acuática



Xanela de Marta Dacosta
acuatica07@gmail.com
 CONTIDOS
 OBRA
 ANTERIORES
 Arquivo
 BUSCADOR
 outras xanelas

Urraca
Para este 25 de xullo escribín sobre a raíña Urraca, a que pecha o meu libro Na casa da avoa.

Velaquí o artigo, que se pode ler completo en Terra e tempo. Comeza así:

Remataba abril e decidín visitar as terras de Monterroso.

A asistencia a “Mondoñedo é poesía” o primeiro de maio dábame a escusa perfecta para atravesar Galiza polo interior e seguir a descubrir ou redescubrir a nosa terra. En canto ideei o itinerario final, Mondoñedo xa non era o obxecto da viaxe. Coñecer Monterroso pasou a ser a cuestión central, con Urraca, a raíña, como protagonista.

Coa axuda de internet busquei aloxamento e atopeino nunha casa que levaba o nome da raíña. Mais, finalmente non puido ser e tivemos que quedar en San Miguel de Penas, unha fermosa casa restaurada. O cambio impedíame coñecer o lugar que leva o nome de Urraca e pescudar a que se debía. Así que, en conversa telefónica, pregunteillo á dona da casa. Ela explicoume que a casa fora construída cos restos da pedra que un día fora o Castelo de Sirgal, do que se di que acolleu á raíña nun incidente sucedido naquelas terras. Quedei coa mágoa de non poder durmir entre as súas paredes, mais agardábame outra sorpresa.

A mesma tarde en que chegamos, saímos coñecer o exterior da casa. Alí mesmo tiñamos a Torre de Penas, maxestosa, precedida por un carballo e defendida por un muro que non podiamos atravesar. Ao lado a igrexa, e entre as dúas edificacións un pasadizo de madeira. Por sorte para nós, na porta do recinto había un panel informativo e nel mostróusenos a historia, o fío que tirara por min naquela viaxe.

...
Comentarios (0) - Categoría: A muller que le - Publicado o 25-07-2017 09:20
# Ligazón permanente a este artigo
Presentación de Na casa da avoa en Pontevedra
Comentarios (0) - Categoría: A muller que le - Publicado o 01-06-2017 21:45
# Ligazón permanente a este artigo
A muller que le (II): Gruoch
O ano pasado a escena cultural inzaba con produtos que querían lembrar a Shakespeare. Eu sempre sentín certa atracción pola obra do inglés, así que procurei aproveitar a oportunidade: Macbeth segundo Kustin Jurzel (na imaxe). Impresionoume. O cine ten o poder de nos inundar desde os ollos, e deixeime levar pola brétema que envolvía as parcas desde a primeira escena.

A partir de aí comecei a debandar o meu nobelo. Lady Macbeth pasou ao centro da miña imaxinación e as conversas, as procuras en internet, as lecturas, eran para saber máis da muller que Shakespeare retrataba. É a miña teima de non crer nas aparencias. De negarme a admitir a primeira descrición dunha persoa, especialmente se é muller. A teima de tirar os veos para atoparme coa realidade e chegar ao fondo dos motivos. A necesidade de comprender.

E algo me dicía que tiña que haber máis. Ou menos. Todo o que sabemos de Lady Macbeth é real? Quen era ela? Cales son as diferenzas entre a historia e a obra literaria? Cumpre a obra algún papel político?

De primeiras repasei o exemplar de Macbeth que había na casa. Por que ela non era nunca mencionada polo seu nome?. Por que sempre aparecía co nome del?. Quixo o autor crear dúas personaxes na escena que eran na realidade as dúas caras dun carácter?


A resposta, ou algo parecido, neste artigo publicado en Terra e tempo.
Comentarios (0) - Categoría: A muller que le - Publicado o 27-03-2017 08:48
# Ligazón permanente a este artigo
A muller que le (I)
(imaxe: cartel do filme de Passolini, con Medea interpretada por María Callas)



Recentemente Katleen March respondíalle a Ana Romaní que hoxe ler como feminista é “o único xeito de ler, como muller...Non hai outra maneira de facelo” e engadía que hai que “Ler con ollos de desexo de igualdade, non depender das interpretacións anteriores doutras obras...”

Entre as miñas últimas lecturas están un par de libros que me empurran a escribir hoxe este artigo e colocar á fronte del estas palabras de Katleen March, porque só podo lelos como muller. A primeira desas lecturas foi Medea, a tradución para o galego que José M. Otero realizou da obra de Séneca. O propio Otero, tradutor de Catulo ao galego e profesor meu de latín no curso 1982-83, agasalloume o libro coa sa intención de que me descubrise un mundo novo, isto é, que se convertese en pretexto ou inspiración literaria, e desde logo que o conseguiu.

“(Medea.-) Ármate de ira e de todo o teu furor
para a morte: que lembren o meu repudio
igual que a miña voda…
Familia que nace dun crime, cun crime debe rematar.
” (v. 51-55)

Nunca até agora me achegara á personaxe literaria de Medea e isto porque o mito que chegou até nós fixo que me fose desagradábel. Non soporto a violencia contra os pequenos e pequenas, nin sequera na ficción. Mais a curiosidade de ler a Séneca en galego e a introdución de Otero permitíronme achegarme á personaxe e, daquela, quixen saber máis. Medea, como asasina dos seus fillos, toma forma na man de Eurípides. Hai quen diga que Eurípides constrúe así a personaxe inspirado no ouro que lle pagaron os Corintios. Sexa certo ou non, o que parece definitivo é que os Corintios se preocuparon de desaparecer como responsábeis das mortes dos nenos na literatura, tal e como aparecían en versións anteriores.

“(Medea.-) Todos os camiños que che abrín a ti, pecheinos para min.” (v. 458)

Mais cal era realmente a culpa de Medea? Namorar de Xasón, o mozo que chegou ao seu pobo co encargo de roubar a súa riqueza máis prezada. Ela deuno todo por el, actuou contra a súa propia familia e axudouno a perpetrar o roubo, completamente cega… de amor. El, en ningún momento evitou ningunha das mortes que se foron sucedendo, consciente como era de que así ía converténdose no heroe que Creonte recibiu cos brazos abertos. Todo o contrario, aproveitou todos os sucesos e, unha vez en Corinto, deixouse querer e repudiou Medea para medrar socialmente, un camiño que iniciara cando partira na procura do Vélaro dourado. Lido desde hoxe, unha clara metáfora de como o home creceu e se enriqueceu socialmente a custa da muller sobre a que se apoiou.

“(Medea.-) Fillos meus
noutro tempo, pagaredes polos crimes do voso pai....” (v. 924-925)


Mais, malia o dito, non podemos esquecer que Eurípides, como Séneca, utilizan o mito de Medea para facer unha crítica social. Medea representa a contestación ao sistema imperante, un sistema que tentou esmagala negándoa, pois para alén de ser muller, convértea en estranxeira que, na altura, era o mesmo que non ser humana: “os mitos e as traxedias descóbrennos como a muller representa a alteridade fronte á que se crea a identidade masculina. O tirano, a muller e o bárbaro son presenzas que na cidade democrática non poden ter cabida e dentro da traxedia clásica constitúen a alteridade destinada a convocar na mente dos cidadáns os beneficios dunha política decidida colectivamente pola comunidade masculina” (Mireia Movellán 2016, “Medea, la tragedia de la femme fatale”). E a pesar de todo vence, pois acaba por saír voando nun carro tirado por serpes. Empodérase até o punto de aparecer como asasina dos fillos, ou o que é o mesmo, ostentar o poder que só estaba reservado ao pai de decidir sobre a vida da descendencia. Así a presenta Eurípides ante os gregos que, se ben refugan tan controvertida personaxe, non poden esquecer que, segundo as súas crenzas, está na súa xenealoxía e que algo dela tamén está en cada un deles.

“(Medea.-) Por que me mandas saír soa?
Eu non vin soa. Se temes a guerra,
bota a ámbolos dous. Hai dous culpables. Por que tes preferencias?”
(v. 273-275)

Séneca reproduce este esquema argumental. Unha das diferenzas entre a obra de Eurípides e a de Séneca é o coro. Na traxedia grega é un coro de mulleres que, por veces, empatiza coa protagonista. Na obra de Séneca o coro é un coro de homes que reproba Medea. Tamén a peza de Séneca ten unha lectura social importante. Como sinala Otero no seu estudo introdutorio: “O lector poderá atopar reflexións sobre as consecuencias do poder exercido inxustamente e as paixóns desbordadas do canle da razón, sobre as consecuencias do progreso e a civilización e a fraxilidade das organizacións sociais”. Non é posíbel datar con exactitude en que momento escribe Séneca Medea, se durante o exilio en Córsega, tras o asasinato de Calígula, ou se á volta do exilio, como educador de Nerón; ou se anos máis tarde coincidindo coa morte de Burro, momento en que Séneca deixa de ser unha referencia para o emperador. Sexa como for, non son quen de separar a realidade de que Séneca escribiu a súa obra nun período histórico convulso, entre Calígula e Nerón, e con esta referencia histórica interpreto a lectura social de Medea.

“(Medea.-) Morran para os bicos do pai;
morreron antes para os da nai.”
(v. 950-951)

En canto ao filicidio, existe a lectura da morte como liberación. Medea asasina os seus fillos para evitarlles outra morte máis atroz, a que lle producirán os corintios. Esta interpretación lévame a Beloved, a novela da americana Toni Morrison en que a morte e o amor se tocan na crueldade inexplicábel da nai que quere matar os fillos para salvalos. Unha historia terríbel que se constrúe para darnos a dimensión da traxedia vivida en carne propia, para denunciar a escravitude e a marxinalidade á que a sociedade americana someteu os seus membros non caucásicos. Unha denuncia que nos impregna mentres nos entrega, do mesmo xeito que debandamos unha madeixa, un pouco máis de fío para chegar á cerna do sufrimento, ao mesmo centro da barbarie na procura da liberdade: “Não me cabe a mim saber o que é pior. Cabe-me a mim saber aquilo que existe e mantê-los afastados daquilo que sei ser terrível. Foi o que fiz.”

“(Medea.-) Agora, eu son Medea.” (v. 910)

Precisamente en Medea atopamos tamén unha afirmación de liberdade, a da muller que se libera da dependencia do esposo e afirma: “Agora, eu son Medea”

Con vinte séculos ás costas, os meus ollos len Medea dentro dos parámetros de hoxe, alargando a entropía do texto clásico. Por un lado, reparando en como os mecanismos do poder poden chegar interferir mesmo na construción das personaxes literarias, modificando a obra para crear novos e “máis útiles” arquetipos e sucesos míticos e históricos. Por outro, Xasón e Medea son unha parella que se separa despois dunha relación que coloca os cónxuxes nunha relación de desigualdade: el enriqueceuse a costa do matrimonio con ela, literal e simbolicamente, mentres ela perdeu todo e quedou privada da relación cos seus. Neste contexto a nai “mata” a descendencia para o pai, loitando pola súa custodia e tratando de impedir que sexan as seguintes vítimas do proxenitor. Tamén os propios fillos ou fillas rexeitan e renegan do pai, solidarios coa nai nos seus padecementos, vingando con esa “morte” a dominación á que o pai a someteu. Unha dominación extrema que a converteu en obxecto que só era útil mentres lle procuraba beneficios sociais, e que no momento en que os impedía, podía ser botado fóra, sen máis.


Referencia:
Otero, J.M. (trad.), 2016, Medea, de Lucio Anneo Séneca, Noia, Toxosoutos.

Xaneiro 2017. Publicado en Terra e tempo.
Comentarios (0) - Categoría: A muller que le - Publicado o 27-01-2017 09:00
# Ligazón permanente a este artigo
O meu “Poema á muller galega”
Sei que foi cando comecei afondar no pensamento creativo de Pilar Pallarés que cheguei ao libro A experiencia de ler do irlandés C.S. Lewis, un autor que talvez non é ben coñecido, mais que se dicimos que foi contemporáneo e amigo de Tolkien e autor de obras que as e os máis novos coñecen ben como As crónicas de Narnia ou O príncipe Caspian, comezamos situar. Estes días volvín a esa experiencia de ler mentres redactaba o relatorio sobre Manuel María para o Simposio que a RAG lle está a dedicar. Parafraseando a Lewis dixen que a obra literaria se materializa cando ten lectoras e lectores. Os libros, por moi escritos que estean, mentres non saen dos andeis non son literatura. Foi tamén Lewis quen afirmou que: “a nosa experiencia das obras literarias sempre levará algunha impronta dos nosos trazos persoais e dos propios da nosa época.”

Necesito partir destas palabras para que se entenda o título deste artigo e para pedir indulxencia se alguén considera que vou máis alá do que di Manuel María no “Poema á muller galega” (Remol, 1970).

Quero falar hoxe deste poema porque neste 25 de novembro en que volvemos unha vez máis pór o foco sobre a violencia que sofren as mulleres este texto é ben acaído. Este 25 de novembro volvemos denunciar as violencias que sofren as mulleres, todas as violencias. Falamos da violencia física que culmina no feminicidio, esa lacra social que urxe erradicar. Mais antes de chegar a esa violencia física, antes de chegar ao feminicidio, consumáronse outras violencias: a violencia psicolóxica da que tamén na literatura atopamos símbolos coma a Ofelia de Hamlet, ou a violencia económica, ou a violencia social, ou, si, por que non dicilo tamén, a violencia institucional, porque non doutro xeito pode ser cualificada a actual situación que leva á desprotección das mulleres. Falamos de só dous xulgados de violencia de xénero, con tan poucos recursos e acumulando tanto atraso na resolución de conflitos que están a prexudicar gravemente ás mulleres, que acaban por ser vítimas dúas veces. Falamos dunha situación que fai que a propia titular do xulgado de Vigo teña que denunciar publicamente as condicións en que teñen que traballar ou a falta de comprensión da súa tarefa e dos padecementos das mulleres que acoden aos xulgados.

E non podo deixar de dicir que esta situación redunda na violencia económica que sofren as mulleres que dan o paso de denunciar, unha violencia que se prolonga mentres non se celebran os xuízos e mesmo unha vez celebrados, pois o maltratador desobedece aleivosamente as sentenzas.

Hoxe leo o “Poema á muller galega” coa bagaxe das lecturas da obra das mulleres, coa bagaxe do coñecemento de que somos nós, as escritoras, as que innovamos a materia literaria levando aos poemas os “materiais indignos” como lle chamou María Reimóndez, non porque ela así os considerase ela, senón porque así son considerados polo lector patriarcal (e non se tome esta frase como sinónimo de home, porque non o é), a saber: o ámbito doméstico, a experiencia da maternidade, a sexualidade feminina…; coa bagaxe que nos permite hoxe ser quen de participar en campañas que queren visibilizar a base da pirámide da violencia (refírome, por supost, a #primAcoso, esa magnífica campaña do Departamento de Igualdade do Concello de Pontevedra que acadou os 5000 comentarios, nada menos). Pois ben, lendo este poema de Manuel María con esta bagaxe, entendo que fala, xustamente, dalgún dos elementos que están na base da pirámide da violencia contra as mulleres.

“Poema á muller galega” está recollido na cuarta parte do libro Remol, a que se abre cunha cita de Noriega Varela: “Cadro conforme, amigo: hai moitas portas cerradas prá probeza…” que xa nos sitúa de maneira inequívoca ante os temas que o autor vai tratar, porque nesta parte do libro figuran entre outros poemas como “Fala calquera galego”, “Mensaxe aos emigrantes galegos”, “Falan uns campesiños aos que les expropian as terras”… Unha sucesión de xentes que son o noso país. Aí está tamen e previo ao poema do que hoxe falamos o coñecido “Acuso á clase media”. O “Poema á muller galega” iníciase cunha cita a Rosalía, “… viudas de vivos e mortos /que ninguén consolará.”, outro encadre necesario para lermos os versos.

Remol foi publicado en 1970. Os poemas que o compoñen foron escritos entre 1963 e 1968. Estamos pois ante un texto escrito hai medio século e que comeza dicindo:

É criminal, no tempo que corremos,
comparar a muller a mais a flor


se illamos estes versos estamos xa diante da base da pirámide. É verdade que os versos continúan dicindo:

cando as mulleres de Galicia
teñen que emigrar


un xeito de sinécdoque que nos vén dicir que as mulleres non son obxectos decorativos nin materia arrincada á vida para ser contemplada, son traballadoras, como despois aclara:


As mulleres galegas -labregas,
mariñeiras, artesás, obreiras,
pasado, pobo, presente,
alma e futuro de Galicia-


Iso son: pasado, pobo, presente, alma e futuro de Galicia e, ao chegar a esa afirmación, Manuel María “estala” e diríxese aos poetas, a determinados poetas:

As mulleres galegas …
non foron cantadas
polo poetas cultos e premiados,
pechados nas súas torres de almasí:


Nótese a ironía con que se refire Manuel María á coñecida “torre de marfil” en que algúns poetas se teñen pechado esquecendo un dos cometidos centrais de quen escribe, ou suplindo a ausencia de méritos propios coa simpatía dos poderes do momento. Manuel explica por que os poetas da torre de almasí non poden cantar as mulleres galegas:


Seguir lendo aquí.

25 de novembro de 2016
Comentarios (0) - Categoría: A muller que le - Publicado o 26-11-2016 09:50
# Ligazón permanente a este artigo
“As horas roubadas”. Retrato das mulleres na Transición.
Rematei xullo lendo "As horas roubadas" de María Solar e sentín a necesidade de escribir estas liñas sobre unha novela que me conmoveu pola súa capacidade para retratar situacións dolorosamente reais.

Como a dominación, o maltrato psicolóxico da muller. María Solar achégase a ese maltrato que non adoita ser recoñecido e que sempre foi esquecido porque esa situación formaba parte do "normal", aínda que, na realidade, sexa unha situación de violencia extrema que acaba por anular a vítima. Unha vítima que non se considera tal ou que tarda un tempo infinito en comprender que esa é a súa situación e, cando por fin a asume, é xa unha muller maior, que perdeu a vida porque viviu a vida doutro sendo, literalmente, a súa escrava. Unha escrava con contrato. Contrato de matrimonio.

Diría que esta trama da novela é particularmente dolorosa. Non só porque é real, senón porque segue a selo.

Tamén me parece de especial interese o retrato das clases sociais a través da posición das mulleres que a elas pertencen.

María Solar escribe unha novela coa que chegar a todos os públicos: entrelaza historias que involucran a adolescentes e a adultas mantendo o interese por todas as tramas. E presenta un conflito de clases: entre progres, a clase media, neste caso enriquecida na emigración, de formación universitaria e con éxito profesional; traballadoras, a clase obreira alienada e embrutecida, incapaz de recoñecer e superar a brutalidade en que vive; e de apelido, a xente ben de toda a vida, exactamente a xente ben do franquismo, dona de todos os privilexios e instalada no poder, desde entón e para sempre. Tres familias que encarnan estas clases sociais e en cada familia unha muller: Rosa, a muller sometida, dobremente alienada pola opresión de clase e pola opresión patriarcal; Lola, a muller que foi formada para ser dona de si e acada a independencia económica e a nai de Nuria, unha "señora" das que ten criada a tempo completo de uniforme e cofia e dedica o seu tempo a planificar o matrimonio da filla. Tres mulleres, tres clases sociais, tres formas de vivir o amor: desde a dominación á aparencia, desde a negación á asunción da realidade de que, como dicía o cantautor, o amor é eterno mentres dura.

Cada lectora engánchase á lectura a través dunha trama, unha idea, un fío co que conecta. A novela é o retrato da sociedade na Transición, e nese retrato cada unha de nós podemos atopar o espello en que mirarnos.

Porque ao final iso é o que buscamos nun libro, un espello en que recoñecernos.


Agosto de 2016
Comentarios (0) - Categoría: A muller que le - Publicado o 09-08-2016 10:08
# Ligazón permanente a este artigo
A man feminina
Man feminina era un dos nomes que recibía a caligrafía kana desenvolvida polas mulleres no Xapón dos séculos IX e X e coa cal se comezou grafar unha poesía que se recibía como unha afirmación identitaria


Non pretendo realizar un estudo en profundidade sobre a poesía xaponesa. Só colocar algúns espellos para capturar a súa luz afastada e poder iluminar a análise da escrita literaria das autoras, no Xapón, ou aquí. Ou deixar algúns vimbios cos que, quen quixer, poida compor unha cesta que nos acolla.
Recentemente volvín á poesía xaponesa. E foi a través da lectura das antoloxías de Carlos Rubio e Luísa Freire que me situei de novo diante do feito da creación literaria realizada polas mulleres.

O anonimato na poesía medieval xaponesa
Nas compilacións de poesía xaponesas realizadas durante a Idade Media, algunhas xa no ano 750, atopamos un número importante de textos anónimos ao lado doutros textos que si recollen o nome dos seus autores. Ese anonimato pode ser intencionado e estar a ocultar que estamos ante poemas que non foron escritos por homes nobres. Así o sinala Carlos Rubio na súa edición do Kokinshuu. Tamén Luísa Freire na Introdução á antoloxía O Japão no feminino II recolle: “Nas mais antigas antologias japonesas raramente está registada qualquer obra feminina ou, quando aparece, é omitido o nome da autora aparecendo como única identificação o do marido.”

A man feminina
Á altura do século IX a cultura xaponesa expresábase en chinés, motivos políticos, sociais e culturais explican esta circunstancia. Neste contexto, a formación académica das elites era en lingua chinesa e a ela só tiñan acceso os homes. As mulleres, apartadas da formación oficial, desenvolven unha caligrafía silábica, kana, tamén denominada onna de (man feminina), que acabaría por ser o soporte dunha estrofa poética cunha forte connotación identitaria, por se tratar dunha poesía escrita en lingua xaponesa, fronte ao canon clásico entón: o chinés.

É así como o waka, xénero poético propiamente xaponés e no que o son é fundamental, acaba triunfando no século X. Unha das estrofas que acada máis éxitos é o tanka, poemas de cinco versos e trinta e unha sílabas. Son precisamente as mulleres as que dan vida a este tipo de estrofa. Segundo recolle Luísa Freire: “As mulheres … ficaram confinadas à forma tradicional e respeitada do tanka. .. havia também uma razão social e cultural … a escrita do tanka era individual e solitária…”

Os materiais poéticos
Cando falamos de autoras e cando tentamos sistematizar se existen ou non trazos que singularicen a produción literaria das mulleres, reparamos nos materiais empregados.

Porque as autoras renovan o mundo da creación literaria achegando aos textos materiais que até entón non tiveran a condición de poéticos.
Luísa Freire sinala como trazos que caracterizan os haikus femininos: un maior lirismo ou evidencia do emotivo, o erotismo cada vez máis desinhibido até se desprender dos tabús na poesía posterior á Segunda Guerra Mundial, a expresión da atmosfera familiar e as tarefas domésticas. Estes materiais predominan na escrita das autoras do século XX, mais algúns séculos antes atopamos exemplos destes trazos, así nos seguintes haikus que podemos ler na antoloxía O Japão no feminino II:

Sopa de ano novo-
já preparo o atum seco
num milhar de aparas.

Den Sutejo, 1633-1698

Rouxinol no bosque-
minhas mãos no lava-loiça
param por instantes.

Kawai Chigetzu, 1634?-1718

Primeira roupa de Verão –
uma mulher que não tece
sente-se culpada.

Shiba Sonome, 1664-1726

Só tres exemplos de poemas escritos no século XVII, trescentos anos antes de que nós, as mulleres de hoxe, colocáramos o mundo doméstico nos nosos poemas.

Ono no Komachi
Ler estas compilacións de poesía produciume unha certa envexa, por exemplo ao descubrir algunha voz feminina que sobresaen xa no século IX. É o caso de Ono no Komachi, unha autora pertencente á nobreza, cunha intensa vida que foi recollida en varias pezas do teatro Noh. Janick Belleau sinala que a súa escrita é melancólica, mais tinxida dun erotismo sutil. Talvez como este poema, reinterpretado a través das traducións recollidas do español, francés e inglés:

Tanto me torturan
as crueldades do desexo
na noite de acibeche
que agardo coa roupa
por fóra tendida


O seu contemporáneo Ki no Tsuraiuki, compilador do Kokinshuu no ano 905 e autor do prólogo, compáraa cunha das mulleres dun emperador do século V, tamén poeta, a princesa Sotoori e fala da debilidade da súa poesía afirmando “non é a debilidade algo natural na poesía dunha muller?” Evidentemente, non se trata dunha análise sisuda. Como conclúe Luísa Freire na súa Introdução: “ainda é cedo para afirmar que uma certa atitude patriarcal e preconceituosa tenha desaparecido completamente do cenário literário”, ela engade “do Japão actual”, mais talvez esa concreción sexa innecesaria.

Como di o poema de Tsuda Kiioko (1920),

Sem saber a altura
da montanha, uma formiga
sobe ao meu joelho.


25 setembro 2015.

[1] Carlos Rubio (ed.), Kokinshuu, colección de poemas japoneses, antiguos y modernos, 2005, Hiperión, Madrid [2] Luísa Freire (ed.), O Japão no feminino II, Haiku séculos XVII a XX, 2007, Assírio e Alvim, Lisboa, páx. 7. [3]Luísa Freire, 2007, páx. 9. [4] Janick Belleau, Breves littéraires, nº 76, 2007, http://id.erudit.org/iderudit/5379ac [5] Carlos Rubio, 2005, páx. 100.

Artigo publicado en Terra e tempo.
Comentarios (0) - Categoría: A muller que le - Publicado o 25-09-2015 18:27
# Ligazón permanente a este artigo
Dous libros de relatos para o verán
Dos últimos libros publicados, chamaron a miña atención dúas coleccións de relatos que veño de ler nestes primeiros días de verán.

Creo que foi na Feira do libro de Vigo, cando alguén comentou que volvía o relato, como se no ámbito narrativo fose a novela a que ocupase o escaparate espazo- temporal do edificio literario. E creo que si, que un pouco si.

Estes libros son dous títulos absolutamente recomendábeis. Imprescindíbeis, diría eu, e cito por orde de publicación:

Funambulistas de Mercedes Leobalde
Un animal chamado Néboa de Ledicia Costas

Dúas mulleres dando pasos firmes no mundo da narrativa.

Moi diferentes entre si, en canto á temática, localización e extensión do relato, mais igualmente gratificantes. Ambos os dous están escritos cunha lingua poderosa, poética por veces, cun estilo adecuado ao texto que se constrúe. Até ler outra vez unha frase ou un prarágrafo só pola súa beleza, sen importar o seu contido.

Un animal chamado néboa feriume, tiven que pechar o libro máis dunha vez por mor da dureza dalgún dos relatos. Son historias que sabemos ou intuímos, mais que non cansamos de rememorar, porque sabemos que lembrar é terapéutico, necesario. O meu preferido é “Leningrado”, especialmente o segundo episodio.

Funambulistas tamén peta no corazón, fainos rir ou acóuganos a través da vinganza que ás veces nos medra no estómago. Gostei especialmente dos relatos relacionados entre si, eses que dan tanto a entender, mais que non revelan completamente o que sucedeu, e entre eles o terceiro, xa contra o final do libro, esperanzador.

Comentarios (0) - Categoría: A muller que le - Publicado o 24-07-2015 09:29
# Ligazón permanente a este artigo
Artigo sobre Ana Luísa Amaral en A Nosa Terra
Este foi o artigo que publiquei sobre Ana Luísa Amaral, probabelmente a finais do ano 2002 en A Nosa Terra.

O artigo, xunto con algún libro meu, envieillo a Portugual, mais nunca o recibiu, talvez porque algunha lectora compulsiva non puido deixar que os libros chegasen a destino.


ANA LUÍSA AMARAL

Unha tarde de sábado, mentres tiraba libros do andel na Bertrand de Braga caeu nas miñas mans o poema. O libro titulábase As vezes o paraíso, de Ana Luisa Amaral, até aquel momento completamente descoñecida por min.
Lino unha e outra vez, sen saber explicar por que me recoñecía no poema, por que me identificaba coa muller que escribía naquel libro. Foi un achado importante. Víame nos versos e recoñecía o que para min é un mesmo gusto pola palabra exacta, transparente e simbólica, capaz de nos trasladar os sentimentos e ao tempo construtora dun mundo propio. Unha poesía sen artificio innecesario.
Foi así que, un ano despois, mentres gozaba do sol e da praza, da República, no decembro vianés, volvín procurar os versos de Ana Luisa Amaral, Imagens, Minha señora de quê. Insuficiente, debía volver novamente para poder ler tamén Coisas de Partir, non había máis nos andeis.
Ana Luisa Amaral é profesora de literatura inglesa na Universidade Nova de Lisboa, estudosa da obra de Emily Dickinson e das irmás Bronte. Publicou o seu primeiro libro de poesía en 1990, Minha señora de quê. No prólogo da segunda edición, en 1999, M. Irene Ramalho de Sousa Santos di que desde a publicación dese seu primeiro libro a poeta “Se tem vindo a impor nas nossas letras” e ás avesas aparece a súa concepción da práctica poética. Para Irene de Sousa isto é así porque xa neste primeiro libro Ana Luisa Amaral se presenta como o contrario do que a tradición recolle para a figura do poeta: “mulher e nao homem; despojada ..., desinspirada ..., ausente...” E certamente Amaral fai fincapé en contrariar a tradición, reinterpreta e volve falar dos mitos, das personaxes, das figuras prototípicas. Contraría e ironiza. Principalmente en Imagens (2000) en que transitan entre os versos as sombras de Penélope, de Helena, de Medea, a Penélope que se nega a Ulises, que non regresará, Medea que decide ficar no palacio.
Anos antes publicara Coisas de partir, libro do que podemos atopar poemas traducidos en compaña de Andolin Egurkitza, onde a ironía é a chave que abre a porta da reflexión. En Coisas de partir atopamos o “Reais ausências”: “Nao há rainhas, nao. // Quando se fala em mitos, é sempre Artur // ou D. Sebastiao ...”, e o magnífico “Lugares comuns”, un poema sobre a uniformidade das concepcións sociais, en Portugal, ou Londres: “e pensei que afinal nao interessa Londres ou nós, // que em toda parte // as mesmas coisas sao.”
As mesmas cousas son, a mesma necesidade de escribirnos, definirnos, construirnos ... en feminino.
Comentarios (0) - Categoría: A muller que le - Publicado o 05-02-2015 15:24
# Ligazón permanente a este artigo
Bágoas de Morgana
Este luns 27, partía Begoña Caamaño. Pedíronme unhas palabras e só souben dicir isto:



“O espazo que habitamos sempre nos marca de forma importante.” Da voz de Morgana, Morgana en Esmelle


Aínda estes días amparábame nunhas palabras de Begoña Caamaño pola súa radical claridade á hora de definir a posición desde a que escribimos algunhas mulleres hoxe: “Escribo dende un xénero excluído e dende unha lingua minorizada e asumo a responsabilidade que esa escolla conleva. Sentiríame culpable se as miñas personaxes e as miñas historias traizoasen os meus ideais.” Subscribo unha por unha as súas palabras, palabras que se recollen nunha entrevista para o Observatorio da Mariña pola Igualdade no ano 2013. Por iso as enarborei cando estes días volvía reflexionar sobre a importancia das achegas das escritoras á historia da literatura en xeral, e á galega en particular.

E foi precisamente Begoña Caamaño unha autora consecuente coas súas palabras e que desde as súas novelas contribuíu a crear historias novas, para unha realidade nova e máis xusta. E así entrou en diálogo coa literatura para rescatar, reconstruír e defender dúas personaxes como Circe e Morgana. Un diálogo que, ademais, no caso de Morgana en Esmelle obtivo o recoñecemento de premios como o Ánxel Casal da Asociación Galega de Editores, o Premio da Crítica, o Antón Losada Diéguez de creación literaria e mesmo o Premio da AELG á mellor obra de narrativa do ano 2012, que é o mesmo que recoller o recoñecemento dos colegas das letras que así coincidiron en sinalar que a súa fora a mellor obra narrativa dese ano.

Deste xeito colocou no centro da historia a Morgana, para que fose ela a falar da súa propia historia, sen intermediarios nin manipuladores: “Eu son Morgana e esta é a miña historia. Contada por min mesma, coa miña voz. A única historia en que me vexo e en que me recoñezo. Por mais que haxa quen lembre doutro modo os feitos.” Nunha representación do necesario feito de que as mulleres tamén sexan o centro da escena e desta volta donas das palabras, sen intermediarios que disimulen ou oculten o que realmente viviron. Cun lapis lila que nos deseñe como realmente somos. Algo que debemos valorar como unha contribución fulcral á historia da literatura.

Hoxe apagouse a súa voz. Xa non volverá rescatar mulleres afeadas entre as páxinas dos libros, descritas cunha estilográfica patriarcal. E sentimos que nos foi roubada. Talvez por iso a miña memoria recupera estes versos que hoxe quero dedicarlle a Bea Caamaño:



así que te maldigo e declaro
que odio a túa sentenza inapelábel
imposta nun contrato desigual
que me xogo contigo o tempo que me queda

obrigarasme a cumprir este contrato
mais loitarei
aínda que deixe a vida


27 de outubro de 2014.

Artigo publicado no semanario Sermos Galiza.
Comentarios (0) - Categoría: A muller que le - Publicado o 31-10-2014 18:11
# Ligazón permanente a este artigo
© by Abertal
Acuática