acuática



Xanela de Marta Dacosta
acuatica07@gmail.com
 CONTIDOS
 OBRA
 ANTERIORES
 Arquivo
 BUSCADOR
 outras xanelas

Contra a selectividade. Imaxinación e solidariedade
“...toda ação cultural é sempre uma forma sistematizada e deliberada de ação que incide sobre a estrutura social, ora no sentido de mantê-la como está, ora no de transformá-la” (Paulo Freire)

Hoxe, cando abres unha web dedicada á docencia, podes atopar afirmacións tales como que "aprender non consiste en aprobar exames".

E é así. Sabemos perfectamente que é así, a aprendizaxe é outra cousa.

Atender, participar, axudar, colaborar, ser solidaria, responsábel, organizarse, comprometerse, ter vontade de mellorar ou aproveitar os recursos que o profesorado pon ao seu alcance son termos que dan conta perfectamente do que debe ser proceso de aprendizaxe (termos que todas e todos comprendemos facilmente e que eu prefiro a outros como "liderazgo, emprendemento ou perfil de aprendiz" cos que nos manda traballar a actual lexislación). Mais, o proceso de aprendizaxe que acabamos de describir non é avaliábel a través dos exames.

Continuar lendo en Sermos Galiza.
Comentarios (0) - Categoría: artigos - Publicado o 24-06-2019 10:40
# Ligazón permanente a este artigo
A lingua no ensino hoxe. Unha proposta urxente
“A solución potencial do problema (o uso público do galego) é cada vez máis patente, pero todo vai depender da marcha da vida política canto á participación das forzas de resisténcia.” F. Rodríguez (1991): Conflito Lingüístico e ideoloxia na Galiza, Santiago de Compostela: Ed. Laiovento, páx. 75.

“A lingua é o principal elemento diferencial a erradicar na cultura dun pobo por parte de quen está a practicar o monolingüísmo histérico dunha violencia que xa vén sendo histórica no estado español. Actuar contra a lingua é actuar de raíz contra o pobo.” Parlamento de escritoraes, Pontevedra, 15-16 marzo 2019.

O pasado 27 de abril, celebráronse as XVIII Xornadas de Lingua e Literatura organizadas pola CIG-Ensino e a AS-PG, unha actividade de referencia para o profesorado galego, especialmente para o profesorado de Lingua galega e Literatura. A trascencendencia desta proposta que acumula anos de achegas substanciais ao estudo da nosa lingua e literatura, pode medirse, mesmo, no número de imitacións que desde outras entidades e até a propia Administración se teñen producido.

A organización das Xornadas de Lingua deseña sempre o programa co maior coidado, procurando que sexa un punto de encontro para a difusión das mellores propostas e para o debate. Por iso este ano colocou como unha actividade central a “Estado actual da lingua galega no ensino. Alternativas de futuro” en que participamos Mónica Pazos, Valentín García e eu mesma,

Este artigo recolle a intervención que entón realicei.

Continúa en Terra e tempo.
Comentarios (0) - Categoría: artigos - Publicado o 24-06-2019 10:39
# Ligazón permanente a este artigo
Sopa de letras reparadora
Artigo do mes de maio no Sermos Galiza:

Sopa de letras reparadora


Creo que a primeira lembranza que teño do Día das letras é un faiado en que tres mozas estamos tiradas no chan, traballando sobre un papel marrón xigante. Un deseño no centro e un poema ao redor era a nosa proposta para participar no certame de carteis convocado polo instituto. Tivemos que colocalo entre dous andares, no relanzo que levaba ao corredor en que estaba a nosa aula, a mesma en que debatiamos sobre a idoneidade de incorporar o galego como lingua vehicular e fiquei soa defendendo o noso idioma. Era unha aula do que hoxe sería 1º de bacharelato, rapazada de dezaseis anos, un instituto das Travesas, en Vigo. Ano 1983.

Seguir lendo no Sermos.
Comentarios (0) - Categoría: artigos - Publicado o 29-05-2019 00:23
# Ligazón permanente a este artigo
Últimas colaboracións

A imaxe mostra tres cabeceiras coas que colaborei nos últimos meses.

Primeiro un poema na revista Ligeia.
Logo a tradución doutro poema, da man de Suso Muinhos na revista nepalí La.Lit ("We are delighted to be featuring a brace of poetry translations by Suso Moinhos from Galicia, in northwestern Spain, that hold food as a signifier of religion, hunger, oppression, sex, love and asserting one’s difference.").

E finalmente un relato curto para homenaxear o compañeiro Isidro Novo.
Comentarios (0) - Categoría: textos editados - Publicado o 06-04-2019 12:10
# Ligazón permanente a este artigo
Decimonónica
Unha brasileira, un español e unha galega xantan a unha hora intempestiva despois dunha mañá de encontro poético entre linguas e realidades diferentes.

A brasileira abre a conversa mostrando a súa dúbida sobre a idoneidade de manter as fronteiras no mundo actual. Ela di: “os mapas só são desenhos num papel”. O español concorda. A brasileira engade: “por que criar novas fronteiras, eu não percebo por que é que se reclama a independência hoje.” O español concorda e engade: “eso es decimonónico”.

A brasileira volve preguntar se é certo o que din os cataláns de que están prexudicados economicamente dentro do Estado español. A galega fala da situación de Galiza respecto da produción de electricidade, explica como se obteñen os recursos aquí, coas negativas consecuencias para o patrimonio natural galego, mentres a sede da empresa tributa en Madrid e converte a materia prima galega en española para logo dicir que recibimos recursos do Estado. O español non quere escoitar esta explicación, porque inmediatamente nega que os cataláns estean prexudicados, afirma que se benefician da situación, que Madrid os sostén e que están condicionando o goberno do Estado.

A súa linguaxe facial vai traducindo rancor e, inmediatamente, comeza a dicir que as nacionalidades históricas están sobrerrepresentadas, que teñen máis poder ca outros territorios e que están a condicionalo todo. Non o di, mais intúese que culpa o nacionalismo de que Sánchez non siga gobernando, quen sabe se da actual deriva política do Estado. E entón afirma moi serio que: “yo soy de Izquierda Unida, pero en estas elecciones voy a votar por Sánchez.”

Horas antes, cando a composición da mesa era máis numerosa en persoas, case todas elas galegas, a mesma brasileira manifestara que non entendía o funcionamento do Estado Español, referíase ao Estado das autonomías. A mesma galega respondeulle que en España a situación é similar da que eles tiñan cando pertencían ao Imperio portugués e preguntoulle: “Cando se independizaron vostedes? 1822 -respondeu. Pois nós seguimos como vostedes antes de 1822.” Outro galego sumouse á conversa e abondou no argumento. O mesmo español escoitaba, mais non interveu, cando moi posibelmente estivese en completo desacordo, tendo en conta a evolución posterior da conversa. Curioso.
Isto que comeza como un chiste, ten moito, moito parecido coa realidade, pois, con leves modificacións, é unha conversa real.

Unha conversa en que andei a remoer días despois, comprobando como a rancia e imperial mentalidade española segue a impregnar persoas de toda condición, mesmo as que unha podería considerar de mentalidade máis aberta.

Esta é a súa verdadeira cara.

E eu preguntábame. Pero non se decatan de que xustamente é a contribución do nacionalismo o que pode facer posíbel un avance real para un estado anquilosado e decimonónico? Decimonónico.

Decimonónico é un cualificativo que utilizan contra nós, nacionalistas. E que hai máis decimonónico, no sentido despectivo que eles utilizan, ca un estado en que segue sendo o xefe un rei que, ademais, viste uniforme militar? É que non comprenden que os nacionalismos, o debate que estamos a colocar enriba da mesa é a única vía para que un día se poidan envolver na súa bandeira republicana?

Mais para min, non hai nada negativo en ser decimonónica, ou mesmo romántica, no sentido político do termo. Sentirme contemporánea de Rosalía de Castro e armar os vimbios da República galega. Independizarnos do Imperio, abolir a escravitude, fundar a República, como no Brasil decimonónico.

Artigo publicado en Terra e tempo.
Comentarios (0) - Categoría: artigos - Publicado o 06-04-2019 12:09
# Ligazón permanente a este artigo
Festival Alguén que respira

O pasado 22 de marzo, participei na mesa sobre "O espazo da poesía na sociedade" que decorreu nun dos cafés do Festival Alguén que respira!. En Santiago de Compostela.

Foi con Henrique Albarellos, Mario Requeira e Luís Tosar.

Eu rematei convidando aos presentes a ler poesía, pois, tal e como falaramos, neste tempo que nos toca vivir precisámola moito, ela daranos azos e argumentos, será a mellor maneira de expresármonos cando chegue o momento e teñamos que dicir mesmo barabridades, mais dirémolas en verso.

Pero, o máis gratificante destes eventos adoitan ser as presoas que coñeces, como Raúl Zurita ou Elisa Lucinda, vindos de Chile e Brasil.
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 24-03-2019 22:00
# Ligazón permanente a este artigo
Non sen a miña lingua
Non son a única que, en múltiples ocasións, ten posto en paralelo a situación da muller e a situación da minorizada lingua galega. Ao fin e ao cabo, estamos a falar nos dous casos de desigualdade. E fronte a estas inxustizas vimos empregando desde hai anos diferentes ferramentas.

No ámbito da procura da igualdade de trato e oportunidades, do respecto dos dereitos das mulleres temos reclamado: accións positivas, visibilización, romper co teito de cristal e afastarse do chan pegañento, respecto, que non nos traten coma meniñas porque somos mulleres intelixentes e con capacidade plena para defendernos e decidirmos…

Deámoslle a volta. Poñamos un espello. A nosa lingua tamén é unha lingua madura e capaz que só precisa afastarse do chan pegañento que a deixa dentro da casa, romper o teito de cristal que a impide acadar ámbitos como a ciencia ou o cine, estar máis visíbel en todos os espazos, accións positivas que a convirtan no que sempre foi, a nosa lingua, na aldea e na cidade, na casa e na rúa, na escola e no patio, nun mostrador ou nunha manifestación.

Igual que non podo entender que unha persoa que se autocualifica de ecoloxista e/ou naturalista e que loita pola supervivencia das especies dos diferentes reinos que habitan o planeta non use a nosa lingua, tampouco podo entender que as que se nomean feministas non reparen nesta inxustiza e non actúen tamén contra dela.

Non é a primeira vez que me sinto estraña, estranxeira, lembrando a de Castro, cando acudo a unha mobilización e escoito falar nun idioma que non é o propio de Galiza. En determinada altura, cando pasei da estrañeza a non sentirme representada, marchei. E cando o pasado 8M, pletórica do noso éxito tomando as rúas da cidade que ostentou a maior mobilización do Estado (quen sabe se de toda a Península), entusiasmada coa participación de mozas novísimas que están desexando tomar o relevo e miran para nós, volvín sentirme estranxeira, fíxoseme un nó no estómago.

E decidín que non, non sen a miña lingua. Porque loitar por unha sociedade máis xusta en que as mulleres gocemos plenamente de todos os dereitos e non sexamos discriminadas, implica tamén combater outras inxustizas. Cando non podemos comprender e abranguer todas as loitas algo falla. E eu, eu encartarei a miña bandeira e marcharei, buscando un lugar en que non me sentir estranxeira. Da mesma maneira que marcho cando noutro tipo de actos, situacións ou mobilizacións me sinto agredida como muller.

É doado de entender. Este lugar que pisamos só ten unha lingua propia e esa lingua é o galego. Non deixemos que nos confundan. O español non é a nosa lingua, é unha lingua oficial, pero iso non a converte en lingua de Galiza (reparemos na insistencia neste argumento por parte dos sectores máis sistémicos).

Reparen en quen insiste no contrario, quen inverte manipuladoramente a realidade, son os mesmos, si, eses que chamamos sistema patriarcal. O sistema patriarcal capitalista.

Estes días a Asociación de Escritora-es en Lingua Galega (AELG) organizou en Pontevedra o Parlamento de Escritora-es. E alí, na xornada inaugural, falando de liberdades civís e dereitos nacionais, de violencia institucional e violencia estrutural na sociedade, con Adán, Mintegi, Pujol, Adell, Amaral e de Toro reflexionamos xustamente sobre isto, sobre como a lingua é o primeiro sinal de identidade en ser obxecto de violencia sistémica, como a violencia é un todo, que non debe ser estratificado ou segregado.


Artigo publicado en Sermos Galiza.
Comentarios (0) - Categoría: artigos - Publicado o 24-03-2019 21:58
# Ligazón permanente a este artigo
Nasal velar sonora
Novamente no Sermos Galiza. Este foi o artigo de febreiro:

“Chaman ao timbre. Voces de nenos que venden rifas. Fágolle dúas preguntas e responden o mesmo ás dúas. Non me entenden.
Saio.
El.- Ola profe (non lle dou clase, pero é alumno do instituto).
Eu.- Ola. E logo ti non entendes o galego? (pon cara de non) Onde vives?
El.- En Gondomar.
Eu.- E entón?
El.- Pero es que yo soy de Bayona.
Eu.- Ah! E logo alí que falades? Inglés?
El.- No, pero somos más de castellano.

Ai! Canto traballiño por facer!”

Hai uns días compartía esta anécdota nas redes sociais. E desde ese día non paro de lle dar voltas. Foi como a pinga do vaso que reborda. E mira que vai facer falta ter paciencia, porque vai haber máis pingas e van seguir caendo neste vaso que xa non pode máis.
Eu querería estar errada nas miñas percepcións. Gustaríame tanto que me demostrásedes que non teño razón!
Mais vou acumulando sinais. Cada mes, cada semana, ás veces cada día.
Xa o ano pasado vin a luz de perigo a acenderse na miña cabeza cando lle pedín a unha alumna que lese en voz alta. Tiña os erros habituais, lía coa cabeza e non cos ollos e poñía no texto palabras que non estaban así escritas, demostrando a presión do español no seu espazo léxico. Non pronunciaba correctamente o fricativo palatal (o “X” de xente ou xa), mais iso, nesta microsubárea do Miñor, pode ser dialectalismo. Pero cando comprobei que tampouco era quen de pronunciar o nasal velar sonoro (o “NH” de unha) entón alarmeime.
Eu son da opinión de que ser español falante non impide ter unha fonética aceptábel cando se fala galego. Sempre lembro o primeiro día de clase na Facultade de Filoloxía de Compostela. O profesor fíxome saír á tarima e ler un texto para os meus compañeiros e compañeiras e sorprendeume comprobar que, malia ser eu unha neofalante inexperta, reproducira meticulosamente todos os trazos dialectais fonéticos que me eran propios, até a ultracorrección do “X” que daba idea da miña consciencia e pavor naquela situación.
Mais, trinta anos despois, ese instinto fonético esváese e, un día tras outro, corrixo a pronuncia do meu alumnado e, ás veces, teño que insistir para que consigan reproducir o nasal velar sonoro, ese fonema que define o noso xeito de falar e que serve de radar para recoñecer as persoas que non son galegas.
Que está sucedendo?
Pois que os prexuízos que pexaron a nosa lingua seguen vivos. Así o constatei coa rapazada nestas semanas en que tiveron que realizar un pequeno traballo de sociolingüística e fixeron de entrevistadores das súas propias familias. O resultado foi que os vellos prexuízos seguen entre nós:
O galego é a lingua da casa.
No médico falan español.
Cos fillos e coas fillas falan menos en galego do que o usan no ámbito doméstico.
A diglosia e a ruptura da transmisión interxeracional aínda tan presentes, aínda tan daniñas.
Cando lle preguntei ao alumnado de 2º da ESO por que non falaban en galego ou por que non o falaban en determinados contextos, case reconstruíron intuitivamente a clasificación dos prexuízos lingüísticos que Freixeiro Mato realizou nun artigo de 2008.
E máis.
Cando xa tiña todo o encerado ocupado coas seis caixas que sintetizaban os prexuízos engadiron:
Porque a maioría das materias son en castelán.
E eu escribín algunhas palabras desta conclusión en maiúscula.
E fiquei pampa coa súa capacidade de análise. Orgullosa.
Como orgullosa estou das palabras que me foron deixando nos seus traballos na valoración persoal dos resultados. Ou de como se implican, a maioría, neste debate, nas tarefas que artellamos para reflexionar sobre “este breve ronsel que deixaremos nós”.

Esta sensación agridoce e a esperanza e o desexo de seguir sementando futuro.


Sermos Galiza, 17 de febreiro de 2019.
Comentarios (0) - Categoría: artigos - Publicado o 09-03-2019 09:50
# Ligazón permanente a este artigo
As pontes do rio Lethes de Florival Lança
A finais do ano pasado, Moncho Boán, quen durante tanto tempo foi responsábel de Internacional na CIG, propúxome presentar a última novela de Florival Lança en Vigo. Foi así como cheguei a esta obra, da que hoxe quero falar, porque, como dicía recentemente o poeta Miguel Anxo Mato Fondo nunha entrevista: a literatura é un espello. E engadía: "Escribir ante todo é coñecer. Non rematas de coñecer algo da túa vida ata que o escribes”. Eu, que non podo estar máis de acordo, parafraseo e digo, coñecer algo do contexto que te rodea, a túa sociedade, o teu tempo.

Cando tomamos este libro na man, comprobamos que o seu título nos remite directamente á lenda do Lima ou Limia, confundido co Leteo polos soldados romanos. E certamente o autor xoga co significado desta lenda, co esquecemento e a transmisión, coas pontes que nos permiten cruzar o río, un río en que non queremos mergullar para non esquecer, a pesar de que esa sexa a primeira intención, como así desexou nalgún momento a personaxe principal da novela.

Podes seguir lendo aquí...

Artigo publicado en Terra e Tempo
Comentarios (0) - Categoría: artigos - Publicado o 01-02-2019 18:56
# Ligazón permanente a este artigo
Comentarios (0) - Categoría: foto-poemas - Publicado o 01-01-2019 12:55
# Ligazón permanente a este artigo
© by Abertal
Acuática