acuática


110 anos de A xungla
Foi a lectura deste Nadal, unha lectura que me foi enganchando e ocupando, que me sorprendeu e me obrigou a subliñar tantas frases que quería lembar. E finalmente tiven que escribir sobre o libro que, naturalmente, recomendo.


“… a imaxe da xungla, un mundo en que só contaba a forza bruta e que se rexía conforme a unha orde creada polos que retiñan esa forza co fin de someter os que non a posuían.”


O vindeiro mes de febreiro cumpriranse cento dez anos do inicio da publicación de A xungla, do escritor estadounidense Upton Sinclair. A xungla é unha novela que se publicou por entregas ao longo do ano 1905 no xornal socialista Appel to reason. A súa lectura tívome ocupada, e marabillada, nestas últimas semanas.

Souben dela por casualidade, escoitando un programa de cultura mentres viaxaba fóra do país. A recensión que alguén fixo a través das ondas provocou a miña curiosidade e tempo despois tiven o libro entre mans, unha edición con presentación do escritor e investigador César de Vicente quen explica que esta obra é o resultado do encargo do editor de Appel to reason e que é a primeira novela do denominado realismo socialista.

Upton Sinclair realiza un relato pormenorizado da situación da clase traballadora na cidade de Chicago, metonimia do funcionamento do sistema capitalista: un mundo en que os máis humildes, traballadores moitos deles inmigrantes, fican condenados a unha vida de miseria da que a penas conseguen saír cando morren. Sinclair crea unha ficción e unha personaxe protagonista, o lituano Jurgis Rudkus, coa que viaxa ao longo dos distintos sectores produtivos da cidade e tamén aos escuros espazos dos desempregados: vagabundos, esmoleiros, delincuentes … e deste xeito retrata fielmente o Chicago de 1905, sen deixar atrás referencias concretos a feitos reais como as folgas no transporte ou nos matadoiros, ou os mitins socialistas previos ás eleccións de 1905 (en que Roosevelt revalidaría a presidencia). A través da vida de Jurgis, Sinclair analiza a precariedade laboral dos obreiros non especializados, a explotación a que os somete o sistema capitalista impoñendo unhas condicións laborais e salariais que se aproximan do escravismo, e explotando de novo aos traballadores de maneira indirecta mediante o control do comercio da alimentación, dos alugueiros, de todas as necesidades básicas que teñen case a condición de luxo para a clase obreira.

O certo é que a novela de Sinclair é dunha extremada dureza, especialmente cando retrata o funcionamento dos matadoiros de gando, algo que chegou provocar a apertura dunha investigación e a posterior modificación da lei, mediante a promulgación da Lei de Inspección da carne e a Lei de Pureza dos alimentos e as Drogas, asinadas por Roosevelt o 30 de xuño de 1906. Porque Sinclair, a través da palabra literaria difundida por un medio de comunicación que buscaba axitar as conciencias, deixou constancia de que os conceptos seguridade e hixine non tiñan lugar naquel inferno produtivo. E así lemos: “Con este material se fabricaba a chamada “carne embalsamada”, que ocasionou máis vítimas entre os soldados americanos durante a guerra de Cuba cás balas dos españois”. Mais tan horrendas como as descrición do traballo nos matadoiros, eran os relatos da vida das traballadoras e os traballadores e iso non provocou cambio ningún. Como di César de Vicente na Presentación: “o conflito central da Xungla, a loita contra as condicións dos sistema capitalista, quedou intacto”.

Mentres lía a novela, fun reparando nas personaxes femininas, mulleres dobremente escravizadas. Se a novela retrata a explotación laboral de mulleres e homes, no caso das mulleres ten que referirse á explotación sexual intimamente ligada á primeira. Mulleres que para manter o seu traballo e o da súa familia teñen que permitir os abusos dos capataces, mulleres que só conseguen sobrevivir prostituíndose. A situación era tan extrema que o narrador escribe: “Nin mulleres nin nenos tiñan cabida naquel mundo; canto antes o abandonaran, mellor para eles.”

Sinclair relata os padecementos destas mulleres incorporadas a un traballo insalubre poucos días despois de parir ou parindo nas peores condicións e sen axuda médica (todo un luxo que quen podía pagar) até morrer mesmo; fala da trata de mulleres levadas enganadas ao país en que se realizan os soños e acababan en prostíbulos despois de ser violadas e drogadas até convertelas en adictas … putas que cando conseguían un pouco de diñeiro enseguida lles desaparecía, “Mais entón aparecían os cargos en concepto de hospedaxe e comida… e a que prezos; non o crerías!... Hai que aceptalo ou marchar, sen máis alternativa. E onde quer que fose as cousas serían iguais”.

Estas mulleres que aparecen na novela son as mesmas obreiras que tomando conciencia da súa situación acaban por provocar mobilizacións que hoxe lembramos cada 8 de marzo baixo a forma dunha mítica folga das traballadoras téxtiles queimadas polo empresario dentro da fábrica. Hoxe sabemos que non foi exactamente así. Que realmente foron moitas as folgas e as reclamacións, que o activismo de socialistas e comunistas foi decisivo na toma de conciencia, que foi decisiva a mobilización das rusas contra a guerra e a proposta de Clara Zetkin. Elas dobremente explotadas, dobremente alienadas, tiveron que romper aínda máis barreiras porque se enfrontaban á morte, real ou metafórica. “Falo pola moza que nestes momentos percorre algunha rúa desta horrenda cidade e, abatida, languidecendo de inanición trata de optar entre o bordel e as augas do lago.” di un orador socialista ante un auditorio de traballadoras e traballadores, provocando as súas conciencias.
Ao final da novela, aparece unha personaxe, o sueco Nicholas Schliemann, de quen se sirve o autor para recoller algunhas ideas que aínda hoxe nos deben facer reflexionar, ideas como estas: “Que se trataba do matrimonio? Este e a prostitución, eran as dúas caras dunha mesma moeda: unha explotación que ese depredador que é o home fai do pracer sexual.”; ou estas: “Despois da revolución, a muller sería libre e non precisaría venderse para vivir.” Ou aínda: “A maior barreira que se opoñía á civilización era o modelo de fogar e a primeira tarefa que tiña que acometer a intelixencia moderna era a emancipación da muller.” Pois iso!

Mais o caso é que, cento dez anos despois, moitas das páxinas da Xungla ben poderían describir as situacións de hoxe. Cando leo: “A min esas ideas non me interesan. Eu son un individualista!” non podo deixar de lembrar a todos os que se negan a unha realidade mellor porque eles non se meten en política, esas cousas non lles interesa, só se ocupan do seu. Son individualistas! “Pesar que había xente que non quere abrirse á experiencia de vivir libres e iguais” e hai, aínda hai.

César de Lorenzo clasifica a novela como realismo socialista, xunto con outras obras como A nai de Gorki (1907), que logo pasaría ser a gran novela deste movemento. Nas súas palabras “a novela debuxa o espazo da toma de consciencia da personaxe (elemento estrutral esencial nas novelas do realismo socialista) que substitúe o relato de formación da novela burguesa tan estendida na época.” E sinala tamén que a novela pretende alterar “o campo literario introducindo un discurso sobre a xustiza social: sobre a igualdade na distribución dos recursos e oportunidades, sobre participación igualitaria no poder.”
A xungla é unha novela escrita desde o proletariado e para o proletariado, co proletariado como protagonista e que traslada unha mensaxe de que a sociedade é transformábel. Aínda é transformábel.

Nota: todas as citas están extraídas da edición publicada por Capitán Swing en 2012, na colección Polifonías, en tradución para o español de Antonio Samons, revisado por Jorge Cano e con presentación de César de Vicente.


Xaneiro 2015. Atigo publicado en Terra e tempo.
Comentarios (0) - Categoría: artigos - Publicado o 25-01-2015 10:53
# Ligazón permanente a este artigo
entender o tempo



Do libro En atalaia alerta
Comentarios (0) - Categoría: foto-poemas - Publicado o 21-01-2015 08:56
# Ligazón permanente a este artigo
2015
Comentarios (4) - Categoría: foto-poemas - Publicado o 01-01-2015 12:55
# Ligazón permanente a este artigo
cos cascos na cabeza
Comentarios (0) - Categoría: foto-poemas - Publicado o 23-12-2014 20:15
# Ligazón permanente a este artigo
Resumo da presentación de Argola na Guarda
O venres 12 de decembro presentamos Argola na Guarda, nun acto que tamén era a presentación da Asocicación Cultural Vela ao vento e que estaba coorganizado polo Grupo de Acción Feminista do Baixo Miño.

O acto foi presentado pola amiga Marisa Guerra e contou coa particpación de moitas amigas e amigos para os que non houbo cadeiras suficientes na Libraría Ler. Antón Ferreira, corresponsal do Atlántico Diario e a Radio Galega, fai esta crónica na súa web Galicia Suroeste, a fotografía tamén é súa:

"A Libraría Ler da Guarda acolleu, o venres, 14 de decembro, a presentación do poemario “Argola”, de Marta Dacosta, nun acto que foi presentado por Marisa Guerra quen se congratulou de que a presentación deste poemario servise tamén como punto de partida do novo colectivo Vela e Vento, asociación cultural que tenta darlle un pulo á cultura na Guarda e contorna.
Marisa Guerra referiuse á autora como “unha muller implicada na loita pola liberdade”, e da poesía de Marta Dacosta, sinalou que presenta “formas ben traballadas” e na que salienta “a forza da palabra que berra pola liberdade”, porque se trata dunha literatura comprometida, e agradeceu Marisa Guerra, que haxa escritoras que berran utilizando os versos sen avergoñarse do seu compromiso.
Viu, na lectura dos poemas de Marta Dacosta, unha presenza dos chamáns, porque a través das palabras, como aqueles homes e mulleres das culturas indíxenas, amósase unha sabeduría, un coñecemento da Nai-Terra. Pero é tamén a palabra; a voz das mulleres ás que se lles negou o dereito de soñar, e é, tamén, a palabra dos homes prostituídos ao servizo do imperialismo.
Marta Dacosta, salientou que este libro é diferente aos publicados ata agora, porque se constrúe a sí mesmo, cunha intención: querer escribir exactamente o que quixo dicir “fun a por el”, tratándose dunha historia que se conta con pasos adiante, e tamén con pasos cara atrás.
E explicou que “Argola” está imaxinado na costa de Oia, e que precisou case un ano para escribilo, xurdindo a partir dunha cita que aparece en “Agrícola” de Tácito.
Rematou este acto, no que a escritora asinou exemplares, coa lectura de diversos distintos poemas recollidos no libro que viña a ser presentado"
Comentarios (0) - Categoría: Argola - Publicado o 20-12-2014 18:50
# Ligazón permanente a este artigo
Presentación Dun lago escuro en Vigo
Comentarios (0) - Categoría: Dun lago escuro - Publicado o 18-12-2014 09:56
# Ligazón permanente a este artigo
Breve antoloxía da poesía galega de 90
Publicado no Blog O levantador de minas o 18 de marzo de 2006:

MARTA DACOSTA. Vigo, 1966.Mostran seus textos unha postura existencialista que transcende o individual para atinxir o colectivo. Na súa valorización, a vida fica bañada por un sentimento de xeral frustración, en que o silencio humano parece irmán dunha Natureza en ruínas. Así, a evocación do telúrico decrépito é orixe e reflexo dunha vida de angustias, dun destino cruel.
Mais unha mensaxe tal, que podería fundamentar unha actitude de pasiva carpideira, entra en confronto co ton bárdico que a forma verbal fornece. O verso utilizado, de longo período rítmico e poderosa “melodía”, sitúanos perante unha actitude creativa de autora épica, a través da cal os poemas, en xeral non narrativos, parecen querer relatar un sofremento xordo e constante. É un verso que ofrece unha palpábel “musicalidade”, que evidencia unha ferramenta conscientemente usada con destreza.
O resultado son textos de grande solidez, tanto polo poder do seu período rítmico completo canto polo recheo semántico, que parecen nacer dun abafante existencialismo colectivo.

Comentarios (0) - Categoría: Antoloxías - Publicado o 10-12-2014 08:23
# Ligazón permanente a este artigo
Entrevista para o blog Galego en Cork
Despois da estadía en Cork, a lectora de galego Laura Liñares fíxome esta entevista para o blog Galego en Cork.

Agora compártoa con vós, e aproveito para agradecer o traballo de persoas como Martín Veiga e Laura Liñares na difusión do noso idioma alén das nosas fronteiras.

Pregunta: Harkaitz Cano falounos do decálogo do escritor vasco. Poderías comentarnos un par de cousas que poderían valer para comezar a crear o decálogo do escritor galego?

Eran moitos os puntos tocados no decálogo de Harkaitz Cano que teñen a ver coa realidade actual da escritora e do escritor galegos.

En canto a que dous puntos sinalaría eu para comezarmos construír ese decálogo, diría os seguintes:

1.- A escritora, o escritor galegos son escritores en dobre xornada. Como a maior parte dos escritores do mundo deben compatibilizar a súa xornada literaria (calquera que esta sexa, diaria, sistemática, discontinua, ocasional) co desenvolvemento da súa actividade profesional. Isto, que por un lado limita a capacidade de produción literaria en tanto en canto a escritora non pode botar man de todas as horas que precisa para crear a obra que desexa, podemos considerar que enriquece esa obra ao fornecerlle á escritora e ao escritor unha experiencia literaturizábel e darlle a liberdade de non se ver sometido á presión de depender economicamente de que o que escribe sexa aceptado ou non, cando se ofrece para ser publicado. Mais a contrapartida é que esta situación non é unha opción, senón a única posíbel. Mais este xa é outro tema.

2.- Galegas e galegos que escribimos sentimos ante o papel en branco unha dobre responsabilidade: a de crear unha obra literaria que sexa atractiva para a lectora e o lector, pois iso é a literatura á fin e ao cabo, e a través dela seguir construíndo a casa nosa do idioma, facéndoa a cada pouco máis grande para acoller nela a novos falantes que prendan na lingua a través das palabras que enfiamos, mentres mantemos con nós a todos e todas os que xa a levan canda si.
Comentarios (0) - Categoría: entrevistas - Publicado o 06-12-2014 13:40
# Ligazón permanente a este artigo
Entrevista do alumnado do IES Manuel Garcia Barros
Esta é a entrevista que me fixeron as alumnas e alumnos de Literatura Galega do século XX e da actualidade do IES Manuel García Barros da Estrada, un fermoso traballo que lles quero agradecer publicamente. E tras o alumnado o profesor, esa figura imprescindíbel, Carlos Loureiro.

Proxectos así axudan, enormemente, a difundir a nosa literatura e, canda ela, a nosa lingua. Parabéns, un traballo moi ben feito.

Pregunta. Pola información que posuímos de vostede, desde logo que a vemos como unha
persoa rebelde e incorformista dende nova (emprego do galego, rebeldía cara á relixión,
anticlericalismo...). Até que punto este inconformismo marcou a súa personalidade e até
que punto lle supuxo desencontros?


Desencontros todos os que poidades imaxinar, mais algún encontro tamén. En todo caso, a cuestión non é se a actitude vital dunha persoa lle produce encontros ou desencontros, a cuestión é se está en paz consigo mesma, se é coherente co que pensa, se actúa de acordo co que defende. Ser honesta con unha mesma é o máis difícil, mais tamén o máis necesario.
Comentarios (0) - Categoría: entrevistas - Publicado o 06-12-2014 13:24
# Ligazón permanente a este artigo
Esposa-escrava
25 de novembro. Saímos á rúa e, un ano máis, procuramos chamar a atención das persoas que pasan, lemos textos, poemas, definicións que falan de violencia, violencia contra as mulleres. As persoas miran de lonxe, algunhas paran un segundo, un minuto, só unas poucas sentan, unha muller con velo nin repara no acto.

Outra muller gardou apurada o folleto no abrigo. Na casa sacarao sobre o caldeiro do lixo, botaralle unha ollada a correr. Non pode pararse, ten que preparar a cea e ter todo listo para cando chegue el. Ese que un día lle negará a metade do que entre os dous teñen porque ela non contribuíu economicamente na familia, porque el era o único que traballaba fóra da casa, porque el foi o sostén económico e por iso, nese futuro, esixirá que todo sexa para el. Negarase mesmo á pensión compensatoria.

É o grande negocio da esposa escrava. Unha muller alienada que dedica o cento por cento do seu tempo a atendelo a el, o cabeza de familia, o que trae o diñeiro. Ela que se ergue para quentar o leite, poñerllo na mesa, darlle o pano para que se limpe, retirar a louza e fregala, ela que lle abre a porta e logo péchaa. Ela que lle zurce calcetíns e calzóns, que estira no mercado o seu salario economizando na compra, que lle ten o prato posto na mesa cando chega, a comida feita.

El non ten que facer nada. Nada. Nin colle un prato. Sentado ante a televisión reclama o garfo que falta na mesa, e cando quere beber nin fala, estira o vaso e agarda a que llo enchan.

Ela ten que estar na casa á súa hora, con todo listo e preparado. El ás veces chega tarde porque se demorou a partida cos amigotes e non entende por que a cea non está quente como a el lle gusta, ao fin e ao cabo é a obriga dela, chegue cando chegue.

Nunca lavou unha camisa, nin coseu un botón. Nunca coceu un ovo, nin levou un prato ao fregadeiro. Nunca puxo unha manta na cama, nin sabe onde están os zapatos. E no futuro negarase a que ela teña algo que só é del, porque só el trouxo diñeiro a casa e aforrouno ou gastouno nas súas cousas, porque a criada xa a tiña paga.

Ela mira o papel rapidamente. Sabe que leva un cadeado pesado ás costas. Que ten os ósos deformados precisamente por iso. Mais le rápido e fai cachiños co papel, para que el non o vexa. E cando lle pregunte por que había un grupiño de xente parado na rúa dirá que non sabe, que ela non viu nada, que non se fixou ou mesmo que non pasou por alí. Sabe, desde hai moito, moito tempo, que o mellor é non tocar determinados temas, nin mentalos. El acabará dicindo que é unha burra e que que saberá ela, que esas son todas unhas putas, unhas pendangas de cona quente que andan a ensinar o cu e arrimarse ao primeiro que pasa, que desde que as mulleres traballan teñen unha lingua que non hai quen as paren, pensan que son homes, que poden dicir o que lles peta e a quen lles peta. Que si unha filla súa andara así e falara así partíalle a cara, e que non lle estraña, que non lle estraña nada que lles batan e aínda que algunha morra, porque é que as buscan.

25 de novembro. Estamos na rúa un ano máis, lemos os nosos poemas, as nosas cartas, cantamos, colocamos elementos diversos que nos lembren ás mulleres que morreron, sinalamos os indicios ante os que debemos preocuparnos, alzamos a nosa voz. Mais aínda falta, falta implicación e compromiso desde as institucións, faltan partidas económicas que sustenten unha rede absolutamente necesaria para que as mulleres se sintan apoiadas e poidan tomar a decisión que as salve. Faltan políticas que incidan nun cambio de conciencia. Aínda hai que chegar a tantos lugares e tantas persoas, como a esa casa, esa cociña en que hoxe hai unha parella, esa mesa ao redor da cal unha muller cala, cala e cala aínda que lle doian os oídos e algo parecido a unha rabia triste se apodere dela ao oír, un día máis, unha noite máis, unha vez máis esa boca que, mentres mastiga e bebe e nin a mira, xustifica a violencia coa violencia das súas palabras.

Artigo publicado en target=_blank class=tEnlac>Terra e tempo.
Comentarios (0) - Categoría: artigos - Publicado o 28-11-2014 08:23
# Ligazón permanente a este artigo

Xanela de Marta Dacosta
acuatica07@gmail.com
 CATEGORÍAS
 OBRA
 ANTERIORES
 Arquivo
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 outras xanelas

Acuática
© by Abertal