentres ía escribindo reparei en que estaba traendo ao meu texto un autor alleo como paradigma da literatura comprometida. Entón, cambiei de parágrafo e reparei no feito, consciente de que para falar de literatura comprometida, non destinada simplemente a cantar a beleza da paisaxe, podía e debía argumentar o meu discurso coa referencia a unha autora moito máis próxima. Naturalmente referíame a Rosalía de Castro. E foi así como finalmente a autora de Cantares galegos foi paradigma da literatura comprometida, empregando para exemplificalo esta cita do Prólogo de
Cantares:

".... facerlle mais palpabre á España á inxusticia qu' ela á sua vez conosco comete.

Foy este ó movil principal que m' impeleu á pubricar este libro, que mais que nadie, conoço que necesita á indulxencia de todos.
"

Hoxe, despois de termos celebrado o Día de Rosalía, fago memoria desta anécdota escritoril para reparar no seu transfondo: a incapacidade para recoñecer no propio un modelo universal. A incapacidade para vermos en Rosalía e outros clásicos galegos que son tamén paradigma e exemplo, ás veces mesmo con anos de adianto e maior lucidez cós que consideramos referencias universais. Porque é unha realidade que en moitas ocasións tomamos como modelo autores e obras estranxeiras, tendo modelos propios na nosa propia lingua. E isto non é máis ca outra evidencia da colonización cultural que tamén padecemos.

Sucede adoito cando falamos das escritoras e da conciencia feminista. Cantas veces non teremos citado a obra de Virxinia Wollf, Un cuarto de seu. Porén para o mesmo propósito poderiamos e deberiamos citar a Rosalía de Castro que, moitos anos antes de que Virxinia Woolf tivese a oportunidade de impartir as conferencias que logo deron lugar á obra tan amplamente referenciada, xa describira a situación da muller galega, e mesmo da muller escritora, nas súas obras. Mais Rosalía non naceu inglesa, nin en inglés escribiu, non coñeceu o acceso da muller ao voto, nin tivo a oportunidade de realizar un ciclo de conferencias sobre a muller como escritora. Escribiu nunha lingua insultada (a nosa lingua non é aquela que bastardean e champurran torpemente nás mais ilustradisimas províncias), para un pobo negado (prá desir un-ha vez siquera, y anque sea torpemente, ôs que sin razon nin conocement' algun nos despreçan, qu' a nosa terra é dina d' alabanzas), loitando sempre contra os que nos desprezan (Mais he aqui qu' ó mais triste nesta cuestion, é á falsedade con que fora d' aqui pintan así ôs fillos de Galicia com' á Galicia mesma, á quen xeneralmente xuzgan ó mais despreciable e feyo d' España, cando acaso sea ó mais hermoso e dino d' alabanza)

Sempre que nos achegamos á súa obra comprobamos que é unha fonte que nunca se seca e que nela seguimos atopando as palabras necesarias, aínda hoxe. Palabras completamente vivas, que seguen sendo a mellor forma de expresar os nosos pesares, as nosas alegrías.
No ano 2010 a AELG rememorou o traslado dos restos mortais de Rosalía desde a Adina a Bonaval e desde entón a Asociación que representa a todas as escritoras e a todos os escritores galegos tomou para si a encomenda de instituír o Día de Rosalía propoñendo ano tras ano a lectura pública dos seus versos. E unha desas lecturas é sempre no Panteón de Bonaval, para seguir lembrando que reclamamos o uso público deste lugar onde depositamos a memoria do que nos é máis querido.

Así aconteceu onte mesmo, no ano en que conmemoramos os 150 anos da publicación de Cantares Galegos. Acordes, compases e versos que puxeron na nosa voz a voz do pobo, ese pobo que pediu unha voz, has de cantar meniña gaiteira, para esixir a restauración das inxustizas con el cometidas. O mesmo pobo que segue a pedirnos, desde o máis fondo

Que cant' e que cante
Na lengua qu' eu falo.



Artigo publicado en Terra e tempo.
Comentarios (0) - Categoría: A muller que le - Publicado o 25-02-2013 20:41
# Ligazón permanente a este artigo
O exterminio das ideas
"Falo dun posíbel exterminio das
ideas, da palabra dignidade,
dese xeito en que van quebrándose as bandeiras."


Quixo a casualidade que, ao tempo que coñecía e lía os relatos de Vsévolod Garshin, chegase ás miñas mans o último libro de poesía de Medos Romero. Foi así como unín a narrativa do escritor ruso do XIX e a poesía da escritora galega. É por isto polo que, ao iniciar estas letras para falar de A ansia do lóstrego, recollo as palabras de José Carlos Mainer cando sinala que Garshin pertenceu a unha xeración de escritores rusos que "decidiron que xamais a arte podía cifrarse na acaramelada reprodución dunha bela paisaxe primaveral... senón no reflexo da dor do mundo do traballo dos humildes...".

De certo que non tería que remitirme a aquela xeración de escritores á que tamén pertenceu Chéjov. Bastaría con citar unha obra anterior e moitísimo máis próxima, unha obra da que neste mes de maio se cumprirán 150 anos: Cantares galegos, nacida do desexo que a súa autora tivo de empregar a palabra literaria, o verso, para facer evidente a inxustiza que se estaba a cometer co noso país:
".... facerlle mais palpabre á España á inxusticia qu' ela á sua vez conosco comete.
Foy este ó movil principal que m' impeleu á pubricar este libro, que mais que nadie, conoço que necesita á indulxencia de todos
."
Garshin e Chejov eran uns nenos cando Rosalía de Castro escribía estas palabras e iniciaba o camiño da restitución da nosa lingua literaria acometendo a tarefa de retratar e reivindicar a dignidade dun pobo.

Mais a casualidade uniu a Garshin con Romero, e desde a palabra impresa alzouse un berro antiimperialista e solidario cos desherdados, os humildes.

A ansia do lóstrego
Lin esta nova entrega poética de Medos Romero expectante. Non é ela unha autora que frecuente os "escaparates" literarios, nin o seu nome aparece todas as veces que debera cando se fala da poesía galega. Por iso é para min unha tarefa necesaria, urxente, falar da súa obra, explicar por que debe ser lida, salientar a dificultade da creación do seu verso.

Xa no seu día sinalei a importancia dun libro como O pozo da ferida. E este A ansia do lóstrego é unha nova afirmación da capacidade da poeta das Pontes.

Teño afirmado que non acredito na arte pola arte, que considero e defendo que a arte debe estar intimamente relacionada e comprometida co mundo en que nace e que ten a función de interpretar a realidade. Mais ese compromiso non é tarefa doada para a escritora, ben ao contrario. Por iso celebramos que haxa poetas que conseguen conmovernos e remover as nosas conciencias ao falarnos das consecuencias da colonización do noso país ("Todo o alleo era benvido, / e nós non eramos quen de ser donos de nós."), unha colonización perpetrada polo capital, un capital que desherdou os labregos e os converteu en "... man de obra barata,/homes, sen máis."

A través da palabra de Medos Romero a dura realidade do espolio económico e medioambiental que foi a mina a ceo aberto das Pontes convértese en poesía, versos en que se denuncia a perda das orixes, o desarraigo dos labregos, a alienación do ser humano convertido en asalariado, a loita de clases retratada en cada verso (e até as figuras retóricas están ao servizo da denuncia). Versos en que se caracteriza ese capital colonizador: "O xigante impón a dentadas / a súa virilidade hostil e poderosa." A súa proxección no tempo até os días de hoxe, nesta crise dun sistema que se alimenta de nós mentres nos destrúe: "A ceo aberto, hoxe a ameaza, / o tremer da crise, esta incertidume, / o vil metal."

Medos Romero consegue poetizar a crítica da desfeita e nos seus versos caben palabras como: asalariado, obreiro, sindicalismo, ecoloxía... mentres escribe esta elexía: "A ruína é esta patria abandonada / á súa sorte." E ao lado da palabra as imaxes en branco e negro da enorme cicatriz na terra, a fealdade de grúas e escavadoras ilustrando a palabra.

Certo que "vagamos ... exhaustos e inexpertos, desautorizados / e talvez vencidos" mais cómpre deterse e ler, para pensar, para lembrar, para reflexionar, para aprender e reaccionar. Porque estes versos falan dunha desfeita pasada que acada o presente, denuncian o que sucedeu, mais segue a estar aquí. É un retrato atemporal que nos fala de onte e que é, ao mesmo tempo, a mellor imaxe do que hoxe sucede. Por iso, como di a poeta nun dos últimos poemas do libro:
"É preciso deterse nesta paisaxe, contemplar o abismo
para descifrar a vertixe desta mala
hora, mediar a nosa presunción
de inocencia, a furia do capital,
a fartura dos días ...
"

Ler, reflexionar, reaccionar. Deberamos conxugar os seus imperativos. Agardar xa non é o verbo que precisamos. A poesía pode ser un misto para prender conciencias:

"Tedes medo. Non o queredes ver. Onde
quedou a vosa conciencia,
onde a vosa solidariedade, a xustiza, o corazón mesmo?"


Febreiro de 2013.
Artigo publicado en Sermos Galiza.

Comentarios (0) - Categoría: A muller que le - Publicado o 18-02-2013 08:41
# Ligazón permanente a este artigo
Historia de una anatomía de Francisca Aguirre
fotografía de Escritores.orgLendo As Crebas de Miro Villar reparei nas citas que realizaba da poeta Francisca Aguirre, nomeadamente do seu libro Itaca e anotei ese título entre os libros que un día tería que ler.

En abril, de viaxe por Araba, fixemos unha excursión a Logroño e alí, nunha librería próxima ao mercado, dei cun libro de Francisca Aguirre. Era, é, Historia de una anatomía, Premio Internacional de Poesía Miguel Hernández-Comunidad Valenciana do ano 2010, publicado por poesía Hiperión.

Francisca Aguirre naceu en Alicante en 1930 e recibiu varios premios pola súa obra poética, en 2011 o Premio Nacional de Poesía.

Estes días comecei ler Hisorira de una anatomía. Aínda teño pendente Itaca, que Miro Villar me segue recomendando, mais xa neste libro atopo a razón para ler que un día lle escoitaba a Xabier DoCampo: gústannos os libros cos que nos identificamos, nos que nos atopamos. E certamente que así me sucedeu con algún dos poemas de Historia dunha anatomía, especialmente neste titulado “Os ombros”:

Cando na ducha paso a esponxa polos ombros
de vez en cando lémbrome de Atlas:
vaia traballo o seu cargando co mundo.
Esta historia como todos sabemos vén da Mitoloxía
mais sempre pensei que a Mitoloxía
vén da vida. Vén
dese vello costume que ten o home
e a muller
de cargar sobre si case calquera tipo de peso:
o da culpa, o da responsabilidade, o da dor
e até pode que o peso abafante da felicidade.
Porque do que non cabe dúbida
é de que nesta vida todo pesa.
Tal vez por iso o noso esqueleto ten ombros.

Polo que podemos ler en www.alicantevivo.org nesta obra tamén está presente o seu pai represaliado polo franquismo, o pintor Lorenzo Aguirre, a quen lle dedicou o libro Los 300 escalones.
Comentarios (0) - Categoría: A muller que le - Publicado o 25-12-2012 20:58
# Ligazón permanente a este artigo
Morgana
Comecei ler Morgana en Esmelle de Begoña Caamaño. Aínda non cheguei á páxina 40 e xa teño a impresión de estar a camiñar pola outra beira. Merlín xa non ten a faciana amábel que ficou na memoria despois de lecturas e filmes. Disposto a mentiras e enganos para obter o seu propósito, non dubida en estragar a vida dunha nena, Morgana.

A contracapa do libro anuncia que a autora reescribe o mito. Unha vez máis. As mulleres, as escritoras impuxémonos esa tarefa, pois cómpre darlle a volta á realidade aparente, como lla damos á roupa, e coñecerlle o dereito e o revés, para acabar poñendo as cousas no seu sitio.

Presaxio que terei unha feliz lectura.
Comentarios (0) - Categoría: A muller que le - Publicado o 28-09-2012 09:12
# Ligazón permanente a este artigo
© by Abertal
Acuática