A. C. Irmáns Suárez Picallo - Sada


Este blogue nace co obxecto de difundir a actividade da A. C. Irmáns Suárez Picallo, así como de recuperar e por a disposición do público diversos materiais de interese sobre o noso pasado,ao tempo que damos a coñecer os artigos escritos por Ramón Suárez Picallo e outros autores sadenses.
Estruturamos o blogue en varias seccións, nas que terán cabida noticias de actualidade sobre as nosas actuacións, artigos, textos históricos, fotografías...


Visitas (desde o 05/08/2010)





Únete a nós!
comisionsuarezpicallo@gmail.com
 CATEGORÍAS
 GALERÍAS FOTOGRÁFICAS
 RECOMENDADOS
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGUES GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES
 DESTACADOS

EMILIA PARDO BAZÁN E SADA

Reproducimos este artigo publicado por Manuel Pérez Lorenzo, no blogue A SADA QUE FOI.HISTORIA DE SADA
(http://www.blogoteca.com/asadaquefoi/index.php?cod=136646). O historiador Pérez Lorenzo é socio fundador da nosa Asociación, colaborador habitual e coordinador da revista AREAL.

A figura da escritora Emilia Pardo Bazán está intimamente ligada ao municipio de Sada. En primeiro lugar, polo feito de se ter desenvolvido aquí boa parte da súa vida, pero tamén porque Sada, Meirás, Mondego… serían escenarios nos que ambientaría moitas das súas obras narrativas.


Meirás, de Granxa a Torre

Na parroquia de Meirás posuíu, como herdanza da familia paterna, procedente da fidalguía local, a súa casa matriz. Era este o seu lugar de residencia habitual nas primaveras e nos veráns e, de feito, durante anos estivo empadroada no concello de Sada.

Desde a súa infancia, dona Emilia vive intensamente as paisaxes mariñás na vetusta Granxa de Meirás, un pazo que, en realidade, era o vestixio da fortaleza que destruíran as tropas napoleónicas e á que o seu avó, por coherencia coa súa militancia liberal, privara de escudos de armas, arrincados da fachada. É aquí onde atopa inspiración para escribir, mesmo para describir a propia casa:

en donde me hallo mejor para sentir esta grata fiebre de la creación artística es aquí, en la vieja Granja de Meirás, en este rincón apacible de las risueñas Mariñas. […] La celda en que escribo no da a los jardines, sino a la era: a la izquierda veo el hórreo inmenso y el palomar […]; a la derecha, el muro y la higuera […]; enfrente la puerta por donde sale el rebaño del ganado para ir a pastar al monte; y en el centro el pajar de paja triga, un inmenso montón de oro blando […].
Por las tardes ofrece dilatado horizonte la ancha calle de camelias, que domina toda la extensión del valle y el mar de Sada, caído entre dos montañas como un fragmento de espejo roto […].
La Granja es toda rústica […]. A la casa, baja e irregular aunque extensa, se la come la vegetación cubriéndola por todas partes.

(“Apuntes autobiográficos”, Los Pazos de Ulloa, Cátedra, 1997)

A carón da vella casa familiar, dona Emilia construirá, entre 1896 e 1906, o que virá a ser outra máis das súas obras: as Torres de Meirás, un maxestoso edificio de estilo historicista. A nova mansión, na que instala a súa pródiga biblioteca, axiña se converterá en paso obrigado de intelectuais e figuras da política e a alta sociedade. Un deses visitantes, Luís Antón del Olmet, relataba a súa impresión ante a mansión de inspiración románica:

Figuraos un enorme edificio de piedra, con dos torres airosas, gráciles, que perfilan sus almenas en el cielo azul. Todo en la mole es simbólico, elegante, ajustado a un estilo encantador. Las gárgolas, los ventanales, el balcón de «Las Musas», la capilla, la puerta de honor […]... En lo alto ondea la bandera señorial. Luego, en torno de las Torres, una campiña verde y azul, en la que bullen los pinares, y allá en el fondo, la pincelada del mar, salpicando de gaviotas que pasan lentas, blancas, como un sueño...
(“Los grandes literatos, íntimos. Dª Emilia Pardo Bazán”, Por esos mundos, 01/11/1910).


Sada como escenario literario

Dada esa relación vital de dona Emilia cos espazos que circundan Meirás, e dada a súa predisposición a tomar localizacións reais para a ambientación das súas obras, non é de estrañar que sexan numerosos os textos narrativos da súa autoría onde estas paraxes están presentes. Iso si, como é habitual nela, cos seus nomes transformados, total ou parcialmente, para dar lugar a unha toponimia ficticia: Sada será Areal, Mondego e Soñeiro defórmanse en Monegro e Soñedo, e a residencia señorial da escritora converterase en Alborada ou Blancas Torres.

Ademais dun bo número de contos, son dúas as novelas que transcorren en Sada, La Quimera e Finafrol. No primeiro caso, son varias as ocasións nas que a autora recrea a súa pluma en descricións da paisaxe de Areal, como xa fai no propio inicio da novela:

Los últimos tules desgarrados de la niebla habían sido barridos por el sol: era de cristal la mañana. […] El seno arealense, inmenso, color de turquesa a tales horas, ondeaba imperceptiblemente, estremecido al retozo del aire. La playa se extendía lisa, rubia, polvillada de partículas brilladoras, cuadriculada a techos por la telaraña sombría de las redes puestas a secar, y festoneada al borde por maraña ligera de algas. A la parte de tierra la limitaba el parapeto granítico del muelle, conteniendo el apretado caserío, encaperuzado de cinabrio.
(La Quimera, Cátedra, 1991)

Mais o escenario principal de La Quimera son as propias Torres de Meirás, presentes ao longo da obra nunha reprodución extremadamente fiel da realidade:

A una revuelta de la carretera empezó a emerger, de la ramazón tupida del castañal, el alminar de las torres de Alborada. Poco a poco, la mole del edificio entero: parecía ascender, todo blanco, de piedra granítica […].
La Torre de Levante se había terminado; y con ella quedaba completo el vasto edificio del Pazo de Alborada. Cierta mañana apareció izado sobre la almena central un pino joven, entero, que a tal altura sólo parecía una rama frondosa. Era el xeste, signo del fin de la obra de cantería. Aquel ramo pedía un refresco para los trabajadores. Parecióle poco a la baronesa el habitual obsequio de aguardiente y pan, y dispuso un convite en forma. Obras como la de Alborada quieren repique.

(Op. cit)

Por outra parte, entre as localizacións principais de Finafrol atópase unha fábrica de salga das moitas que salpicaban a costa de Sada e Fontán:

La fábrica de salazón se asentaba al borde de la playa, la extensa playa orgullo de Areal, que rodean malecones de mampostería y sillería, formando un paseo frecuentado por marineros, chiquillería oliente a saín, y pescadoras con cestos de sardina en equilibrio sobre la cabeza. Álamos blancos corpulentos, de argentino follaje color de luna, sombrean desde afuera el patio, ante el cual (a pesar de las exhortaciones del único guardia de orden público que en Areal existe) se hacinan despojos de sardinas y calamares, el residuo de las conservas, apestando el aire que la brisa del mar purifica.
(Obras completas, VI., Fundación José Antonio de Castro, 1999)

A beleza da paisaxe mariña de Areal é tamén en Finafrol obxecto de atención da autora:

nadie andaba por allí, sino algunos chicuelos recogiendo caracoles y formando montones de arena, y allá, muy, muy lejos –la playa es enorme–, unos marineros recosiendo y remendando redes. Por la carretera, a la cual formaba parapeto el malecón, pasaba algún trajinero en su borrico, sin detenerse a admirar la hermosura del playal extenso, igual, magnífico, hecho de polvillo ocre delicado, que al sol parecía limadura de latón, y la de aquella mar verdosa […].
(Op. cit)


* * *


Sada, escenario do transcurso vital, deixou unha pegada fonda en Emilia Pardo Bazán. E dona Emilia deixou tamén memoria nas xentes. Unha memoria hoxe desdebuxada polo paso das décadas pero fundamental para coñecer as súas facetas máis persoais e as motivacións que a levaron a confeccionar algúns dos principais textos literarios da Europa do momento.


Publicado en Mariñán Xornal, 04/2015
Comentarios (0) - Categoría: Colaboración de Manuel Pérez Lorenzo - Publicado o 31-05-2015 21:53
# Ligazón permanente a este artigo
MANUEL L. FREIRE-CALVELO: O XORNALISMO AO SERVIZO DE SADA
Loitador abnegado na procura dunha maior xustiza social, escritor comprometido, promotor de revistas e asociacións, publicista dos reclamos turísticos de Sada, Freire-Calvelo foi a voz máis sobranceira do xornalismo de ámbito local na nosa vila. Realizaremos un repaso pola biografía e pola actividade periodística desta figura clave para comprendermos a Sada do século XX.


Apuntamentos biográficos

Manuel Lorenzo Freire-Calvelo naceu en Sada no ano 1902. Fillo do médico Manuel Lorenzo Calvelo e de Juana Freire Golán, curmá de Lugrís Freire, a súa infancia desenvolverase no seo dunha familia de posición desafogada. Estudará a carreira de practicante, exercendo como tal ao longo da súa vida. Casará en dúas ocasións, dado o temperán falecemento da súa primeira muller. Aveciñado na Coruña a partires do ano 1934, non deixará de visitar a súa vila natal cada fin de semana.

Desde moi novo, ao tempo que se inicia na escrita, vai promover organizacións e actividades encamiñadas á consecución de melloras na calidade de vida dos seus veciños. Xa no ano 1922, con outros mozos de Sada, lidera unha campaña para esixir do Estado a construción dun porto de refuxio, dadas as precarias condicións de traballo do sector pesqueiro. Aquela loita non acadará o desexado éxito a curto prazo, e baterá coa apatía de parte da sociedade, como el mesmo relataría:

Ruda e inútil fue la pelea que aquel puñado de abnegados jóvenes de “Acción Sadense” entablaron con tantos y tan interesados factores. Ofreciónos el transcurso de esa lucha caracteres de titánica. Esos valientes jóvenes tropezaron con una buena parte de nuestro público: apático, malévolo, chillón, censor por viciosa costumbre (Mariñana, 01/01/1925).

Non obstante, Freire-Calvelo non cesará no empeño, e poderá ver como, no 1935, serán aprobadas as obras do porto, se ben a sublevación militar fará que non se executen ata anos máis tarde.

Nos anos da Ditadura de Primo de Rivera participará na creación de organizacións culturais e recreativas, algunhas cun fondo ideolóxico apenas disimulado, como a agrupación galeguista Mareiras, que tiña por pretensión espallar entre a xuventude das Mariñas o movemento galeguista; ou o Centro Cultural Obrero, no que coincidirá co anarquista José Monzo, e que aglutinaba á esquerda local. No seo do Centro crearase un cadro de declamación e unha coral, organizaranse charlas e desenvolveranse accións solidarias.

A proclamación da II República en abril de 1931 será acollida por Freire-Calvelo como "un día memorable, un día de sana, santa y libre alegría, en que el pueblo pudo por primera vez en su vida manifestar lo que sentía" (El Pueblo Gallego, 13/04/1931). Nos anos seguintes simpatizará co Sindicato de Oficios Varios de Sada, integrado na CNT, e rematará por afiliarse a Izquierda Republicana, o partido de Manuel Azaña.

A Guerra Civil rachará co seu quefacer societario, mais nos anos 40 retomará a súa actividade reivindicadora dunhas condicións de vida dignas para os máis desfavorecidos. De Freire-Calvelo nacerá a idea de crear en Galicia a "Ciudad de los Muchachos", bautizada en orixe por el como "A Vila dos Nenos". Tamén participará, xa no 1963, na creación da Peña Mariñana, que agrupaba, coa finalidade de acadar melloras para Sada, a varios sadenses residentes na Coruña.



Un xornalista comprometido

En paralelo ao seu oficio de practicante, Freire-Calvelo exercerá o xornalismo. En Sada será o creador e principal colaborador do semanario Acción Sadense (1921-1923) e da revista Mariñana (1925-1926). Mais tamén traballará como correspondente dunha decena de xornais de Galicia, do Estado e das colectividades galegas de América.

A maior parte dos seus textos conservados retratan problemáticas que afectaban ás condicións de vida dos veciños de Sada. Especial atención dedicaría ao sector pesqueiro:

Pocos, de cuantos gustan del fruto del mar, se dan cuenta de lo que cuesta. Rara es la faena que no tenga que realizarse en plena noche, enfrentando todos los peligros, sorteando todos los vientos, a pecho descubierto y jugando con la muerte. No hay pan que más cueste que el ganado en el mar (La Voz de Galicia, 30/09/1930).

Freire-Calvelo sentíase voceiro dun pobo ao que lle arrebataran a capacidade de manifestar as súas penurias:

Estamos en la obligación de velar por la vida de los pobres marineros haciendo que su voz se eleve por encima de las de aquellos a quienes no les preocupa otra cosa más que lo suyo (id.).

O outro tema recorrente nos seus artigos é Sada: as súas xentes, a beleza da paisaxe, as ofertas de ocio. Será el o seu gran propagandista:

Con los poéticos nombres de "La Hija del Mar" y "La Perla de las Mariñas", ha sido bautizada nuestra deliciosa villa de Sada. Respondiendo a él se nos muestra graciosamente sugestiva e inquieta. Este es un mes en que triunfa por excelencia.
Luminosidad, fiestas, revelación de todos los encantos de la campiña.

Mientras otros pueblos veraniegos menguan en importancia, Sada, la villa veraniega, tiene cada día mayor número de forasteros, por su clima, sus paradisíacos alrededores, lo esplendoroso de su ría, la belleza de su incomparable playa de Gandarío, su alegría no se halla en ninguna parte. Es un pueblo contagiado del bullicio de los populosos en su gracia, en la animación de sus calles, de sus salones de baile, cinemas y otros espectáculos públicos
(Eco de Galicia, 15/10/1933).


Manuel Pérez Lorenzo
Comentarios (0) - Categoría: Colaboración de Manuel Pérez Lorenzo - Publicado o 12-11-2013 11:03
# Ligazón permanente a este artigo
LUGRÍS EN SADA. 150 ANIVERSARIO (III)
Tres momentos da homenaxe a Lugrís en Sada no ano 1930. Cedidas por M. Lugrís e F. Varela
Homenaxes na Sada natal

Xa na súa madurez, a partires dos anos 20, Lugrís Freire recibiría a homenaxe dos seus paisanos en diferentes ocasións e de distintos xeitos. No ano 1924 era nomeado pola Corporación Municipal fillo predilecto de Sada. Pouco despois, no 1927, o Concello decide dedicarlle unha rúa "con motivo del éxito clamoroso alcanzado por su reciente libro titulado 'Ardencias' en el que se dedican poemas a Sada, a Fontán, a la Fragachán, a Morazón, al Cementerio de Ouces y a la incomparable Playa de Gandarío" (El Correo de Galicia, 03/07/1927). A dedicatoria da rúa ficaría entón adiada, mais seríalle tributada unha homenaxe no Salón Moderno, organizada pola sociedade Sada y sus Contornos de Nova York (El Sol, 28/08/1927). Tres anos máis tarde, a Corporación aprobaba unha moción presentada polo alcalde Ángel López Vidal, amigo da infancia de Lugrís, pola cal se lle poría o seu nome a ata entón rúa Dolores.

Pero, sen dúbida, a homenaxe máis sentida e multitudinaria sería a tributada pola sociedade Sada y sus Contornos e polo Concello o día 13 de xullo de 1930. Nesa xornada inauguraríase unha placa na fachada da súa casa natal -hoxe na parede da capela de San Roque- e celebraríase un banquete en La Terraza na súa honra. O xornalista Manuel L. Freire-Calvelo anunciaba os actos con efusividade:

Lugrís Freire va a ver como su pueblo natal lo glorifica y lo vitorea el próximo domingo; va a ver como en él reconoce a uno de sus pocos hijos que llegaron al éxito [...].
Brindemos todos "os bos e xenerosos" hijos de Sada por el hombre inteligente, laborioso, batallador, por una santa causa: ¡la causa de la Galicia irredenta!, que supo conquistar un nombre para su pueblo natal y para Galicia en general.
Felicitémonos que en Sada reinen estas corrientes de afecto y simpatía que tanto dicen en favor del pueblo de nuestros quereres
(La Voz de Galicia, 10/07/1930).

No transcurso da homenaxe, logo do banquete, Lugrís faría uso da palabra para pronunciar un discurso que era todo un canto de amor a súa terra nativa. Así o recollía a crónica xornalística do momento:

Por último, se levantó el señor Lugrís Freire, quien leyó primero unas cuartillas recordando sus tiempos de emigrante; la casa donde vivió y sus horas de la infancia, con los viejos amigos, que no olvidará nunca. Entre ellos se cuenta el señor López Vidal.
[…] Leyó seguidamente unos versos describiendo Sada y sus contornos con sus viejos lares y las pintorescas campiñas.
"Señores, soy tan gallego que aún creo en la Santa Compaña. Estoy seguro de que cuando me muera apareceré junto a vosotros por el alto de Meirás, en una noche oscura. Y vendré, no para asustaros, sino para visitar esa grande obra que vosotros, queridos paisanos míos, habéis hecho con vuestro sudor, y que son las escuelas de Sada. Y seguiré hasta Fontán, para admirar desde allí esta meiga villa que me vio nacer y que al verme viejo me rinde este homenaje".
El señor Lugrís cerró su discurso rogando a los gallegos que levanten su coraje para no ver la explotación de cuantos se creen dueños del cielo y de la tierra.
Y por último -añadió- la libertad sea con nosotros y nos acompañe en la hora de nuestra muerte
(El Orzán, 15/07/1930).



O esquecemento

Apenas dez anos despois daquela homenaxe efusiva do pobo de Sada ao seu paisano, Manuel Lugrís vivía os seus últimos días pechado no piso da rúa San Andrés da Coruña, aterrorizado polo son dos fusilamentos cada noite e profundamente deprimido por unha sublevación militar que fixera fracasar todas e cada unha das súas arelas; aquelas polas que loitara desde mozo.

Visitábao entón por derradeira vez Ramón Otero Pedrayo. Unha frase de Lugrís, pronunciada desde o leito, resumía todo o dramatismo do ocaso da súa vida: "xa nin en Sada se lembran de min!" (Otero Pedrayo, R.: O libro dos amigos, Buenos Aires, 1953).

A recuperación do seu legado escrito e o recoñecemento do seu periplo vital non se abordaría, con certo pulo, ata o ano 2006, cando a Real Academia Galega, da que fora presidente, decidía dedicarlle o Día das Letras Galegas.



Coda

Lugrís Freire probablemente non fora o mellor en nada do que fixo (tampouco o pretendía). Pero foi o primeiro. Foi o iniciador de múltiples empresas encamiñadas a recuperación da identidade diferencial de Galicia; moitas delas con continuidade ata os nosos días. E, ademais, en todas esas iniciativas verteu doses xigantescas de entusiasmo.

A súa relación coa Sada natal foi permanente e intensa, plasmando na obra literaria ese amor polas paisaxes e as xentes. Pero tamén foi unha relación de compromiso, de dedicación a causas solidarias para mellorar as condicións de vida dos mariñeiros sen porto de refuxio e do campesiñado explotado por un sistema anacrónico; para rexenerar un modelo político viciado polo caciquismo; para coadxuvar, tamén desde Sada, a recomposición da identidade cultural e política de Galicia.

Hoxe, cando teñen transcorrido 150 anos do seu nacemento, temos aínda moitas débedas que saldar con el. Comecemos por facer que retorne o espírito de Lugrís: que, nesta noite escura que vivimos, apareza de novo polo alto de Meirás e se achegue ata Sada para facer chegar a súa mensaxe entusiasta e o seu exemplo de vida, de inquedanza, de compromiso.


Manuel Pérez Lorenzo
Comentarios (0) - Categoría: Colaboración de Manuel Pérez Lorenzo - Publicado o 06-06-2013 10:58
# Ligazón permanente a este artigo
LUGRÍS EN SADA. 150 ANIVERSARIO (II)
Alentador da actividade cultural

Nos anos 20 e 30, o nome de Lugrís Freire aparecerá ligado a múltiples iniciativas de ámbito local. A súa sinatura será habitual nas páxinas da escasa prensa editada en Sada, primeiro como colaborador do semanario Acción Sadense, dirixido por Freire-Calvelo (1921-1923) e logo achegando tamén varios textos a revista quincenal Mariñana (1925-1926). Nesta última publicación, escribiría Freire-Calvelo sobre Lugrís:

Mariñán de nacimiento y de corazón […]; sadense entusiasta que ha trabajado mucho por la gloria de su provincia; amante rendido de las letras gallegas, campeón infatigable de ellas […]; entusiasta de nuestra regeneración científica, años y lustros ha trabajado en persecución de su ideal, exponiendo planes de enseñanza por mediación del dialecto gallego y exponiendo proyectos de renacimiento clásico, defendiendo, como nadie, la libertad colectiva del agro, del oprimido, de los periódicos “enxebres” y de las revistas y bibliotecas (Mariñana, 01/02/1925).

O seu teatro, que acadou importantes cotas de popularidade, tamén será bastante representado en Sada. A comedia O Pazo debeu gustar especialmente ao público local, dado que subiu aos escenarios sadenses cando menos en catro ocasións entre os anos 1918 e 1931. No ano 1921, o empresario José Pérez Pazos escollía o drama Mareiras para a inauguración do seu novo teatro (El Ideal Gallego, 08/07/1921). Dez anos despois, era o cadro de declamación da sociedade Sada y sus Contornos o que se estreaba en escena con O Pazo (El Orzán, 04/03/1931).


Promotor de iniciativas solidarias

Protagonizará tamén Lugrís numerosas campañas destinadas a mellorar o nivel de vida, cultural e educativo dos veciños. Estreitamente ligado a sociedade Sada y sus Contornos, integrada polos emigrantes sadenses nos EEUU, colaborará na empresa de dotar a vila de escolas neutras, inspiradas nos máis avanzados principios pedagóxicos do momento. En agradecemento a súa labor, será nomeado presidente honorario da mesma.

Se unha problemática aflixía a Sada, aí estaba Lugrís Freire para apoiar as reivindicacións dos veciños ou para contribuír, da forma en que puidera, a paliar os seus efectos. No ano 1924, logo do paso dun temporal que arrasara a flota pesqueira e arruinara a moitas familias, Lugrís desprazábase a Sada para participar nunha asemblea na que se reivindicaba a construción dun porto de refuxio. O contido da súa intervención, desde o escenario do Salón Moderno e ante o delegado do Gobernador Civil, era recollido pola prensa:

Habla seguidamente el Sr. Lugrís Freire, defensor entusiasta de todo lo que con Sada pueda guardar relación. Lamenta los daños ocurridos con motivo del temporal, que siente como propios, y solicita la unión de todos los marineros para la común defensa de sus intereses. Indica las mejoras de que este puerto es susceptible y pide que se pongan en ejecución los medios necesarios al efecto. Dirigiéndose al delegado con vehemencia le suplica que se interese por las mejoras antedichas como gallego que es […] (El Orzán, 15/01/1924).

Acto seguido, contribuía a subscrición popular con 150 pts. Poucos anos despois, no inverno de 1930, ante o afogamento de varios mariñeiros, dirixirá unha carta ao alcalde para se solidarizar coas vítimas:

La desgracia que acaba de sufrir nuestro querido pueblo con el naufragio de la lancha "María del Carmen" ha llenado mi corazón de tristeza […]. Estoy siempre [dispuesto], dentro de mi modestia, a ayudar en lo que pueda en todo lo que esa Corporación acuerde en favor de las familias de los desaparecidos (Arquivo Histórico Municipal de Sada, Notas sesións Comisión Permanente, 691).


Sada como recurso literario

Sada non só estará presente nos actos de Lugrís. Tamén na súa ampla obra, que abrangue todos os xéneros. Tanto os espazos urbanos da vila como as paisaxes rurais son os escenarios nos que se desenvolven as súas pezas teatrais e moitos dos seus contos En ocasións, trasládannos feitos e personaxes reais levados a ficción. Este recurso a realidade local queda patente no prólogo do drama Mareiras (1904):

Inda que teñen os nomes trocados, tódolos personaxes desta obra viviron, e algúns deles foron moi amados por min.
¡Cantas veces, cando eu iba para a escola do demócrata e nobre mestre don Crisanto Vidal, que inda vive no ridente lugar de Sada de Arriba, esquecido dos que recibimos del o proveitoso pan das primeiras letras, teño sido agasallado pola señora Andrea con anacos de bola quente, de sustanciosa e recendente mistura!... E moitas veces, nas tristeiras e bretemosas tardes de inverno, cando a campán de Santa María espallaba nos aires as melancónicas bateladas das oraciós […], teño visto ó señor Marcelo, rodeado de sinxelos mariñeiros de Sada baixo o balcón de Calillo, rezar unha salve á Reina dos Anxes para que fuxiran as negras Mareiras que privaban da mantenza ós recios traballadores do mar!
Neste drama non fixen máis que un traballo de recolleita.


A vila de Sada, as rochas de Corbeiroa e a aldea de Samoedo serán o escenario da súa novela O Penedo do Crime (1884), a primeira da nosa literatura escrita integramente en galego:

As rúas da pequena vila de Sada achábanse completamente desertas, e somente se vían ir e vir polo areal algunhas luces, que debían ser de mariñeiros que atracaban os botes pra que a mareira nos levara […].

Na creación poética de Lugrís, as lembranzas da nenez e a descrición lírica de lugares coñecidos conxugaranse en non poucas ocasións coa transmisión de mensaxes en clave ideolóxica. A vila natal será a gran protagonista do poemario As Mariñas de Sada (1928) e doutras moitas composicións:

¡Qué terra linda esta de Sada
onde natura entusiasmada
verteu a fermosura con farturenta man!
veigas e soutos e cortiñas,
as rabaleiras e as campiñas,
de amor e libertades a todos falarán.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Hei de atoparte mais fermosa,
veiga ridente, terra nosa,
que te levei gardada no mesmo corazón,
cando nas veigas encantadas
as tuas xentes libertadas
entoen as cantigas de enxebre redención.



Manuel Pérez Lorenzo

Comentarios (0) - Categoría: Colaboración de Manuel Pérez Lorenzo - Publicado o 23-05-2013 11:59
# Ligazón permanente a este artigo
LUGRÍS EN SADA. 150 ANIVERSARIO (I)
Manuel Pérez Lorenzo, licenciado en Historia pola USC, é membro fundador desta Asociación aparte de creador e maquetador das nosas publicacións. Ata o pasado 31 de agosto desempeñou o cargo de vicepresidente, posto ao que renunciou ao ser nomeado concelleiro en Sada polo BNG. Ultimamente escribe na sección de cultura do MARIÑÁN, xornal das Mariñas, unha serie de artigos relacionados con Sada e a súa historia polo que tamén terán difusión a partires de agora neste blogue.




LUGRÍS EN SADA. 150 ANIVERSARIO (I)


A raíz da celebración do Día das Letras Galegas de 2006, dedicado a figura de Manuel Lugrís Freire, téñense publicado diversos traballos que, en certa medida, rescatan ao autor sadense dun esquecemento inxustificable. Hoxe, 150 anos logo do seu nacemento, queremos falar dun aspecto concreto pero que, a vez, impregna toda a súa biografía: a relación vital de Lugrís con Sada, que se materializa tamén na súa obra literaria.


Sada: nacemento e ascendencia

Lugrís Freire nacera en Sada un 11 de febreiro do ano 1863 (1). A súa familia paterna procedía de Oleiros, pero a materna tiña profundas raizames en Sada. As orixes fidalgas da nai aínda mantiñan certa vixencia naqueles anos, pois aos pais e avós de Lugrís se lles daba na documentación o entón restritivo tratamento de "don".

Os seus primeiros anos transcorrerían naquela casa da praza de San Roque, canda os seus irmáns. Cursaría estudos primarios co mestre don Crisanto Vidal, home de conviccións demócratas e republicanas que deixarían pegada naquel neno, nomeadamente con motivo da proclamación da I República no 1873.

Rematados os estudos básicos, a situación económica da familia motivarao a empregarse como escribinte no Concello de Oleiros, amosando xa entón esa caligrafía exquisita tan característica dos seus escritos. É entón que compón os seus primeiros traballos coñecidos: Nociones Generales de Mitología, un dicionario de conceptos e personaxes mitolóxicos datado no 1880, e o poema "O castelo d'Andrade", datado no ano 1881 e publicado no poemario Soidades (1894). Nesta composición xa se albiscan algunhas das ideas que había caracterizar o seu pensamento:

Queda sobre o penedo,
Altiva fortaleza...
¡Teu carís furacado infunde medo!
Mais agora non baixo esta cabeza
En que da libertá bulen ideas,
Y en nome d'elas, ¡maldecido seas!



Unha relación vital

No ano 1883, Lugrís partiría cara a Cuba, onde se integraría nos círculos rexionalistas e comezaría a publicar as súas creacións literarias. Retornaría a Galicia no 1896, establecéndose definitivamente na Coruña, onde morrería no 1940 logo dunha vida de entrega a defensa e promoción dos sinais identitarios galegos e dos valores democráticos.

Mais, a súa intensa relación con Sada non cesaría nin un instante. Así o reflicte o tamén sadense Ramón Suárez Picallo:

iba tódalas semáns a facer unha visita á súa vila de Sada, nunca esquecida. Iba con particular devoción tódolos 15 de agosto, festa patronal baixo a advocación mariana da Raíña dos Ánxeles. Iste home, repubricán de sempre, non deixou nunca de ofrecerlle seu homaxe na sua diada maior á Patrona da parroquia donde fora bautismado. Leváballe froles e incrinábase, diante dela, nunha meditación sin verbas. […] As visitas de don Manoel a Sada polas festas de agosto, creábanlle un gran probrema, pois tódalas familias da comarca querían ter o honor de sentalo á sua mesa na gran diada festeira. E don Manoel moitas veces, tuvo que pasar varios días pra non faltar a ningunha invitación (Lugo, 03/1963).


Oratoria e activismo político

A relación de Lugrís coa súa localidade natal habíase manifestar tamén no campo do seu quefacer político. Como figura relevante do sindicato campesiño Solidaridad Gallega (1907), participará en varios mitins organizados na praza de San Roque e no Tarabelo pola Asociación de Agricultores de Santa María de Sada, filial daquela entidade. En todos eles empregará a lingua galega. Así lembraba Suárez Picallo un destes actos:

Siendo muy niños hemos escuchado al fogoso orador en un lugarcito denominado O Tarabelo, a unos pasos de Sada, después del cual las mujeres, con los regazos llenos de piedras, dirigiéronse a la casa del cacique [...], obligándolo a huir por la huerta para escapar a la furia popular, tanto entusiasmaban sus arengas a aquellas gentes sencillas que oían deleitadas explicar sus propias necesidades en su idioma propio (El Despertar Gallego, 20/09/1925).

Tempo despois, a finais dos anos 10 e comezos dos 20, colabora coa Asociación Popular de Defensa de Sada, plataforma política que pretendía desprazar o caciquismo do municipio. Por influencia de Lugrís, esta entidade estará ligada a Irmandade da Fala da Coruña, e será el quen faga xestións na vila, co seu curmán Manuel L. Freire-Calvelo, para a constitución dunha Irmandade en Sada.

Xa no 1931, Lugrís participará en mitins apoiando a candidatura republicana nas eleccións municipais. Será el quen traia a Sada a nova da proclamación da República. A fronte da manifestación de xúbilo organizada polos veciños, marchaba Lugrís ao son da Marsellesa aquel 14 de abril.


Manuel Pérez Lorenzo



(1) Como ten apuntado Francisco A. Pita, enmendando o erro de tantos autores que sitúan o nacemento un día máis tarde.
Comentarios (0) - Categoría: Colaboración de Manuel Pérez Lorenzo - Publicado o 23-04-2013 10:29
# Ligazón permanente a este artigo
© by Abertal